Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Diamańt

Diamańt
Sztruktura diamańtu
**Diamańt** – szlachetny kam, baro rzôdczi minerôł z karna samòrodnëch pierwiôstków.

Pòzwa pòchòdzy òd stgr. *adamas* (‘niedobëti’, ‘niepòkònóny’, ‘nie do zniszczeniô’). Je nôcwiardszą znóną substancją w nôtërë.

Diamańt to czësti wãdżel, jedna òd jegò alotropowëch òdmian.

## Céchë

* dobrô ceplnô przewòdnosc
* je dobrim izolatorã

## Wëstãpòwanié

* pierwòszné pòkładë
* wtórné pòkładë

## Place wëstãpòwaniô

* Jindie – diamańtonośnô òbéńda cygnie sã na Hindustańsczi Półwëspie w dolëznie rzéków: Penner, Kistnach, Gadavary. Strzédnô wielkosc diamańtów 0,6 karata
* Ruskô – w Jakùcji (Trubka Udacznaja), Ural, Płw. Kola
* Australiô – nad rzekama Gwadir i Darling
* Pôłniowô Afrika – dorzéczé Oranje, Vaal – znóne òd 1867 r. W 1870 r. òdkrëto pierwòszné pòkładë kimberlitowégò tipù kòl Kimberley. Tu w kòpalniach nalazłé òstałë nôwiãkszé i nôbarżi znóne diamańty: Cullinan, Excelsior, Petz, Wiktoria, Juliusz Man
* Demòkraticzna Repùblika Kongo – pòkładë colemało òkrëchòwé
* Brazyliô – Minas Gerais, Mato Grosso, Parana – aluwialné pòkładë. Je tu baro wiele diamańtów czôrnych (karbonado)
* Botswana – Orapa
* Namibia
* Sierra Leone
* Senegal
* Kanada
* Zjednóné Kraje
* Angola
* Kongo
* Lesotho
* Tanzaniô
* Ghana
* Ùbrzég Słoniowëch Kłów
* Burkina Faso
* Gwineja
* Liberiô

## Ùżëcé

* przë produkcje materiałów i nôrządzów scérnëch
* do produkcje termoplasticznëch past
* w jubilerstwie

## Imitacje diamańtów

Kwarc-diamańt z Herkimer
* Cyrkòn
* Kòrund
* Topaz
* Spinel
* Kwarc
* Cyrkòniô

## Znóné diameńtë

Cyrkòn
* *Cullinan* – 3106 karatów, pòdzelony na 105 dzélów i òszlifòwany;
* *Excelsior* – 995,2 karata, pòdzelony na 11 dzélów i òszlifòwany;
* *Prezydent* – 726,6 karata, brazylijsczi, pòdzelony na 29 dzélów i òszlifòwany;
* *Jonker* – 726 karatów, pòdzelony na 15 dzélów i òszlifòwany;
* *Jubilee* – 650,8 karata, pò òszlifòwaniu 245 karatów;
* *Centenary* - 599 karatów; szlifòwanie bawiło bezlëcha 3 lata (szlifierzã béł Gabi Tolkowsky), pò òszlifòwaniu kam mô 273,85 karatów;
* *Imperial* (Victoria, Great White, Nizam) – 457 karatów, òszlifòwany;
* *Darcy Vargas* – 425 karatów, brazylijsczi;
* *Regent* – 410 karatów, pò òszlifòwaniu 140,5 karata, dzysdnia w Luwrze;
* *Szach* – 3x1 cm, dzysdnia w skarbcu na Kremlu;
* *Orłow* – kòl 400 karatów, pò òszlifòwaniu 189,6 karata;
* *Gwiôzda Jakùcje* – 234 karaty, syberyjsczi;
* *Millennium Star* – 203 karaty;
* *Koh-i-noor* – 181,1 karata, jindyjsczi, pò òszlifòwaniu 108,93 karata, zdôbi britijsczi kòrónné klénotë;
* *Hope* – 67,125 karata, pò òszlifòwaniu 44,4 karata, nôwiãkszi farbny diamańt – szafirowòmòdri.

## Lëteratura

* K. Maślankiewicz, *Kamienie szlachetne*, Wyd. Geologiczne 1982.
* C.Hall, *Klejnoty, Kamienie szlachetne i ozdobne*, Wyd. Wiedza i Życie 1996.
* W.Schuman, *Kamienie szlachetne i ozdobne*, Wyd. Alma –Press 2004.

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Diamańt** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons