# Lëtwa

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Lëtewskô Repùblika *Lietuvos Respublika* |
| --- |
|  Fana |  Herb |
| *Himn: Tautiška Giesmė (Nôrodnô spiéwa) Czas trwania: 1 minuta i 48 sekund.1:48* |
|  |
| Òficjalny jãzëk | lëtewsczi |
| Stolëca | Wilno |
| Fòrma państwa | repùblika |
| Prezydeńt | Gitanas Nausėda |
| Premiéra | Inga Ruginienė |
| Data ùsadzeniô | 11 strëmiannika 1990 |
| Wiéchrzëzna % wòdë | 65 303 km² 1,35% |
| Lëdztwò (2017) | 2 823 859 |
| Dëtk | Eùro (EUR) |
| Czasowô cona | UTC +2 |
| Nôrodné swiãto | 16 gromicznika |
| Kòd ISO 3166 | LT |
| Internet | .lt |
| Aùtowi kòd | LT |
| Telefón | +370 |

 |

**Lëtwa** (téż **Lëtewskô**) – państwò w nordowòwestrzédny Eùropie. Stolëcą i nôwikszim gardã je Wilno. Òd nordë grańczi z Łotwą, òd pôłniowégò pòrénkù z Biôłorusą, òd pôłniowégò zôpadu z Pòlską i kaliningradzczim òbwodã (eksklawa Rusje). Mô przistãp do Bôłtëcczégò Mòrza i brzegòwą liniã ò długòscë kòl 99 km. Òd 2004 nôleżi do NATO i Eùropejsczi Ùnie.

## Geògrafiô

### Pòłożenié

Kôrta Lëtwë
Leżi w nordowòwestrzédny Eùropie, na pòrénkòwim ùbrzegù Bôłtëcczégò Mòrza.

### Wiéchrzëzna

* całownô: 65,300 km²
* wiéchrzëzna lądu: 62,680 km²
* wiéchrzëzna wòdów: 2,620 km²
* môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 124.

### Lądowé grańce

* òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,549 km
* państwa, z jaczima mô grańce: Biôłorus 640 km, Łotwa 544 km, Pòlskô 104 km, Ruskô (kaliningradzczi òbwód) 261 km

### Brzegòwô liniô

99 km (przistãp do Bôłtëcczégò Mòrza)

### Klimat

Klimat przechódny midzë mòrsczim i kòntinentalnym. Strzédnô cepłota òb zëmã sygô minus 4,9 °С, òb lato – 17 °С. Wielëna òpadënków sygô 748 mm òb rok.

### Ùsztôłcenié terenu

Fizyczno kôrta Lëtwë
Pòwiérzchniã państwa zajimają równiznë ze szlachama dôwnégò zlodowaceniô. Pò kraju rozsónëch je wiele môłëch jezór.

### Wësokòsc terenu

* strzédnô wësokòsc: 110 m. n.r.m.
* nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. (Bôłt)
* nôwëższi czëp: 294 m. n.r.m. (Aukštojas)

### Gruńtë wedle ùżiwaniô

* rolné gruńtë 44,8 % (w tim 34,9 % òrnëch gruńtów)
* lasë 34,6%

## Lëdze i spòlëzna

### Pòpùlacjô

* wielëna lëdztwa: 2,823,859 (na lëpińc 2017)
* môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 140.

### Etniczné karna

Lëtwini 84.1%, Pòlôsze, 6.6%, Ruskòwie 5.8%, Biôłorusënowie 1.2% (wôrtoscë szacowóné na 2011)

### Jãzëczi

lëtewsczi (òficjalny) 82%, rusczi 8%, pòlsczi 5.6% (wôrtoscë szacowóné na 2011)

### Religijné karna

katolëcë 77,2%, Rusczi Prawòsławny Kòscół 4,1%, stôroòbrzãdowcë 0,8%, lëtrowie 0,6%

### Ùrbanizacjô

Widoczi z Wilna
* mieskô pòpùlacjô: 66,5%
* wikszé miesczé westrzódczi: Wilno (stolëca) – 542,990 mieszkańców, Kòwno – 299,466 mieszkańców, Kłajpeda – 155,032 mieszkańców

## Pòliticzny system

* òficjalnô pòzwa: Lëtewskô Repùblika (lët. *Lietuvos Respublika*)
* pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika
* stolëca: Wilno
* czasowô cona: UTC +2
* państwowé swiãto: 16 gromicznika – Dzéń Òdbùdowaniô Lëtewsczégò Państwa (lët. *Lietuvos valstybės atkūrimo diena*)
* nôrodny himn: „Tautiška giesmė” (*Nôrodnô spiéwa*)

### Wëkònôwczô władza

* prezydent Gitanas Nausėda (òd 12 lëpińca 2019)
* premier Ingrida Šimonytė (òd 11 gòdnika 2020)

### Ùstawòdôwczô władza

jednojizbòwi parlament – Sejm Lëtewsczi Repùbliczi (lët. *Lietuvos Respublikos Seimas*; 141 nôleżników na sztërëlatną kadencjã)

## Rozmajitoscë

Òd 15 do 17 maja 2013 rokù òdbiwało sã zéńdzenié parlameńtarzistów Delegacji Karna Sejmù Repùbliczi Litwë ds. Midzëparlameńtarnëch Kòntaktów z Rzeczpòspòlitą Pòlską i Litewskò-Pòlsczégò Parlameńtarnégò Karna Sejmù RP, òni chcele wiedzec ò ùczbie kaszëbsczégò jãzëka i dwajãzëkòwòsce na Kaszëbach.

## Przëpisë

## Bibliografiô

* Lëtwa w „The World Factbook”

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Lëtwa** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

*

| Państwa w Eùropie |
| --- |
| Albańskô | Andorra | Aùstriô | Belgijskô | Biôłorus | Bòsnijô ë Hercegòwina | Bùlgarskô | Chòrwackô | Cyper | Czeskô Repùblika | Czôrnogóra | Dëńskô | Estóńskô | Fińskô | Francëjô | Greckô | Irlandëjô | Islandëjô | Italskô | Lëtewskô | Liechtenstein | Luksembùrskô | Łotewskô | Madżarskô | Malta | Miemieckô | Mòłdawskô | Mònakò | Néderlandzkô | Nordowô Macedoniô | Norweskô | Pòlskô | Pòrtugalskô | Rumùńskô | Ruskô | San Marino | Serbskô | Sloweńskô | Słowackô | Szpańskô | Szwajcarskô | Szwedzkô | Tëreckô | Ùkrajina | Watikan | Wiôlgô Britanijô |
| **Zanôléżné teritoria:** Alandsczé òstrowë | Farersczé òstrowë | Gibraltar | Grenlandzkô | Guernsey | Jersey | Man | Svalbard |
| **Ògrańczoné ùznanié:** Kòsowò | Pòdniéstrze |

| Państwa z Eùro |
| --- |
| **Państwa Gòspòdarczi i Walutowi Ùniji**
Aùstriô | Belgijskô | Bùłgariô | Chòrwackô | Cyper | Estóńskô | Fińskô | Francëjô | Greckô | Irlandëjô | Italskô | Lëtewskô | Luksembùrskô | Łotewskô | Malta | Miemieckô | Néderlandzkô | Pòrtugalskô | Słowackô | Sloweńskô | Szpańskô |  |
| **jine państwa:** Andorra | Czôrnogóra | Kòsowò | Mònakò | San Marino | Watikan |