Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Palestinskô

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Państwo Palestinskô *‏دولة فلسطين‎*
Dawlat Filasṭīn |
| --- |
|  Fana |  Herb |
| *Himn: Fida i* |
|  |
| Òficjalny jãzëk | arabsczi |
| Stolëca | Ramallah |
| Fòrma państwa | repùblika |
| Prezydeńt | Mahmud Abbas |
| Premiéra | Muhammad Mustafa |
| Wiéchrzëzna  | 6242 km²  |
| Lëdztwò (2024) | 5 600 000 |
| Dëtk | Izraelsczi szekel, Jordańsczi dinar, Amerikańsczi dolar (ILS/JOD/USD) |
| Czasowô cona | UTC 2 – zëma
UTC +3 – lato |
| Nôrodné swiãto | 15 lëstopadnika |
| Kòd ISO 3166 | PS |
| Internet | .ps |
| Telefón | 970 |

 |

**Palestinskô**, **Państwò Palestinskô** (ar. ‏دولة فلسطين, *Dawlat Filasṭīn*) je nëuznoném państwã w Zôpadny Azëji, na Blisczim Wschòdze. Jej samòstójnotã ùznelë 147 ze 193 państwów nôleżącëch do ONZ, także Pòlskô, w Warszawie Palestinskô mô swòją ambasadã. Równak państwa nie mô w Ùrzãdowim Spisie Mionów Państwów i Teritoriów Niesamòstójnëch. Leżë na teritorium Zony Gazy, Zôpadnëgo brzégu Jordanu, w tim Pòrénkòwi Jerozolëmy. Greńczë z Izraelã, Egiptã i Jordanią. Wiéchrzëzna to 6,220 km². W 2024 Palestinskô mioła 5.6 milliona mieszkańców. Palestinsczé władze ùznelą Pòrénkòwą Jerozolëmã za stolëcã, równak jich sedzbą je Ramallah. Palestinskô nie mô òficjalnégo dëtka, dopùszczô sã trzë: Izraelsczi szekel, Jordańsczi dinar, Amerikańsczi dolar. Do 1952 bëł Palestińsczi Funt, równy Anielsczému funtowi. Nôrodné swiãta sã 15 maja (swiãto Al Nakba), 15 lëstopadnika (swiãto samòstójnotë) i 29 lëstopadnika (Midzënôrodny dzéń Solidarnosci z Palestińsczim Nôrodã).

Ramallah
## Òbaczë téż

* Palestińczicë
* Wòjna Izraela z Hamasã
* Izrael

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Palestinskô** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

| Państwa w Azëji |
| --- |
| Afganistón | Armenijô | Azerbejdżan | Bahrajn | Bangladesz | Bhutan | Brunejô | Chinë | Cyper | Filipinë | Grëzóńskô | Indie | Iran | Irak | Izrael | Japòńskô | Jemen | Jindonezjô | Jordaniô | Kambòdżô | Katar | Kazachstan | Kirgistan | Półniowò Kòreja | Nordowô Kòreja | Kùwejt | Laòs | Liban | Malediwë | Malezjô | Mòngolskô | Myanmar (dôwni Birma) | Nepal | Òman | Pakistan | Ruskô | Saudëjskô Arabijô | Singapùr | Sri Lanka | Syrëjô | Tadżikistan | Tajlandiô | Tajwan | Pòrënkòwi Timor | Tëreckô | Turkmenistan | Ùzbekistan | Wietnam | Zjednóné Arabsczé Emiratë |
| **Zanôléżné teritoria:** Palestinskô | Makaù | Tibet |
| **Nëuznoné teritoria:** Kurdistón | Nordowy Cyper |
| **Teritoria państwów butén Azëji:** Austr: Òstrów Gòdów ë Kòkòsowe Òstrowë | Egipt: Synaj | Greckô: òstrowë Sporadë, Chijos ë Lesbos |

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# 24 lëstopadnika

**24 lëstopadnika** je 328. (329.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 37 dniów.

### Swiãta ë ùroczëznë

* Mionowi dzéń swiãtëją: Émila

### Wëdarzenia

### Ùrodzëlë sã

### Ùmarlë

---

**Kalãdarium**:
Stëcznik - Gromicznik - Strëmiannik - Łżëkwiat - Môj - Czerwińc
 Lëpińc - Zélnik - Séwnik - Pazdzérznik - Lëstopadnik - Gòdnik
# Strzébro

Strzébro
*Polonia*
**Strzébro** (łac. *argentum*) – to je chemiczny pierwiôstk, metal.

* Symbòl: Ag
* Lëczba atomòwô: 47
* Temperatura topnieniô: 961,78 °C
* Atomòwô masa 107,8682

## Lëteratura

* Jerzi Nacel (pòl. Jerzy Nacel): Chemiô òglowô i òrganicznô, Gduńsk 2013

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Strzébro** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| H |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | He |
| Li | Be |  | B | C | N | O | F | Ne |
| Na | Mg |  | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| K | Ca | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| Rb | Sr | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| Cs | Ba | \* | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| Fr | Ra | \*\* | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Uut | Fl | Uup | Lv | Uus | Uuo |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |
|  | **\ | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu |  |
| **\*\ | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr |

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# Rzim

*Nen articzel òstôł napisóny przez òsobã, jakô nie znaje nôlepi kaszëbsczégò. Jãzëkòwô pòprawnosc te artikla wëmôgô werifikacje.*

**Rzim** (it., łac. *Roma*) – stolëca ë nôwikszi gard Italsczi.

## Pòłożenié

Rzim je w westrzédnim dzélu kraju kòl rzéczi Tiber ë Strzódzemnégò Mòrza. To je administracjowi ë politiczny òstrzódk (sedzba prezydenta, minysterstwów ë ùrzãdów); stolëca ë przédny gard administracjowò-historicznégò Lacjum. Administracjowô rëmiô mô 1287 km² ë mieszkô tu 2 898 104 lëdzy. Miasto je czwiôrtim co do wiôlgòscë gardã w Eùropejsczi Ùnie. Rzim je wôżnym placã w kòmùnikacje fligrama (2 latawiska: Fiumicino i Ciampino), mô też metro (2 bieżënë, a trzecô je jesz w bùdacje). To je swiatowi òstrzódk dlô letników z baro bòkadnyma zaòstałoscama z dôwnëch lat ë strzédnowiekù (kòscołë, bazyliczi, Kòloseùm, akweduktë, fòntanë ë wiele jinszich bùdinków). Tu mòże nalezc wiele czekawich mùzéów ë też nowòmódné bùdinczi w òkòlim Nowiki. W greńcach Rzimù, na prawim brzégù Tibru, je miasto-państwò Watikan, jaczé je enklawą na państwòwim terenie Italsczi.

## Znóne place w Rzimie

* Bazylika sw. Jana na Lateranie
* Bazylika sw. Paùla za Murama
* Bazylika Santa Maria Maggiore
* Campo de' Fiori
* Circus Maximus
* Cloaca Maxima
* Corso
* Fontanna di Trevi
* Fontana delle Api w Rzimie
* Forum Boarium
* Forum Romanum
* Kapitol
* Kòloséùm
* Panteon w Rzimie
* Plac Navona
* Piazza del Popolo
* Piramida Cestiusza
* Marsowé Pòlé
* Szpańsczé Trapë
* Teatro Argentina
* Via Sacra
* Via Appia

## Partnersczé gardë

* Pekin
* Krakòwò
* Nowi Jork
* Cincinnati
* Pariż
* Seùl
* Tokio
* Glasgow

## Òbaczë téż

* Tiber

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Rzim** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

*
# Papiéż

Herb Apostolsczi Stolëcë i pôpiestwa
**Papiéż** abò **pôpiéż** (Swiãti Òjc, łac. *summus pontifex*, òd przedwiecznégò *pontifex maximus**;* it. *papa*, gr. *πάπας* (*papas*); dzejającô fòrma w kaszëbsczim jãzëkù pòchòdzy òd czesczégò *papež*) – biskùp Rzimù, prymas Italii, przódnik Katolëcczégò Kòscóła, głowa Apostolsczi Stolëcë oraz suweren Państwa Gardu Watikan.

Titulë papiéża brëkùją téż: kòptijsczi patriarcha Aleksandrii, głowa kòptijsczégò Kòscoła, a téż prawòsławny patriarcha Aleksandrii, przódnik prawòsławnégò Aleksandrijsczégò Patriarchatu oraz przódnik Palmarińsczégò Kòscoła.

## Pôpiesczi pòntifikat

Pòntifikat to cząd sprôwianiô ùrzãdu przez Nôwëższégò Pòntifika (łac. *Summus Pontifex*), czëlë papiéża. Papiéż rozpòczënô pòntifikat w dobë przëjãcô wëbiéru dokònónégò przez kònklawe, a kùńczy w mòmence smiercë abò ògłoszeniô renuntiatio (rezygnacji). W historii 11 papiéżów zrezygnowôło z zasadaniô na pioterowim trónie. Slédnym z nich béł Benedikt XVI, jaczi zrezygnowôł z fùnkcji papiéża 28 gromicznika 2013 ò gòdzënie 20:00.

## Galeriô papieżów

* Benedikt XVI
* Frãcëszk
* Grégòr IX
* Jan Paweł II
* Jón XXIII
* Pius X
* Pius XI
* Léón XIV

## Òbaczë téż

* Piotrów dëtk
* Pòpielnô Strzoda
* Katolëcczi Kòscół
* Watikan

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Papiéż** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons