Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Wikipediô

Logò Wikipediji
Ùdba **Wikipediji** ( òsta zrëszónô w stëcznikù 2001 rokù. Jé zgrôwã je ùsôdzenié wòlny, internetowi encyklopedii. Kaszëbskô Wikipedijô je partã ny ùdbë w kaszëbsczim jãzëkù.

## Sosterné ùdbë

* **Wikisłowôrz** - *Wielejãzëkòwi słowôrz* *(Kaszëbsczi jãzëk w pl.wiktionary.org)*
* **Wikicëtaty** - *Zbiérk cëtatów*
* **Wikinews** - *Wiki-nowinë*
* **Wikimedia Commons** - *Repòzytorium mediów*
* **Wikisources** - *Zdrojowé dokùmentë*
* **Wikibooks** - *Darmòwé ùczbòwniczi*
* **Wikispecies** - *Zortownik gatënków*
* **Meta-Wiki** - *Kòòrdinacëjô projektów*

## Òbaczë téż

* Kiwix

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Wikipediô** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

* Wikipedia w anielsczim jãzëkù
* Zestôwk Wikipediji w jińszëch mòwach
* Artikle ë diskùsëje ò wszelejaczich sprawach sparłãczonëch z ùdbama Wikipediji
# 30 czerwińca

### Swiãta ë ùroczëznë

* Mionowi dzéń swiãtëją: Bazyl, Władisłôw

### Wëdarzenia

### Ùrodzëlë sã

### Ùmarlë

---

**Kalãdarium**:
Stëcznik - Gromicznik - Strëmiannik - Łżëkwiat - Môj - Czerwińc
 Lëpińc - Zélnik - Séwnik - Pazdzérznik - Lëstopadnik - Gòdnik
# Encyklopediô

Pierszô starna Diderotowi encyklopedii z 1751 rokù
**Encyklopediô** je kòmpendium wiedzbë, spisónym w hasłach ùpòrządkòwónëch alfabétno, rzadzy wedle témów. Pòchwôt pòchôdô òd grecczich słów: ἐγκύκλιος παιδεία *(engkuklios paideia)*, jaczé dosłowno znaczą "zaòkrãglonô, całownô edukacjô".

Pierszą wiôlgą mòderną, òglową encyklopedią bëła frańcëskô *Encyclopédie*, skùńczonô w 1772 rokù. Ji editorama bëlë pisôrz ë filozófa Denis Diderot ôs jegò wespółrobòtnicë. Aktualno nôwikszą drëkòwóną encyklopedią je brickô *Encyclopædia Britannica* z 32 tomama ë wicy jak 65.000 artiklów. W swiece miemieckòjãzëkòwim baro achtnionô je encyklopediô wëdôwiznë Brockhaus.

Wedle wielënë artiklów nôwikszą encyklopedią swiata je elektronicznô, anielskòjãzëkòwô Wikipedia z wicy jak 725.000 artiklów, chtërnô równak w ùprocëmnienim do tradicëjnëch encyklopediów je tzw. wòlną encyklopedią ë mòże bëc editowónô przez kòżdégò.

Hewòtny artikel je téż dzélã encyklopedii, w tim przëtrôfkù kaszëbsczi Wikipediji.

## Historiô

Czãsto przińmùje sã, że ùdba ksãdżi skłôdającô sã z alfabétowi ułożonô lëstë artiklów razã z wëczerpny wëjasnienienié jich znaczënkù pòchòdzë òd Johna Harrisa, chtërny w 1704 rokù òpùblikòwôł swój *Lexicon technicum*, co prôwda terminu *encyklopediô* w znaczënkù „całownota wiadë” pierszi rôz ùżił gò w 1532 rokù François Rabelais. W titlu dzeła słowò *encyklopediô* pòjawiło sã w 1559 r. w robòce chòrwacczégò hùmanistë Pavao Skalicia (*Encyclopaediae seu orbis disciplinarum tam sacrarum quam profanarum epistemon*).

Robòtë ò charakterze encyklopedicznym pòjawiłë sã ju dwa tësące lat temù ë pòstôwałë w dalszich wiekach:

* Mark Terencjusz Warron – *Disciplinarum libri IX* (kòle 50 r. p.n.e.)
* Pliniusz Starszi – *Naturalnô historiô (Historia naturalis)* (I w.)
* *Cesarsczi panorama* (皇覽 *Huanglan*) (Chinë, kòle 220 r.)
* Nonius Marcellus – *De compendiosa doctrina* (pierszô pòłowa IV w.)
* Marcjanus Kapella – *De nuptiis Philologiae et Mercuri* (midzë 410 a 439 r.)
* Izidór z Sewilli – *Etymologiarum seu originum libri XX* (pòczątk VII w.)
* Al-Dżahiz – *Ksãga zwierząt (Kitab al-chajwan)* (arabsczé kraje, IX w.)
* *Semadewa* (Indie, XII w.)
* *Hemadri* (Indie, XIII w.)
* Wincenty z Beauvais – *Wiãkszé* *zdrzadło (Speculum maius)*, XIII w.
* Brunetto Latini – *Skarbc wiedzë (Li livres dou Tresor)*, XIII w.

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Encyklopediô** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons
# Panama

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Panama *Panamá* |
| --- |
| miono-genitiw? | miono-genitiw? |
| *Mòtto: Pro Mundi Beneficio* |
| *Himn: Himno Istmeño* |
|  |
| Òficjalny jãzëk | szpańsczi |
| Stolëca | Panama (gard)|Panama |
| Fòrma państwa | repùblika |
| Prezydeńt | José Raúl Mulino |
| Wiéchrzëzna % wòdë | 75 417 km² 2.9% |
| Lëdztwò (2018) | 4 379 039 |
| Dëtk | balboa (PAB) |
| Czasowô cona | UTC -5 |
| Nôrodné swiãto | 28 lëstopadnika |
| Kòd ISO 3166 | PA |
| Internet | .pa |
| Telefón | 507 |

 |

**Panama** – Państwò w Strzédni (i Pôłniowi) Americe. Òficjalnym jãzëkem je szpańsczi. Stolëcą Panami je Panama. Wiéchrzëzną Panami je 75 417 km².

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Panama** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

| Państwa i teritoria w Nordowi Americe, Strzédni Americe i Pôłniowi Americe |
| --- |
| **Nordowô Amerika** | Kanada | Zjednóné Kraje Americzi | Grenlandzkô | Bermudë (WB) | Saint-Pierre ë Miquelon (Francëjô) |
| **Strzédnô Amerika** | Belize | Gwatemala | Hònduras | Kòstarika | Meksyk | Nikaragua | Panama | Salwadór |
| **Karaibë** | Antigua i Barbuda | Bahamë | Barbadós | Dominika | Dominikańskô Repùblika | Grenada | Haiti | Jamajka | Kùba | Pòrtorikò (USA) | Saint Kitts i Nevis | Saint Lucia | Saint Vincent i Grenadinë |
| **Pôłniowô Amerika** | Argentina | Bòliwiô | Brazylskô | Chile | Ekwador | Gujana | Kolumbiô | Paragwaj | Perú | Surinam | Trinidad ë Tobago | Urugwaj | Wenezuelskô |
|  **Zanôléżné teritoria:** | Francëjô: Gwadelupa, Martinika, Saint-Martin| Néderlandzkô: Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, Sint Maarten | Wiôlgô Britanijô: Anguilla, B. Dzewiczé Òstrowë, Kajmanë, Montserrat | USA: Dzewiczé Òstrowë  |

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# 23 czerwińca

### Swiãta ë ùroczëznë

* Państwowé swiãto w Luksembùrgù (luks. *Lëtzebuerger Nationalfeierdag*)
* Mionowi dzéń swiãtëją:

### Wëdarzenia

### Ùrodzëlë sã

### Ùmarlë

* 1923 - Antón Ôbram

---

**Kalãdarium**:
Stëcznik - Gromicznik - Strëmiannik - Łżëkwiat - Môj - Czerwińc
 Lëpińc - Zélnik - Séwnik - Pazdzérznik - Lëstopadnik - Gòdnik
# Bòliwiô

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Bòliwiô *Bolivia Mborivia, Wuliwya, Puliwya* |
| --- |
|  Fana |  Herb |
| *Mòtto: La Unión es la Fuerza* |
| *Himn: Bolivianos, el Hado Propicio* |
|  |
| Òficjalny jãzëk | Keczua, ajmara, gùarani, chimán, szpańsczi i jin. |
| Stolëca | Sucre |
| Fòrma państwa | repùblika |
| Prezydeńt | Rodrigo Paz Pereira |
| Dëtk | Bòliwijsczi bòlivio (BOB) |
| Czasowô cona | UTC -4 |
| Kòd ISO 3166 | BO |
| Internet | .bo |
| Telefón | 591 |

 |

**Bòliwiô** (*Szp: Bolivia, G: Mborivia, A: Wuliwya, K: Puliwya*) – je państwã w Pôłniowi Americe. Gardë Sucre i La Paz są stolëcami państwa, a nôwikszi gard to Santa Cruz de la Sierra. Tu sa wëszawë Andë i je stolemna rzeka Amazonka. Miono Bòliwii je od Simóna Bolívara, stolemnégò jenerôła. Bòliwiô ma 36 òficjalnëch jãzëków nôrodnich i ji oficjalne miono to *Estado Plurinacional de Bolivia*, plurinôrodné państwò Bòliwii.

## Galeriô

* Galeriô Bòliwii
* Evo Morales
* Jezoro Titicaca
* Diablada, nôrodni tùńc
* Lama
* Salar de Uyuni
* Lëdze Ajmara
* Sucre

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Bòliwiô** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

*

| Państwa i teritoria w Nordowi Americe, Strzédni Americe i Pôłniowi Americe |
| --- |
| **Nordowô Amerika** | Kanada | Zjednóné Kraje Americzi | Grenlandzkô | Bermudë (WB) | Saint-Pierre ë Miquelon (Francëjô) |
| **Strzédnô Amerika** | Belize | Gwatemala | Hònduras | Kòstarika | Meksyk | Nikaragua | Panama | Salwadór |
| **Karaibë** | Antigua i Barbuda | Bahamë | Barbadós | Dominika | Dominikańskô Repùblika | Grenada | Haiti | Jamajka | Kùba | Pòrtorikò (USA) | Saint Kitts i Nevis | Saint Lucia | Saint Vincent i Grenadinë |
| **Pôłniowô Amerika** | Argentina | Bòliwiô | Brazylskô | Chile | Ekwador | Gujana | Kolumbiô | Paragwaj | Perú | Surinam | Trinidad ë Tobago | Urugwaj | Wenezuelskô |
|  **Zanôléżné teritoria:** | Francëjô: Gwadelupa, Martinika, Saint-Martin| Néderlandzkô: Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, Sint Maarten | Wiôlgô Britanijô: Anguilla, B. Dzewiczé Òstrowë, Kajmanë, Montserrat | USA: Dzewiczé Òstrowë  |

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# 20 czerwińca

### Swiãta ë ùroczëznë

* Mionowi dzéń swiãtëją:

### Wëdarzenia

* 1397 - Kalmarskô Ùniô
* 1637 - Biôtka pòd Martynowã (pòlsczi armie procëm tatarsczi armie Kantimira Mùrzë)

### Ùrodzëlë sã

* 1566 - Zygmuńt III Waza, pòlsczi król (ùm. 1632)
* 1967 - Nicole Kidman, amerikańskò-aùstralijskô teatrownica

### Ùmarlë

* 1597 - Willem Barents, niderlandzczi rézownik (ùr. 1550)
* 1933 - Klara Zetkin, miemieckô pòlitikôrka, dzejôrka (ùr. 1857)
* 1947 - Benjamin "Bugsy" Siegel, amerikańsczi gangster (ùr. 1906)

---

**Kalãdarium**:
Stëcznik - Gromicznik - Strëmiannik - Łżëkwiat - Môj - Czerwińc
 Lëpińc - Zélnik - Séwnik - Pazdzérznik - Lëstopadnik - Gòdnik
# Albańskô

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Repùblika Albańsczi *Republika e Shqipërisë* |
| --- |
|  Fana |  Herb |
| *Mòtto: Ti Shqipëri, më jep nder, më jep emrin Shqipëtar (Të, Albanio, daj mie hònór, nazwi mie Albańczikã)* |
| *Himn: Himni i Flamurit (Himn do Fanë)* |
|  |
| Òficjalny jãzëk | albańsczi, aromańsczi, grecczi |
| Stolëca | Tirana |
| Fòrma państwa | repùblika |
| Prezydeńt | Bajram Begaj |
| Premiéra | Edi Rama |
| Wiéchrzëzna  | 28.748 km²  |
| Lëdztwò (2017) | 2.876.591 |
| Dëtk | Albańsczi lek (ALL) |
| Czasowô cona | UTC +1 |
| Nôrodné swiãto | 28 lëstopadnika - Swiãto Fanë |
| Kòd ISO 3166 | AL, ALB |
| Internet | .al |
| Aùtowi kòd | AL |
| Telefón | +355 |

 |

**Albańskô** (al. *Shqipëria*) – je môłim państwã w pôłniowo-pòrénkowi Eùropie, na Bałkańsczim Półòstrowie, mô przistãp do Adriaticczégò Mòrza.

Albańskô zwëskała samòstójnotã òd Tërecczi w 1912 roku.

Nôwikszą religią je sunnicczi islam, wëznaje go 57% lëdztwa. Drëgą je rzimszkô katolëcëzna, dze wëznawcë stanowią 10% lëdztwa. Pòsobicą Albańsczi Prawòsławny Kòscół (7%), zôkón Bektaszitów (2%), ë jinsze (pòdôwczi z 2011).

* stolëca i nôwikszi gard: Tirana
* lëdztwò: 2.876.591 mieszkańców (2017)
* wiéchrzëzna: 28.748 km²

## Òbaczë téż

* Kòsowò

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Albańskô** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

| Państwa w Eùropie |
| --- |
| Albańskô | Andorra | Aùstriô | Belgijskô | Biôłorus | Bòsnijô ë Hercegòwina | Bùlgarskô | Chòrwackô | Cyper | Czeskô Repùblika | Czôrnogóra | Dëńskô | Estóńskô | Fińskô | Francëjô | Greckô | Irlandëjô | Islandëjô | Italskô | Lëtewskô | Liechtenstein | Luksembùrskô | Łotewskô | Madżarskô | Malta | Miemieckô | Mòłdawskô | Mònakò | Néderlandzkô | Nordowô Macedoniô | Norweskô | Pòlskô | Pòrtugalskô | Rumùńskô | Ruskô | San Marino | Serbskô | Sloweńskô | Słowackô | Szpańskô | Szwajcarskô | Szwédzkô | Tëreckô | Ùkrajina | Watikan | Wiôlgô Britanijô |
| **Zanôléżné teritoria:** Alandsczé òstrowë | Farersczé òstrowë | Gibraltar | Grenlandzkô | Guernsey | Jersey | Man | Svalbard |
| **Ògrańczoné ùznanié:** Kòsowò | Pòdniéstrze |

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# Sybiriô

Sybiriô - wedle geògrafie
Tundra na Sybirie
**Sybiriô** (rus. Сибирь) – to je geògrafnô krôjna w nordowi Azje, w Rusczi. Gardã je tu m.jin. Tomsk. Kaszëbi mùszowò biwele w sybirsczich stronach. Lëdztwò tam je rozmajité.

## Òbaczë téż

* Irkùck

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Sybiriô** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# 1934

**1934** / MCMXXXIV

1932 « 1933 « **1934** » 1935 » 1936
### Wëdarzenia

### Ùrodzëlë sã

### Ùmarlë

* 23 gòdnika - Alojzy Bùdzysz - nordowi ùtwórca kaszëbsczi