Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Oslo

|
Oslo

 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Herb Oslo
Herb | Fana Oslo
Fana |

 |
| Oslo na karce |
|
Spòdlowé pòdôwczi
 |
| Wòjewództwò | Oslo |
| Wiéchrzëzna | 454,03 km² km² |
| Pòłożenié | 59°56'N 10°45'W |
| Lëdztwò (2010) | 586 860 |
|
Administracjô
 |
| Bùrméster | Fabian Stang |
| Domôcô starna gardu |

**Oslo** (d. **Christiania**) – je nôwikszi gard w Norwesce ë ji kònstitucëjnô stolëca.
Nôdanié gardowëch prôw w 1048.

## Galeriô

Oslo

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Oslo** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# Industrëjô

**Industrëjô** je ôrt ekònomiczny produkcëji chtëren zajimô sã wëtwòrzewanim wôrów ë chtëren wëmôgô inwesticëji zacht kapitału nigle mòże bëc zwënégòwóny jaczi le zwësk. Industrëjô sta sã kluczowim sektorã produkcëji w Eùropie ë Nordowi Americe òbczôs industrëjny rewòlucëji.

## Nôwôżniészé wietwie industrëji

* Aùtowô industrëjô
* Chemicznô industrëjô
* Górownô industrëjô
* Hëtowô industrëjô
* Infòrmaticznô industrëjó
* Tekstilnô industrëjô
* Zjôdnô industrëjô

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Industrëjô** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# Szpańsczi jãzëk

**Szpańsczi jãzëk** (*idioma español*) – to je romańsczi jãzëk, ùrzãdny w Szpańsce i jinëch państwach.

## Òbaczë téż

* Jãzëczi swiata
* Katalońsczi jãzëk
* Francësczi jãzëk

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Szpańsczi jãzëk** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# Nowi Jork (stón)

*Nen articzel òstôł napisóny przez òsobã, jakô nie znaje nôlepi kaszëbsczégò. Jãzëkòwô pòprawnosc te artikla wëmôgô werifikacje.*

Stón Nowi Jork na kôrce USA
Stanica Nowégò Jorkù
Sztatura Wòlnoscë
**Nowi Jork** (an. State of New York lub New York State ) – stón w nordowò -wschòdni czãscy Zjednónëch Krajów Americzi. Stolëcą je Albany.

## Historiô

Przódë (czej jesz nie bëło tam Eùropejczików) ne òbszarë zamieszkiwelë Jindianie Mohegan, Munsee i Delawarowie (algònkińskô grëpa), a téż Mohawk, Oneida, Onondaga, Cayuga i Seneka. Pierwim Eùropejczikã, chtëren nawiedzył òbéńdã przińdnégò Nowégò Jorkù béł Giovanni da Verrazzano w 1524 rokù. Henry Hùdson w 1609 rokù òdkrił główną rzékã stanu, pózni pòzwóną jegò mionã. Pierszima stójnyma eùropejsczima òskòlańcama bëlë Hòlandrë, chtërni òd 1613 rokù òrganizowelë w òbrëmienim Manhatanu swòjiznowé zamòrsczi òbszôr. Le pózni pò III wòjnie anielskò–hòlendersczi òddelë te zemie Anglikóm, chtërny nadelë ji nowé miono *Prowincjô Nowi Jork* (1777 r.). Òstateczno òbszarë Nowégò Jorkù stałë sã swòjizną Zjednónëch Krajów Americzi na skùtk ùgòdów pòdpisónëch do 1797 rokù z Jindianama .

## Geògrafiô

Stón rozcygô sã òd jezora Òntario i Erie do Atlanticczégò Òceanu (tikô gò na pôłniowim wschòdze). Na nordze mô grańcë z Kanadą. Nôwiãkszé rzeczi to: Niagara, Hùdson, Rzéka Swiãtégò Wawrzińca. Stón Nowi Jork leżi pòmidzë taczima stanama jak: Vermount, Connecticut, New Jersey i Pennsylvania. Nôwiãkszim gardã stanu je Nowi Jork, gdze żëje bezmała pòłowa jegò mieszkańców. Jinszé wiôldżé gardë to: Bùffalo, Rochester, Syracusë i stolëca stónu – Albany.

## Demògrafiô

Nowi Jork mô 17 421 800 mieszkańców (2005). Hewò lëdze gôdają pòstãpnyma jãzëkama:

* anielsczi jãzëk – 71,84%
* szpańsczi jãzëk – 14,08 %
* chińsczi jãzëk – 1,66 %
* rusczi jãzëk – 1,33 %
* włosczi jãzëk – 1,27 %
* francësczi jãzëk – 0,8 %
* kreólsczi jãzëk – 0,65 %
* jãzëk jidisz – 0,6 %
* kòreańsczi jãzëk – 0,6 %
* pòlsczi jãzëk – 0,54 %

## Religiô

* katolëcyzna – 39 %
* protestantizna– 32 % (w tim Lëterstwò 11%)
* bez wëznaniô – 17 %
* judajizna – 6 %
* òstałë (m. jin. islam ...) – 6 %

Nôwikszima religijnyma grëpama w 2010 rokù bëłë:

* Katolëcczi Kòscół: 6 286 916
* Judajizm: 784 106
* Islam: 392 953
* Protestantiznë: 374 521
* Zjednóny Metodisticzny Kòscół: 328 315
* Zelonoswiãtkòwcë: 175 000
* Kòscół Baptistów: 173 407
* Kòscół Episkòpalny: 163 730
* Kòscół Ewangelickò–Lëtersczi: 134 407
* Prezbitersczi Kòscół: 116 960

## Ùniwersitetë

* City University of New York
* Cornell Uniwersity
* Siracuse Uniwersity
* Columbia University

## Nôwiãkszi turisticzny atrakcje

Sztatura Wòlnoscë, Wòdospôd Niagara, Wëższô Wòjskòwô Szkòła *West Point*, Central Park i jinszé.

## Òbaczë téż

* Nowi Jork

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Nowi Jork (stón)** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons
# Kònstitucjô

**Kònstitucjô** (z łacyńsczégò *constituo*, *-ere* — ‘ùrządzac’ , ‘ùstanawiac’) – prawny akt, òkresliwóny téż jakò zasadniczô ùstawa, chtëren mô nôwiãkszą prawną mòc w systemie zdrzódłów prawa w państwie. W skłôd materii kònstitucji mògą wchòdzëc rozmajité problemë. Kònstitucjô mòże òkresliwac pòdstawë spòłeczno-gòspòdarczégò i pòliticznégò ùrządzenia państwa. Do tégò zawierô spòsób pòwòłiwaniô nôwëższich państwòwich òrganów, a téż pòdstawòwi òbòwiązczi òbëwatela. Za pierszą ùznôwô sã Kònstitucjô USA (1787). Za drëgą na swiece, a pierszą w Europie, ùznôwô sã Kònstitucjô 3 Maja.

### Pòlsczé kònstitucje

* Kònstitucjô 3 Maja (1791)
* Marcowô Kònstitucjô (1921)
* Kwietniowô Kònstitucjô (1935)
* Kònstitucjô PRL
* Kònstitucjô RP (1997)

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*