# Wiôlgô Britaniô

*Nen articzel òstôł napisóny przez òsobã, jakô nie znaje nôlepi kaszëbsczégò. Jãzëkòwô pòprawnosc te artikla wëmôgô werifikacje.*

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Zjednóne Królestwò Wiôldżi Britanji ë Nordowi Irlandie *United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland* |
| --- |
|  Fana |  Herb |
| *Mòtto: Dieu et mon droit (Bóg i mòje prawò)* |
| *Himn: God Save the King (Bòże chroń Króla)*  |
|  |
| Òficjalny jãzëk | anielsczi |
| Stolëca | Londin |
| Fòrma państwa | mònarchiô |
| Mònarcha | Karól III |
| Premiéra | Keir Starmer |
| Data ùsadzeniô | 1 stëcznika 1801 |
| Wiéchrzëzna  | 244.820 km²  |
| Lëdztwò (2021) | 67 791 400 |
| Dëtk | Anielsczi funt szterling ₤ (GBP) |
| Czasowô cona | UTC +0 |
| Kòd ISO 3166 | GB |
| Internet | .uk |
| Aùtowi kòd | UK |
| Telefón | +44 |

 |

Krôje Wiôldżi Britanji:
niebiesczi - Szkòckô
 czerwòny - Anielskô
zelony - Walijô
żôłti - Nordowô Irlandëjô
**Wiôlgô Britaniô** abò **Wiôlgô Britanijô**, **Zjednóne Królestwò Wiôldżi Britanji ë Nordowi Irlandie** (an. *Great Britain, United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland*) je państwã w Eùropie, a do 31 stëcznika 2020 rokù òna bëła dzélã Eùropejsczi Ùniji. Dzysdniowò, wedle kònstitucëji Wiôldżi Britaniji w ji skłôd wchôdają 4 krôje: Walijô, Szkòckô, Anielskô, Nordowô Irlandëjô.

Wiôlgô Britanijô mô kòl cesnôscë zależnëch teritoriów, chtërne nie są fòrmalno partã państwa, ale są z nim kònstitucjonalno pòwiązóné ë administracyjno pòdległé. Należą do nich dependencje Britijsczi Kòrónë (Guernsey, Jersey ë Òstrów Man) ë britijsczé zamòrzsczé teritoria: Akrotiri, Anguilla, Bermuda, Britijsczé Antarkticczé Teritorium, Britijsczé Teritorium Indiancczégo Òceanu, Britijsczé Dzewicczé Òstrowë, Dhekelia, Kajmane, Falklandë, Pôłniowô Georgia ë Pôłniowi Sandwich, Gibraltar, Montserrat, Pitcairn, Turks ë Caicos ë Òstrów Swiãti Heleny, Òstrów Wniebowstąpienia ë Tristan da Cunha.

Wiôlgô Britanijô je załóżcą Wspólnotë Nôrodów, chtërna zrzesziwô bëłé kòlonie, dominia ë jinszé britijsczé włôsnoscë. Òd 1 stëcznika 1973 do 31 stëcznika 2020 rokù bëła człónkã nôprzód Eùropejsczi Wspólnotë, a pòzni Eùropejsczi Ùniji (EÙ). Je stałim człónkã Radzë Bezpieczeństwa ÒNZ òd czasu ji pierszi sesji w 1946 rokù, mô prawo weta. Wchôdô téż w skłôd Radzë Eùropë, G7, G20, NATO, OECD ë WTO.

Wiôlgô Britanijô je krôjã rozwiniãtym, stanowi szóstą gòspòdarkã swiata pòdle PKB nòminalnégò ë osmą gòspòdarkã swiata pòdle paritetu sëłë nabëwczi. Bëło to pierszé na swiece w pełni zindustrializowóné państwò ë nôwikszé mocarstwo swiatowé w XIX ë na pòczątkù XX wiekù.

Wiôlgô Britanijô òstôwô dali mocarstwã ze znacznyma wpływami ekònomicznyma, kulturalnyma, militarnëma, naùkòwima ë pòliticznëma na midzënarodowi arenie. Britijsczé zbrojné sëłë stacjonują w 80 krôjach swiata (nôwikszé stałé garnizony są w Miemczech, na Cyperze, na Falklandach, w Gibraltarze ë w Kanadze). Wësoczoscë wëdatków na wòjskòwòsc dają Wiôldżi Britaniji ósme plac na swiece (2019). Posiadô równak kòl 200 głowiców atómowëch.

Wiôlgo Britanijô je kònstitucyjną mònarchią. Głową państwa je mònarcha (òd 8 séwnika 2022 na trónie zasôdô król Karól III).

* stoleczny gard: Londin
* lëdztwò: 67 791 400 mieszkańców (2021)
* wiéchrzëzna: 244.820 km²

## Galeriô

* Ùrzma Silbury
* Londin, widoczny je chmùrnik Shard
* Anglosasczi paradny chełm z Sutton Hoo
* Britijsczi premiér Winston Churchill na kònferencje Jałce
* Isaac Newton, britijsczi fizyk

## Òbaczë téż

* Malta
* Cyper

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Wiôlgô Britaniô** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

| Państwa w Eùropie |
| --- |
| Albańskô | Andorra | Aùstriô | Belgijskô | Biôłorus | Bòsnijô ë Hercegòwina | Bùlgarskô | Chòrwackô | Cyper | Czeskô Repùblika | Czôrnogóra | Dëńskô | Estóńskô | Fińskô | Francëjô | Greckô | Irlandëjô | Islandëjô | Italskô | Lëtewskô | Liechtenstein | Luksembùrskô | Łotewskô | Madżarskô | Malta | Miemieckô | Mòłdawskô | Mònakò | Néderlandzkô | Nordowô Macedoniô | Norweskô | Pòlskô | Pòrtugalskô | Rumùńskô | Ruskô | San Marino | Serbskô | Sloweńskô | Słowackô | Szpańskô | Szwajcarskô | Szwédzkô | Tëreckô | Ùkrajina | Watikan | Wiôlgô Britanijô |
| **Zanôléżné teritoria:** Alandsczé òstrowë | Farersczé òstrowë | Gibraltar | Grenlandzkô | Guernsey | Jersey | Man | Svalbard |
| **Ògrańczoné ùznanié:** Kòsowò | Pòdniéstrze |