# Niemieckô

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Federalnô Repùblika Niemiec *Bundesrepublik Deutschland* |
| --- |
|  Fana |  Herb |
| *Himn: Das Lied der Deutschen (Piesń Niemców)*  |
|  |
| Òficjalny jãzëk | Niemiecczi |
| Stolëca | Berlëno |
| Fòrma państwa | repùblika |
| Prezydeńt | Frank Walter Steinmeier |
| Premiéra | Friedrich Merz |
| Wiéchrzëzna % wòdë | 357 050 km² 2,42% |
| Lëdztwò (2015) | 82 175 684 |
| Dëtk | Eùro € (EUR) |
| Czasowô cona | UTC +1 |
| Kòd ISO 3166 | DE |
| Internet | .de |
| Aùtowi kòd | D |
| Telefón | +49 |

 |

**Niemieckô**, **Niemcë** abò **Miemcë**, Federalnô Repùblika Niemiec (niem. *Deutschland, Bundesrepublik Deutschland, BRD*) je państwã w zôpadny Eùropie ë dzélã Eùropejsczi Ùniji.

Miemcë przez stalata bëlë zgrôwny do rozrëmieniô. Ich sparłãczëł w 1871 rokù Otto von Bismarck.

## Historiô

* 843 – traktat w Verdun, pòwstanié Pòrénkòwòfrankijsczégò Państwa
* 962 – król Niemiecczi Otton I òstał kòrónowany na czezera rzimsczégò, pòwstało Swiãté Rzimsczé Césarstwò
* 1226 – polsczi ksążã Kónrôd I Mazowiecczi sprowadza Krzëżôków do Chełmińsczi Zemie.
* 1525 – hołd prësczi, slédny Wiôldżi Méster Albrecht Hohenzollern òstaje ksążã Prës
* 1701 – ksążã Fridrik I je kòrónowany na króla Prës
* 1804 – césôrz Francëszk II Habsburg kòrónuje sã na césarza Aùstrie (czedë Napoleon kòrónowoł sã na césarza Francësczi)
* 1806 – likwidacëjô Rzimsczégò Césarstwa przez Napoleona
* 1815 – pòwstanié Niemiecczégò Związku, pòd kòntrolą Aùstrie, po wòjnach Napoleońsczich
* 1848 – Zymk Lëdów, parlameńt Frankfurcczi chcëł zjednóć Niemcë i wëbrac Fridrika Wilhelma IV na césarza, ale ten òdmówił
* 1866 – wòjna austriacko-prëskô, pòwstaje Nordowoniemiecczi Związk, pòd kòntrolą Prës
* 1870 – wòjna francësko-prëskô, pòwstaje zjednóné Niemiecczi Czezerstwò, czezerem òstał Wilhelm I
* 1914 – Niemcë biorą ùdzél w I swiatowy wòjnie
* 1918 – rewolucëjô lëstopadnikowô, òbalenie césarza Wilhelma II, pòwstanié Weimarsczi Repùbliczi
* 1922 – krëjamny ùkłôd midze Ruską a Niemcama w Rapallo
* 1925 – ùkłôd w Locarno z Francëją, Belgijską, Wiôlgą Britaniją i Italską w sprawie nienarëszalnosci zôpadny grańcy Niemiecczégò

* 1933 – Adolf Hitler òstał kanclerzem Niemiecczégò, pòwstanié III Rzeszy, pòwstały kòncentracëjne lagry, pierszy w Dachau
* 1934 – Hitler òstał *Führerem*, wódcą i kanclerzã Rzeszy
* 1938:
	+ 12 strëmiannika – Anschluss Aùstrie
	+ 30 séwnika – ùkłôd w München w sprawie Czechosłowacëji, chtërna mioła òddac Pas Sudetów.
	+ 10 lëstopadnika – *Noc kriształowa* mòrd Żydów w nocy z 9 na 10 lëstopadnika
* 1939 – zajãcé całej Czechosłowacëji. Pakt Ribbentrop-Mołotow, midze Niemcami a Związkã Sowiecczim
	+ 1 séwnika – agresjô na Polskã, zôczątk II Swiatowi Wòjnë.

* 1941 – òperacjô Barbarossa - niemieckô jinwazjô na ZSRR

Pò wiele biôtkach i samòbójstwã Hitlera Niemcë skapitulowały 8 maja 1945.

* 1949 – pòdzôł na Niemieckô Demòkratycznô Repùblikã i Federalnô Repùblikã Niemiec
* 1961 – pòstawienié Berlënsczi scany
* 1989 – ùpôdk Berlënsczi scany
* 1990 – Zjednónie Niemiecczégò

## Sprôwné pòdzelenié

W Niemiecczi je sprôwné pòdzelenié na związkowe kraje (niem. *Bundesländer*).

**Kraje**

1. Badeniô-Wirtembergiô
2. Bajerë
3. Berlëno
4. Brandenbùrgiô
5. Brema
6. Hambùrg
7. Hesjô
8. Meklenbùrskô-Przédné Pòmrë
9. Dolnô Saksoniô
10. Nadreniô Nordowô-Westfaliô
11. Nadreniô-Palatinat
12. Saara
13. Saksoniô
14. Saksoniô-Anhalt
15. Szlezwik-Hòlsztin
16. Turingiô

## Òbaczë téż

* Weimarskô Repùblika
* III Rzesza

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Niemieckô** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

| Państwa w Eùropie |
| --- |
| Albańskô | Andorra | Aùstriô | Belgijskô | Biôłorus | Bòsnijô ë Hercegòwina | Bùlgarskô | Chòrwackô | Cyper | Czeskô Repùblika | Czôrnogóra | Dëńskô | Estóńskô | Fińskô | Francëjô | Greckô | Irlandëjô | Islandëjô | Italskô | Lëtewskô | Liechtenstein | Luksembùrskô | Łotewskô | Madżarskô | Malta | Miemieckô | Mòłdawskô | Mònakò | Néderlandzkô | Nordowô Macedoniô | Norweskô | Pòlskô | Pòrtugalskô | Rumùńskô | Ruskô | San Marino | Serbskô | Sloweńskô | Słowackô | Szpańskô | Szwajcarskô | Szwedzkô | Tëreckô | Ùkrajina | Watikan | Wiôlgô Britanijô |
| **Zanôléżné teritoria:** Alandsczé òstrowë | Farersczé òstrowë | Gibraltar | Grenlandzkô | Guernsey | Jersey | Man | Svalbard |
| **Ògrańczoné ùznanié:** Kòsowò | Pòdniéstrze |

| Państwa z Eùro |
| --- |
| **Państwa Gòspòdarczi i Walutowi Ùniji**
Aùstriô | Belgijskô | Bùłgariô | Chòrwackô | Cyper | Estóńskô | Fińskô | Francëjô | Greckô | Irlandëjô | Italskô | Lëtewskô | Luksembùrskô | Łotewskô | Malta | Miemieckô | Néderlandzkô | Pòrtugalskô | Słowackô | Sloweńskô | Szpańskô |  |
| **jine państwa:** Andorra | Czôrnogóra | Kòsowò | Mònakò | San Marino | Watikan |