Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kirgistan

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Kirgiskô Repùblika *Кыргыз Республикасы*
Kyrgyz Respublikasy |
| --- |
|  Fana |  Herb |
| *Himn: Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик Гимни*
(Kyrgyz Respublikasynyn Mamlekettik Gimni) |
|  |
| Òficjalny jãzëk | kirgisczi |
| Stolëca | Biszkek |
| Fòrma państwa | repùblika |
| Prezydeńt | Sadyr Dżaparow |
| Premiéra | Adyłbek Kasymalijew |
| Wiéchrzëzna  | 199 951 km²  |
| Lëdztwò (2024) | 6,172,101 |
| Dëtk | som (KGS) |
| Czasowô cona | UTC 6 |
| Kòd ISO 3166 | KG |
| Internet | .kg |
| Telefón | 996 |

 |

**Kirgistan** (Кыргызстан) je państwã w Azëji, bez przëstãpù do mòrza. Stolëcznym gardã je Biszkek. Greńczë z Chińską Lëdową Repùbliką, Kazachstanã, Tadżikistanã i Ùzbekistanã.

Nôrodnym bòhaterem je Manas, pòwiôstkòwi bòhater epicczéj wiérztë, chtëren zjednôł kirgijsczé plemionë. W 1876 Kirgistan stôł sã dzélã Rusczégò Jimperium. W latach 1922–1991 Kirgistan bëł dzélã Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików (òd 1926 jakno Sowieckô Repùblika). W latach 2005 i 2010 miôły môl demónstracëje, z przëczënë chtërnych òstali òdsënącë òd wëszëznë prezydencë: Askar Akaew i Kurmanbek Bakiew.

Kirgistan w 2024 miôł 6,172,101 mieszkańców. Wiéchrzëzna je 199,951 km².

## Òbaczë téż

* Biszkek

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Kirgistan** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

|  |  |
| --- | --- |
| **Zrzesznica Samòstójnëch Państw** |  |
| Armenijô | Azerbejdżan | Biôłorëskô | Kazachstan | Kirgistan | Ruskô | Tadżikistan | Turkmenistan | Ùzbekistan |

| Państwa w Azëji |
| --- |
| Afganistón | Armenijô | Azerbejdżan | Bahrajn | Bangladesz | Bhutan | Brunejô | Chinë | Cyper | Filipinë | Grëzóńskô | Indie | Iran | Irak | Izrael | Japòńskô | Jemen | Jindonezjô | Jordaniô | Kambòdżô | Katar | Kazachstan | Kirgistan | Półniowò Kòreja | Nordowô Kòreja | Kùwejt | Laòs | Liban | Malediwë | Malezjô | Mòngolskô | Myanmar (dôwni Birma) | Nepal | Òman | Pakistan | Ruskô | Saudëjskô Arabijô | Singapùr | Sri Lanka | Syrëjô | Tadżikistan | Tajlandiô | Tajwan | Pòrënkòwi Timor | Tëreckô | Turkmenistan | Ùzbekistan | Wietnam | Zjednóné Arabsczé Emiratë |
| **Zanôléżné teritoria:** Palestinskô | Makaù | Tibet |
| **Nëuznoné teritoria:** Kurdistón | Nordowy Cyper |
| **Teritoria państwów butén Azëji:** Austr: Òstrów Gòdów ë Kòkòsowe Òstrowë | Egipt: Synaj | Greckô: òstrowë Sporadë, Chijos ë Lesbos |

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# Tobaka

Tobaka
**Tobaka** (*Nicotiana tabacum* L.) – to je jednorocznô roscëna z rodzëznë lilkòwatëch, pòpùlarnô jakno ùżiwka m.jin. na Kaszëbach.

## Historiô

Amerykańsczi Indianie zażëwalë tobakã na wiele lat przed Eùropejczikama. Czedë ùzdrzôł to Kòlumb, chcôł ze sobą wzyc tobakã do Europë. Nôprzód tobaka sta sã sławnô w Szpańsczi i Francje. Sóm Napoleon bòdôj zażëwôł òb rok trzë kg tobaczi. Pò tim pòznalë ją w Anielsczi. Òd 1702 rokù òna bëła dlô wszëtczich lëdzy. Do Pòlsczi òna trafia w roku 1590. W XX wiekù tobakã zastąpiałë cygaretë.

Kaszëbi wiele razy chãtno zażiwają tobakã. Òni gôdają czasã przë tim "Chcëme le so zażëc". Wedle pòwióstczi, to pǜrtk pòòrôł swòjima pazurama sztëk pòla ë zasadzył tobakã.

## Òbaczë téż

* Pipa
* Tobaczéra

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Tobaka** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

* (pl)

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# Palatalizacjô

**Palatalizacjô** - w kaszëbsczim jãzëkù to je rozwij *k’, g’* w cz, dż np. taczé nodżi. To sã mògło stac ju pò wëmercym pòłabiznë - XVI stalata (np. *Radki* - Radczi, 1593).

## Lëteratura

* J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999, s. 149, ISBN 83-86608-65-X.

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# Zëma

Snieżélc
Kòt òb zëmã
**Zëma** – je jednym z sztërzech cządów rokù w rodze, w letny klimie. Òb zëmã je nôniższô ceplëzna lëftu w całim rokù i dosc wiele òpadu, czãsto zmiarzłégò, a wikszi dzél swiata roscënów i zwiérzãtów je ùspionô.
Zwiksza astronomicznô zëma zaczinô sã 22 gòdnika, a kùńczi 21 strumiannika. Na pôłniu wszëtczi òpisóné dnie i rzôdzëznë są przesunãti ò pół rokù.

## Zajãca zémòwé

* Sónczi
* Lepienié snieżélca
* Kùling
* Pùrdżi
* Snowbording
* Bobsleje

## Zwierzãta w lese

* Lës
* Szari wilk
* Sarna
* Dzëk

## Òbaczë téż

* Zymk
* Lato
* Jeséń

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Zëma** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

*
*

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*