# Estoniô

Repùblika Estonie
Eesti Vabariik|  Fana

 Herb

 |
| Himn: *„Mu isamaa, mu õnn ja rõõm” Mòja tatczëzno, mòja radosco i szczescé*
 |
|  |
| Òficjalny jãzëk | estońsczi |
| Stolëca | Tallinn |
| Fòrma państwa | repùblika |
| Prezydeńt | Alar Karis |
| Premiéra | Kristen Michal |
| Wiéchrzëzna % wòdë | 45 228 km² 4,56% |
| Lëdztwò (2017) | 1 251 581 |
| Dëtk | eùro (EUR) |
| Czasowô cona | UTC +2 |
| Nôrodné swiãto | 24 gromicznika |
| Kòd ISO 3166 | EE |
| Internet | .ee |
| Aùtowi kòd | ES |
| Telefón | +372 |

**Estoniô** (est. *Eesti*; òficjalnô pòzwa: Repùblika Estonie, est. *Eesti Vabariik*) – państwò w nordowi Eùropie. Òd zôpadu i nordë (przez Fińską Hôwingã) mô przistãp do Bôłtëcczégò Mòrza i brzegòwą liniã ò długòscë kòl 3,794 km. Òd pôłniégò grańczi z Łotewskô a ód pòrénkù – z Ruskô (przez grańczné jezoro Peipus). Stolëcą i nôwikszim gardã je Tallinn. Na teritorium Estonie ò wiéchrzëznie 45,228 km² mieszczą sã 2,222 òstrowë. Etniczni Estończicë są lëdã fińsczégò pòchòdzeniô, kùlturowo blisczim do mieszkańców Finlandie, z chtërną Estoniô grańczi przez Bôłtëcczé Mòrze.

Òd 2004 Estoniô nôleżi do NATO i Eùropejsczi Ùnie.

## Geògrafiô

### Pòłożenié

Kôrta Estonie
Leżi w nordowò-zôpadnym dzélu Eùropë. Òd zôpadu i nordë (przez Fińską Hôwingã) mô przistãp do Bôłtëcczégò Mòrza. Grańczi z Łotewskô òd pôłniégò i Ruskô ód pòrénkù.

### Wiéchrzëzna

Satelitarny òdjimk Estonii
* całownô: 45,228 km²
* wiéchrzëzna lądu: 42,388 km²
* wiéchrzëzna wòdów: 2,840 km²
* môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 133.

### Lądowé grańce

* òglowô długòsc wszëtczich grańców: 657 km
* państwa, z jaczima mô grańce: Łotewskô 333 km, Ruskô 324 km

### Brzegòwô liniô

3,794 km (przistãp do Bôłtëcczégò Mòrza)

### Klimat

Klimat przechódny midzë ùmiarkòwónym kòntinentalnym i ùmiarkòwónym mòrsczim, z łagódną zëmą i chłodnym latã. Wiôldżi cësk na klimat mają atlanticczé cyklonë. Z przëczënë bliskòscë mòrza sërosc lëftu je wiedno wësokô.

### Ùsztôłcenié terenu

Zdrzącë na ùsztôłcenié terenu, Estoniô je krajem płasczim. Mô baro długą brzegòwą liniã wedle Bôłtëcczégò Mòrza z wiãcy jak 2 tës. òstrowów. Nôwiãkszé z nich to Saaremaa ò wiéchrzëznie 2,673 km² i Hiiumaa (989 km²).

### Wësokòsc terenu

Widoczi z górë Suur Munamägi
* strzédnô wësokòsc: 61 m. n.r.m.
* nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. (Bôłtëcczé Mòrze)
* nôwëższi czëp: 318 m. n.r.m. (Suur Munamägi)

### Gruńtë wedle ùżiwaniô

* rolné gruńtë 22,2% (w tim 14,9% òrnëch gruńtów)
* lasë: 52,1%

## Lëdze i spòlëzna

### Pòpùlacjô

* wielëna lëdztwa: 1,251,581 (na lëpińc 2017)
* môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 158.

### Etniczné karna

Estończicë
Estończicë 68.7%, Ruskòwie 24.8%, Ùkrajińcë 1.7%, Biôłorusënowie 1%, Fini 0.6%, (wôrtoscë szacowóné na 2011)

### Jãzëczi

estońsczi (òficjalny) 68.5%, rusczi 29.6%, ùkrajińsczi 0.6%

### Religijné karna

prawòsławié 16,2%, lëtërstwò 9,9% (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2011)

### Ùrbanizacjô

Panorama Tallina
* mieskô pòpùlacjô: 67,4% (w 2017)
* wikszé miesczé westrzódczi: Tallinn (stolëca) – 426,538 mieszkańców, Tartu – 93,124, Narwa – 57,130

## Pòliticzny system

* òficjalnô pòzwa: Repùblika Estonie (est. *Eesti Vabariik*)
* pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika
* stolëca: Tallinn
* czasowô cona: UTC +2
* państwowé swiãto: 24 gromicznika – Dzéń Samòstójnotë
* nôrodny himn: „Mu isamaa, mu õnn ja rõõm” (*Mòja tatczëzno, mòja radosco i szczescé*)

### Wëkònôwczô władza

* pezydent Kersti Kaljulaid (òd 10 rujana 2016)
* premier Jüri Ratas (òd 23 lëstopadnika 2016)

### Ùstawòdôwczô władza

jednojizbòwi parlament *Riigikogu* (101 nôleżników na sztërëlatną kadencjã)

## Przëpisë

## Bibliografiô

* Estoniô w „The World Factbook”

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Estoniô** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

| Państwa w Eùropie |
| --- |
| Albańskô | Andora | Aùstriô | Belgiô | Biôłoruskô | Bòsniô ë Hercegòwina | Bùłgarskô | Chòrwackô | Cyper | Czeskô Repùblika | Czôrnogóra | Duńskô | Estóńskô | Fińskô | Francjô | Greckô | Irlandiô | Islandiô | Italskô | Lëtewskô | Liechtenstein | Luksembùrskô | Łotewskô | Madżarskô | Malta | Miemieckô | Mòłdawskô | Mònakò | Holandiô | Nordowô Macedoniô | Norweskô | Pòlskô | Pòrtugalskô | Rumùńskô | Ruskô | San Marino | Serbskô | Słoweńskô | Słowackô | Szpańskô | Szwajcariô | Szwédzkô | Tëreckô | Ùkrajina | Watikan | Wiôlgô Britaniô |
| **Zanôléżné teritoria:** Alandzczé Òstrowë | Farersczé Òstrowë | Gibraltar | Grenlandzkô | Guernsey | Jersey | Man | Svalbard |
| **Ògrańczoné ùznanié:** Kòsowò | Nadedniestrzé |

| Państwa z Eùro |
| --- |
| **Państwa Gòspòdarczi i Walutowi Ùnie**
Aùstriô | Belgiô | Bùłgariô | Chòrwackô | Cyper | Estóńskô | Fińskô | Francjô | Greckô | Irlandiô | Italskô | Lëtewskô | Luksembùrskô | Łotewskô | Malta | Miemieckô | Holandiô | Pòrtugaliô | Słowackô | Słoweniô | Szpańskô |  |
| **jiné państwa:** Andora | Czôrnogóra | Kòsowò | Mònakò | San Marino | Watikan |