Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Adolf Hitler

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Adolf Hitler *Adolf Hitler* |
| --- |
|  Òficjalny pòrtret Hitlera (1938) |
| Data ùrodzeniô Môl ùrodzeniô | 20 łżëkwiata 1889 Braunau am Inn |
| Data smiercë Môl smiercë | 30 łżëkwiata 1945 Berlëno |
| **Kanclérz Rzeszë** |
| Òd | 30 stëcznika 1933 |
| Do | 30 łżëkwiata 1945 |
| Pòprzédca | Kurt von Schleicher |
| Nastãpnik | Joseph Goebbels |
| Partiô | NSDAP |
| **Wódca Rzeszë** |
| Òd | 2 zélnika 1934 |
| Do | 30 łżëkwiata 1945 |
| Pòprzédca | Paul von Hindenburg (jako prezydent) |
| Nastãpnik | Karl Dönitz (jako prezydent) |
| Partiô | NSDAP |
| **Przédnik DAP/NSDAP** |
| Òd | 29 lëpińca 1921 |
| Do | 30 łżëkwiata 1945 |
| Pòprzédca | Anton Drexler |
| Nastãpnik | Martin Bormann (jako minyster partie) |

 |

**Adolf Hitler** (ùr. 20 łżëkwiata 1889, zm. 30 łżëkwiata 1945) – miemiecczi pòlitikôrz pòchôdający z Aùstrie. Hitler béł diktatorã Miemiecczi òd 1933 do 1945. Òn téż je òdpòwiedzalny za przesprawë procëm lëdzkòscë, np. Holokaust.

## Żëcé

Narodzënë Hitlera nastąpiłë 20 łżëkwiata 1889 w Bramau Am Inn w Aùstrio-Madżarsczi (dzysô Aùstriackô). Béł sztërë dzeckã Aloisa Hitlera i Klary z dodomu Pölzl. Miôł młodé ò sétmë lat sostrã Paulã. Chòdzył nôprzódka do szkòłë w Linz, a pózni – w Steyr.

Pò Anschlussu i jinëch agresywnëch zrëchach Hitlera zaczãła sã II swiatowô wòjna. W 1945 Hitler zabił sã pò radzecczim przëjimniãcym Berlina.

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Adolf Hitler** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# 29 czerwińca

Swiãti Pioter i Paweł - IV w.
### Swiãta ë ùroczëznë

* Mionowi dzéń swiãtëją: Pioter i Paweł

### Wëdarzenia

### Ùrodzëlë sã

### Ùmarlë

---

**Kalãdarium**:
Stëcznik - Gromicznik - Strëmiannik - Łżëkwiat - Môj - Czerwińc
 Lëpińc - Zélnik - Séwnik - Pazdzérznik - Lëstopadnik - Gòdnik
# 1 lëpińca

### Swiãta ë ùroczëznë

* Mionowi dzéń swiãtëją: Bògùsłôw, Marión, Òto
* Kanada - Swiãto Kanadë

### Wëdarzenia

* 1863 - poczãtk biôtczi pòd Gettysburgã
* 1991 - kuńc Warszawsczégò Paktu

### Ùrodzëlë sã

* 1646 - Gottfried Wilhelm Leibniz, miemiecczi filozofa
* 1780 - Carl von Clausewitz, prësczi wojnowi teoretik ë generał
* 1804 - George Sand, francëskô pisôrka

### Ùmarlë

* 1974 - Juan Domingo Perón, argentinsczi politikôrz

---

**Kalãdarium**:
Stëcznik - Gromicznik - Strëmiannik - Łżëkwiat - Môj - Czerwińc
 Lëpińc - Zélnik - Séwnik - Pazdzérznik - Lëstopadnik - Gòdnik
# Serbsczi jãzëk

| српски srpski |
| --- |
| Òbsëga | Serbskô, Czôrnogóra, Bòsnijô ë Hercegòwina ë jine |
| Lëczba mówiącëch | 12 milionów |
| Pòchodzeniowe régòwanié | Jindoeùropejsczé jãzëczi
* Słowiańsczé jãzëczi
	+ Pòłniowòsłowiańsczi jãzëk
		- serbòchòrwackô diasystema
		- **serbsczi**
 |
| Alfabét | łacëzniany ë cërylica |
| Òficjalny sztatus |
| Ùrzãdny jãzëk | Serbskô, Czôrnogóra, Bòsnijô ë Hercegòwina |
| Regùlowany òb | Radzëzna Sztandarizacëji Serbsczégò Jãzëka |
| Kòdë jãzëka |
| ISO 639-1 | sr |
| ISO 639-2 | scc (B), srp (T) |
| ISO 639-3 | srp |
| SIL | SRP |

Serbsczi jãzëk (2006)
**Serbsczi jãzëk** (cрпски, srpski) to jedna z ùrëchtowónëch wersëji sztokawsczégò dialektu, brëkòwóny bez Serbòw ë Czôrnogòrców w Serbsczi, Czôrni Gòrze, Bòsni ë Hercegòwinie ë jinëch krajach.

## Òbaczë téż

* Serbòchòrwacczi jãzëk

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Serbsczi jãzëk** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# 10 zélnika

**10 zélnika** je 222. (223.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 143 dniów.

### Swiãta ë ùroczëznë

* Mionowi dzéń swiãtëją: Amadeùsz, Bernat, Bògdón, Bògdana, Hùgò

### Wëdarzenia

### Ùrodzëlë sã

### Ùmarlë

---

**Kalãdarium**:
Stëcznik - Gromicznik - Strëmiannik - Łżëkwiat - Môj - Czerwińc
 Lëpińc - Zélnik - Séwnik - Pazdzérznik - Lëstopadnik - Gòdnik
# 31 gòdnika

**31 gòdnika** je 365. (366.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu.

### Swiãta ë ùroczëznë

* Mionowi dzéń swiãtëją: Józefina, Mariusz, Sebastión, Sylwester

### Wëdarzenia

### Ùrodzëlë sã

### Ùmarlë

---

**Kalãdarium**:
Stëcznik - Gromicznik - Strëmiannik - Łżëkwiat - Môj - Czerwińc
 Lëpińc - Zélnik - Séwnik - Pazdzérznik - Lëstopadnik - Gòdnik
# 25 czerwińca

### Swiãta ë ùroczëznë

* Mionowi dzéń swiãtëją: Dorota, Łucjô, Wilem

* Chòrwackô - Dzéń Państwòwi Samòstójnotë (òd Serbsczi, 1991)
* Gwatemala - Dzéń Szkólnégò
* Mòzambik - Dzéń Samòstójnotë (òd Pòrtugalsczi, 1975)
* Słoweniô - Dzéń Państwòwi Samòstójnotë (od Serbsczi, 1991)

### Wëdarzenia

* 1678 - Wenecjôńskô matematiczka Elena Cornaro Piscopia òstała pierszą białką w historie Eùropë, chtërna dobëła titel doktóra na ùniwersytece.

* 25-26 czerwińca 1876 - USA: Biôtka pòd Little Bighorn (Greasy Grass), stolemny napôd amerikańsczi armie na Indian.

* 1911 - Òdemkły òstôł Lesny Téater w Gduńsku.

* 1991 - Słoweniô i Chòrwackô ògłosëłë samòstójnotã òd dôwny Jugòsławie-Serbsczi. Jugòsławiô-Serbiô nie ùznała nëch samòstójnotów i pòsłała swòją armiã do nëch 2 państwów, chtërny wòjskòwi napôd zôczątkòwôł bałkańską wòjnã.

* 1993 - Kim Campbell òstała pierszą białką-premierã w Kanadze.

* 1993 - Tansu Çiller òstała pierszą białką-premierã Tërecczi.

### Ùrodzëlë sã

* 1603 - Mariónna Marchockô, pòlskô „bòsô karmelitanka”, misticzka, runitka, pòetka, pierszô pòlskô białka, chtërna napisała swòj żëcopis (ùm. 1652)
* 1852 - Antoni Gaudí, stolemny katalońsczi architekt (ùm. 1926)
* 1903 - George Orwell, anielsczi runita, aùtor ksążczi „1984” (ùm. 1950)
* 1954 - Sonia Sotomayor, amerikańskô prawniczka, sãdza w Nôwëższim Sądze USA
* 1963 - George Michael, anielsczi spiéwôrz (ùm. 2016)

### Ùmarlë

* 1767 - Georg Telemann, miemiecczi kòmpòzytora (ùr. 1681)
* 1822 - E.T.A. Hoffmann, miemiecczi runita, kòmpòzytora, prawnik (ùr. 1776)
* 1984 - Michel Foucault, francësczi filozofa (ùr. 1926)
* 1997 - Jacques-Yves Cousteau, francësczi òceanograf (ùr. 1910)
* 2009 - Farrah Fawcett, amerikańskô teatrownica (ùr. 1947)
* 2009 - Michael Jackson, amerikańsczi spiéwôrz (ùr. 1958)
* 2010 - Wu Guanzhong (吴冠中), chińsczi malôrz (ur. 1919)

---

**Kalãdarium**:
Stëcznik - Gromicznik - Strëmiannik - Łżëkwiat - Môj - Czerwińc
 Lëpińc - Zélnik - Séwnik - Pazdzérznik - Lëstopadnik - Gòdnik
# 22 czerwińca

### Swiãta ë ùroczëznë

* Mionowi dzéń swiãtëją: Jón

### Wëdarzenia

### Ùrodzëlë sã

### Ùmarlë

---

**Kalãdarium**:
Stëcznik - Gromicznik - Strëmiannik - Łżëkwiat - Môj - Czerwińc
 Lëpińc - Zélnik - Séwnik - Pazdzérznik - Lëstopadnik - Gòdnik
# 21 czerwińca

### Swiãta ë ùroczëznë

* Mionowi dzéń swiãtëją: Alicjô, Alojza, Alojz, Marta, Rajmùnd, Rudólf, Rudolfa

### Wëdarzenia

### Ùrodzëlë sã

### Ùmarlë

---

**Kalãdarium**:
Stëcznik - Gromicznik - Strëmiannik - Łżëkwiat - Môj - Czerwińc
 Lëpińc - Zélnik - Séwnik - Pazdzérznik - Lëstopadnik - Gòdnik
# Belgrad

Belgrad w 1684 rokù
**Belgrad** (serb: Београд/Beograd) – je stolëcą Serbsczi.

## Òbaczë téż

* Sarajewò
* Zagrzeb

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Belgrad** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# Darżnô rëna

Darżnô rëna
**Darżnô rëna** – to je wgłãbienié midzë darżëcą a deptownikã, w nim sã zbiérô wòda jak padô deszcz, a czedës biwało wiele kòmùnalnégò sztokù.

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Darżnô rëna** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# Tajwan

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Chińskô Repùblika *中華民國*
Zhōnghuá Mínguó |
| --- |
|  Fana |  Herb |
| *Mòtto: - Sanmin Zhuyi* |
| *Himn: Sanmin Zhuyi Trzë lëdowe prawidła* |
|  |
| Òficjalny jãzëk | chińsczi |
| Stolëca | Taipei |
| Fòrma państwa | repùblika |
| Prezydeńt | Lai Ching-te |
| Premiéra | Cho Jung-tai﻿ |
| Wiéchrzëzna % wòdë | 35 980 km² 10,33% |
| Lëdztwò (2026) | 23,011,292 |
| Dëtk | nowi dolar tajwańsczi (TWD) |
| Czasowô cona | UTC +8 |
| Kòd ISO 3166 | TW |
| Internet | .tw |
| Aùtowi kòd | RC |
| Telefón | 886 |

 |

**Tajwan** (chiń. upr. 台湾; chiń. trad. 臺灣 lub 台灣; pinyin *Táiwān*), **Chińskô Repùblika** (chiń. upr. 中华民国; chiń. trad. 中華民國; pinyin *Zhōnghuá Mínguó*) je państwã w pòrénkòwi Azëji, na òstrówie o tim samim mionie (przódë Fòrmòzô).

## Historiô

W XIX stalata bëła tuwò Repùblika Tajwanu (Fòrmòzë), chtërna òderwała sã ôd Chińsczégò Césarstwa, òstała pòdbita bez Japòńskô, bëła w ich òwładze do 1945, czedë òstała zwarcëna Chinom. W 1949 wiornął tuwò rząd Czang-Kaj Szeka, z przëczënë wòjnë domôcej naczãtô bez kòmùnistów.

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Tajwan** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

| Państwa w Azëji |
| --- |
| Afganistón | Armeniô | Azerbejdżan | Bahrajn | Bangladesz | Bhutan | Brunejô | Chinë | Cyper | Filipinë | Grëzóńskô | Indie | Iran | Irak | Izrael | Japòńskô | Jemen | Jindonezjô | Jordaniô | Kambòdżô | Katar | Kazachstan | Kirgistan | Półniowò Kòreja | Nordowô Kòreja | Kùwejt | Laòs | Liban | Malediwë | Malezjô | Mòngolskô | Myanmar (dôwni Birma) | Nepal | Òman | Pakistan | Ruskô | Saudëjskô Arabijô | Singapùr | Sri Lanka | Syrëjô | Tadżikistan | Tajlandiô | Tajwan | Pòrënkòwi Timor | Tëreckô | Turkmenistan | Ùzbekistan | Wietnam | Zjednóné Arabsczé Emiratë |
| **Zanôléżné teritoria:** Palestinskô | Makaù | Tibet |
| **Nëuznoné teritoria:** Kurdistón | Nordowy Cyper |
| **Teritoria państwów butén Azëji:** Austr: Òstrów Gòdów ë Kòkòsowe Òstrowë | Egipt: Synaj | Greckô: òstrowë Sporadë, Chijos ë Lesbos |

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*