Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Mòst

Spùstny mòst
**Mòst** – to je ôrt przedostënkù w pòstacji inżinérny bùdacji, chtërni kònstrukcjô pòzwôlô na sfórtowanié wòdni zôwadë. To dô ni leno spùstny mòst, ale téż np. stołpny mòst, mòst na pòntonach i mòst na linach.

## Òbaczë téż

* Wòdnô bróma

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Mòst** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# Tëreckô

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Tëreckô *Türkiye* |
| --- |
|  Fana |  Herb |
| *Mòtto: Yurtta Sulh, Cihanda Sulh.* |
| *Himn: Istiklâl Marsi* |
|  |
| Òficjalny jãzëk | tërecczi |
| Stolëca | Ankara |
| Fòrma państwa | repùblika |
| Prezydeńt | Recep Tayyip Erdoğan |
| Wiéchrzëzna % wòdë | 649.964 km² 1,26% |
| Lëdztwò (2009) | 39.331.000 |
| Dëtk | lira (₺) |
| Czasowô cona | UTC +0 |
| Nôrodné swiãto | 29 pazdzérznika |
| Kòd ISO 3166 | TR, TUR |
| Internet | .tr |
| Telefón | 90 |

 |

**Tëreckô** (téż **Tërcëjô**, tër. *Türkiye*, **Repùblika Tërecczi** – *Türkiye Cumhuriyeti*) je państwã w Azëji na półòstrowie Miészô Azëjô, a dzélowo téż w Eùropie ze stolëcą w Ankarze. Eùropejsczi dzél – Tracëjô robi 3% wiéchrzëznë ë je òddzelony òd azjacczégò dzélu przez mòrzé Marmara ë zwãżënë Bòsfor ë Dardanele. Tëreckô je krôjã sztërzech mòrzów, bò òd nocë òbtôczô jã Czôrné Mòrzé, òd wieczoru Egejsczé Mòrzé ë mòrzé Marmara, a òd pôłni Westrzódzemné Mòrzé – zwóné w tërecczim jãzëkù Biôłim Mòrzã.

## Galeriô

* Sztambùl
* Anıtkabir, Ankara
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Tëreckô** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

| Państwa w Azëji |
| --- |
| Afganistón | Armenijô | Azerbejdżan | Bahrajn | Bangladesz | Bhutan | Brunejô | Chinë | Cyper | Filipinë | Grëzóńskô | Indie | Iran | Irak | Izrael | Japòńskô | Jemen | Jindonezjô | Jordaniô | Kambòdżô | Katar | Kazachstan | Kirgistan | Półniowò Kòreja | Nordowô Kòreja | Kùwejt | Laòs | Liban | Malediwë | Malezjô | Mòngolskô | Myanmar (dôwni Birma) | Nepal | Òman | Pakistan | Ruskô | Saudëjskô Arabijô | Singapùr | Sri Lanka | Syrëjô | Tadżikistan | Tajlandiô | Tajwan | Pòrënkòwi Timor | Tëreckô | Turkmenistan | Ùzbekistan | Wietnam | Zjednóné Arabsczé Emiratë |
| **Zanôléżné teritoria:** Palestinskô | Makaù | Tibet |
| **Nëuznoné teritoria:** Kurdistón | Nordowy Cyper |
| **Teritoria państwów butén Azëji:** Austr: Òstrów Gòdów ë Kòkòsowe Òstrowë | Egipt: Synaj | Greckô: òstrowë Sporadë, Chijos ë Lesbos |

| Państwa w Eùropie |
| --- |
| Albańskô | Andorra | Aùstriô | Belgijskô | Biôłorus | Bòsnijô ë Hercegòwina | Bùlgarskô | Chòrwackô | Cyper | Czeskô Repùblika | Czôrnogóra | Dëńskô | Estóńskô | Fińskô | Francëjô | Greckô | Irlandëjô | Islandëjô | Italskô | Lëtewskô | Liechtenstein | Luksembùrskô | Łotewskô | Madżarskô | Malta | Miemieckô | Mòłdawskô | Mònakò | Néderlandzkô | Nordowô Macedoniô | Norweskô | Pòlskô | Pòrtugalskô | Rumùńskô | Ruskô | San Marino | Serbskô | Sloweńskô | Słowackô | Szpańskô | Szwajcarskô | Szwedzkô | Tëreckô | Ùkrajina | Watikan | Wiôlgô Britanijô |
| **Zanôléżné teritoria:** Alandsczé òstrowë | Farersczé òstrowë | Gibraltar | Grenlandzkô | Guernsey | Jersey | Man | Svalbard |
| **Ògrańczoné ùznanié:** Kòsowò | Pòdniéstrze |

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# Katolëcczi Kòscół

**Katolëcczi Kòscół** (rzimsczégò òbrządkù) – nôwikszô na swiece chrzescëjańskô wëzaniowô zrzesznica, głoszącô regle wiarë ë żëcô zwóné katolëcëzną. Pierszi w nim je Biskùp Rzimù - Papiéż. W spòleznie z nim je kòlegium biskùpów z nim zrzeszonych. Dzysô Papiéżã je Léón XIV.

Katolëcczi Kòscół je dzysô na Kaszëbach dominëjącą religiją, wikszosc Kaszëbów je wëznaniô rzimskò-katolecczégò. Pamiãtné słowa ò ùtrzëmanié swòji wiarë ë kùlturë wëpòwiedzôł do Kaszëbów, papiéż Jan Paweł II w Gdini i Sopóce. Swégò czasu nimò cëskù na germanizacjã prësczich władzów, Katolëcczi Kòscół béł ùznôwóny za òbstojenié pòlskòscë. Bëło tak nimò ùległoscë niechtërnëch biskùpów, bãdącëch – przë znajomòscë pòlsczégò czë kaszëbsczégò jãzëka – z rodowiznë Miemcama.
Kaszëbsczi jãzëk do rzimskò-katolëcczegò òbrzãkù wprowôdzony òstôł w latach 90-tëch XX stalata.
Wiele Kaszëbów i ni leno òni - w tim kòscele - mòdlą są ò jak nôchùtszé wëniesenié Słëdżi Bòżégò Kònstantina Dominika na wôłtôrze.
Krziże na rozchódnëch drogach zrosłë są z widzënkã zemi Kaszëbów.

## Galeriô

* Môłi Krziż
* Papiéż Léón XIV
*
*
*

## Òbaczë téż

* Watikan
* Papiéż
* Luce (maskòtka)
	+ Katolëcczi Kòscół Armeńsczégò Òbrządkù
	+ Katolëcczi Kòscół Bizantińskò-Słowacczégò Òbrządkù
	+ Katolëcczi Kòscół Syrijsczégò Òbrządkù
* Kòscół Ewanielëckò-Aùgsbùrsczi w Pòlsczi Repùblice
* Prawòsławié

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Katolëcczi Kòscół** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# 9 pazdzérznika

**9 pazdzérznika** je 282. (283.) dzéń w gregorijansczim kalãdôrzu. Do kùńca roku je 83 dniów.

### Swiãta ë ùroczëznë

* Mionowi dzéń swiãtëją:

### Wëdarzenia

### Ùrodzëlë sã

* 1882 - Frãcëszka Majkòwskô – kaszëbskô dzejôrka, prekùrsórka wejrowsczi szkòłë kaszëbsczégò wësziwkù
* 1936 - Agnieszka Osiecka

### Ùmarlë

* 1967 - Che Guevara

---

**Kalãdarium**:
Stëcznik - Gromicznik - Strëmiannik - Łżëkwiat - Môj - Czerwińc
 Lëpińc - Zélnik - Séwnik - Pazdzérznik - Lëstopadnik - Gòdnik
# Szwajcariô

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Szwajcarskô '**Schweiz, Confoederatio Helvetica'** |
| --- |
|  Fana |  Herb |
| *Mòtto: Unus pro omnibus, omnes pro uno* |
| *Himn: Szwajcarsczi Psalm* |
|  |
| Òficjalny jãzëk | miemiecczi, francësczi, italsczi, Romansch |
| Stolëca | Berno |
| Fòrma państwa | repùblika |
| Prezydeńt | Guy Parmelin |
| Wiéchrzëzna % wòdë | 41.290 km² -% |
| Lëdztwò (2023) | 8 962 258 |
| Dëtk | Szwajcarzczi frank (CHF) |
| Czasowô cona | UTC +1 |
| Nôrodné swiãto | 1 zélnika Bundesfeiertag |
| Kòd ISO 3166 | CH |
| Internet | .ch |
| Telefón | 41 |

 |

**Szwajcariô** abò **Szwajcarskô** (miem. *Schweiz*, fr. *Suisse*, it. *Svizzera*, romansch *Svizra,* sch-de. *Schwiz*) państwò w zôpadni Eùropie. Ji stolëcą je Berno.

Szwajcarskô òd Wideńsczégò Kòngresù (1815) je neutalnym państwã. Kònféderacëjô przistąpiła do ÒZN w 2002 pò dobétnym referendum 52% głosów za.

Nie je partã Eùropejsczé Ùnji, ani Eùropejsczé Ekonomiczné Zonë.

Szwajcarskô je w Zonie Schengen, tak jak wszëtczi ji sąsôdzë, co òznaczô brak grańcznych kòntroli.

## Jãzëczi

Szwajcarskô mô 4 ùrzãdné jãzëczi, miemieczi, francësczi, italsczi ë romansch. Kònstitucëjë Kantonów ùsôdzają ùrzãdny jãzëk kantonu.

Kòżdodzénnym jãzëkã Szwajcarów z miemieckojãzëcznych kantonów je alemańsczi dialekt zwôny w Szwajcarsczi *Schwizerdütsch*, nyn dialekt je apartny w kôżdym kantonié ë nie je zrozumiôły przez lëdzë dlô chtërëch rôdną mòwą je sztandardny miemieczi *Hochdeutsch*.

## Galeriô

* Jãzëkòwô kôrta Szwajcarsczi
* Berno
* Genf

## Òbaczë téż

* Kaszëbskô Szwajcariô

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Szwajcariô** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

| Państwa w Eùropie |
| --- |
| Albańskô | Andorra | Aùstriô | Belgijskô | Biôłorus | Bòsnijô ë Hercegòwina | Bùlgarskô | Chòrwackô | Cyper | Czeskô Repùblika | Czôrnogóra | Dëńskô | Estóńskô | Fińskô | Francëjô | Greckô | Irlandëjô | Islandëjô | Italskô | Lëtewskô | Liechtenstein | Luksembùrskô | Łotewskô | Madżarskô | Malta | Miemieckô | Mòłdawskô | Mònakò | Néderlandzkô | Nordowô Macedoniô | Norweskô | Pòlskô | Pòrtugalskô | Rumùńskô | Ruskô | San Marino | Serbskô | Sloweńskô | Słowackô | Szpańskô | Szwajcarskô | Szwedzkô | Tëreckô | Ùkrajina | Watikan | Wiôlgô Britanijô |
| **Zanôléżné teritoria:** Alandsczé òstrowë | Farersczé òstrowë | Gibraltar | Grenlandzkô | Guernsey | Jersey | Man | Svalbard |
| **Ògrańczoné ùznanié:** Kòsowò | Pòdniéstrze |

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*