Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Francëjô

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Francëskô Repùblika *République française* |
| --- |
|  Fana |  Herb |
| *Mòtto: Liberté, Égalité, Fraternité (Wòlnosc, Równosc, Braterstwò)* |
| *Himn: La Marseillaise (Marsëliankô)*
Czas trwania: 1 minuta i 20 sekund.1:20 |
|  |
| Òficjalny jãzëk | francësczi |
| Stolëca | Pariz |
| Fòrma państwa | repùblika |
| Kònstitucjô | Kònstitucjô Francësczi |
| Prezydeńt | Emmanuel Macron |
| Premiéra | Sébastien Lecornu |
| Wiéchrzëzna  | 547.026 km²  |
| Lëdztwò (2026) | 66,746,401 |
| Dëtk | Eùro (EUR, €) |
| Czasowô cona | UTC +0 |
| Nôrodné swiãto | 14 lëpińca |
| Kòd ISO 3166 | FR, FRA |
| Internet | .fr |
| Aùtowi kòd | F |
| Telefón | +345 |

 |

**Francjô, Francëskô Repùblika** (fr. *France, République française*) – państwò w zôpadny i pôłniowi Eùropie, jaczé mô téż zamòrsczé teritoria na jinszëch kòntinentach. Grańczi z Belgią, Luksembùrgã, Niemiecką, Szwajcarią, Italską, Mònakò, Andorą i Szpańską. Zamòrsczé teritoria grańczą z Brazylią, Surinamã i Néderlandzką. Kraj je sparłãczony z Wiôlgą Britanią Eùrotunelã, jaczi je pòd kanałã La Manche.

Francëskô Repùblika je semiprezydencką repùbliką, w jaczi wôżną rolã mô prezydent. Je piątim z nôlepi rozwiniãtëch krajów swiata i dzewiątim ze wzglãdu na warënczi żëcégò. W swòji kònstytucje narzeszô do Deklaracje Praw Człowieka i Òbëwatela z 1789 rokù. Francëskô je nôleżnikã i jednym z załóżców Eùropejsczi Ùnie i Òrganizacje Zjednónëch Narodów.

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Francëjô** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

| Państwa z Eùro |
| --- |
| **Państwa Gòspòdarczi i Walutowi Ùniji**
Aùstriô | Belgijskô | Bùłgariô | Chòrwackô | Cyper | Estóńskô | Fińskô | Francëjô | Greckô | Irlandëjô | Italskô | Lëtewskô | Luksembùrskô | Łotewskô | Malta | Miemieckô | Néderlandzkô | Pòrtugalskô | Słowackô | Sloweńskô | Szpańskô |  |
| **jine państwa:** Andorra | Czôrnogóra | Kòsowò | Mònakò | San Marino | Watikan |

| Państwa w Eùropie |
| --- |
| Albańskô | Andorra | Aùstriô | Belgijskô | Biôłorus | Bòsnijô ë Hercegòwina | Bùlgarskô | Chòrwackô | Cyper | Czeskô Repùblika | Czôrnogóra | Dëńskô | Estóńskô | Fińskô | Francëjô | Greckô | Irlandëjô | Islandëjô | Italskô | Lëtewskô | Liechtenstein | Luksembùrskô | Łotewskô | Madżarskô | Malta | Miemieckô | Mòłdawskô | Mònakò | Néderlandzkô | Nordowô Macedoniô | Norweskô | Pòlskô | Pòrtugalskô | Rumùńskô | Ruskô | San Marino | Serbskô | Sloweńskô | Słowackô | Szpańskô | Szwajcarskô | Szwedzkô | Tëreckô | Ùkrajina | Watikan | Wiôlgô Britanijô |
| **Zanôléżné teritoria:** Alandsczé òstrowë | Farersczé òstrowë | Gibraltar | Grenlandzkô | Guernsey | Jersey | Man | Svalbard |
| **Ògrańczoné ùznanié:** Kòsowò | Pòdniéstrze |

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# Perú

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Repùblika Perú *República del Perú* |
| --- |
|  Fana |  Herb |
| *Mòtto: Firme y feliz por la unión* |
| *Himn: Marcha Nacional* |
|  |
| Òficjalny jãzëk | szpańsczi |
| Stolëca | Lima |
| Fòrma państwa | repùblika |
| Prezydeńt | José María Balcázar |
| Premiéra | Luis Arroyo Sánchez |
| Data ùsadzeniô | 28 lëpińca 1821 |
| Wiéchrzëzna  | 1 285 216 km²  |
| Lëdztwò (2024) | 32,600,249 |
| Dëtk | sol (PEN) |
| Czasowô cona | UTC -5 |
| Nôrodné swiãto | 28 lëpińca |
| Kòd ISO 3166 | PE |
| Internet | .pe |
| Aùtowi kòd | PE |
| Telefón | 51 |

 |

**Perú** (Repùblika Perú, szp. *República del Perú*) je państwã w Pôłniowi Americe. Stolëcznym gardã je Lima. Greńczë z Ekwadorã, Kolumbią, Brazylską, Bòliwią i Chile.

Wiéchrzëzna to 1,285,216 km², a lëdztwò 32,600,249 w 2024.

Przódë bëło tu Jimperium Inków, chtëre pòtemù stało sã szpańską kòlonią. 28 lëpińca 1821 Perú zwëskało samòstójnotã.

## Galeriô

* Machu Picchu, dôwny gard Inków
* Céchùnk z Nazca (Kòliber)
* Katédra w Limie

## Òbaczë téż

* Bòliwiô

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Perú** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

| Państwa i teritoria w Nordowi Americe, Strzédni Americe i Pôłniowi Americe |
| --- |
| **Nordowô Amerika** | Kanada | Zjednóné Kraje Americzi | Grenlandzkô | Bermudë (WB) | Saint-Pierre ë Miquelon (Francëjô) |
| **Strzédnô Amerika** | Belize | Gwatemala | Hònduras | Kòstarika | Meksyk | Nikaragua | Panama | Salwadór |
| **Karaibë** | Antigua i Barbuda | Bahamë | Barbadós | Dominika | Dominikańskô Repùblika | Grenada | Haiti | Jamajka | Kùba | Pòrtorikò (USA) | Saint Kitts i Nevis | Saint Lucia | Saint Vincent i Grenadinë |
| **Pôłniowô Amerika** | Argentina | Bòliwiô | Brazylskô | Chile | Ekwador | Gujana | Kolumbiô | Paragwaj | Perú | Surinam | Trinidad ë Tobago | Urugwaj | Wenezuelskô |
|  **Zanôléżné teritoria:** | Francëjô: Gwadelupa, Martinika, Saint-Martin| Néderlandzkô: Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, Sint Maarten | Wiôlgô Britanijô: Anguilla, B. Dzewiczé Òstrowë, Kajmanë, Montserrat | USA: Dzewiczé Òstrowë  |

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# Wòjna Izraela z Hamasã

*Nen articzel òstôł napisóny przez òsobã, jakô nie znaje nôlepi kaszëbsczégò. Jãzëkòwô pòprawnosc te artikla wëmôgô werifikacje.*

Kôrta wòjnë Izraela z Hamasã (stón na 2023)
**Wòjna Izraela z Hamasã** (**wòjna w Strefie Gaza**) – zbrojny kònflikt midzë Izraelem a palestińsczima militarnëma partama, chtëren trwôł głównie w Strefie Gaza òd 7 pazdzérznika 2023 rokù. Biôtczi miały plac téż na Zachòdnym Brzegu Jordanu, a Hezbollah wdôł sã do walki na izraelskò-libańsczi granicë na Gòlanach. To piątnô wòjna midzë Izraelem a Strefą Gaza òd 2008 rokù, bãdącô czãstką izraelskò-palestińsczégò kònfliktu, jak téż nôwiãkszą wòjną w regionie òd czasów wòjnë Jom Kipur sprzed 50 lat.

Wòjna zaczãła sã 7 pazdzérznika, ga Hamas zapùscëł nagłi atak na Izrael. Hamas nazwał swòją òperacëjã „**Bùrza Al-Aksa**” (arab. عَمَلِيَّة طُوفَان الأقصى). Ze Strefë Gaza òdpàlóné bëło kilka tysiãc rakiet, wëcelowóné głównie w Aszkelon, Sederot i Beer Szewa. Szacëje sã, że òkòło 6000 bòjowników i cywilów przeszło przez graniczną barierã, atakùjąc wojskòwé bazy a téż cywilnëch Izraelitów. W sumie w tim dzéniu zabëto 379 mundurowëch, 725 izraelskich cywilów i 71 òsobów z jinszëch krôjów. 251 ludzi zostało porwanëch do Gaza.

Òdszkòdowaniô w Strefie Gaza
Izrael òdpòwiedzôł na atak najwiãkszim donëchczas zbòmbardowanim XXI stolatégò. Wòjskò izraelsczé wszczãłë òperacëjã „Żelazné Miecze”, chtërnô òbejmôła ataki na celë militarné, cywilné i humanitarné w Strefie Gaza. 27 pazdzérznika 2023 izraelsczé wojska wkrocziłë do Gaza, deklarując cel znëszenia Hamasu i òswòbodzeni zakładników. Òd tego czasë zgùnało wiãcy jak 47 000 Palestińczików, w tim wicy jak pòłowa to białczi i dzecë. Zniszczonô bëła wiãkszosc budownictwa w Gazie: szkołë, uniwersytetë, zabëtczi kulturowé, a téż cmentarze.

Wòjna miała wielgô reperkusje na swiatòwi scenie. Bëłë masowé protestë, zwłaszcza na òbronã Palestinë. Izrael doznał krytyczi ze stronë krajów muzëłmańsczich i Globalnegò Pòłudnia, a Pôłniowô Afrika zaskarżëła go do Międzynarodowegò Trëbunału Sprawiedliwoścë. Tymczasem Izrael dostôwał wcyg pòmòc òd Stanów Zjednoczonych, chtërë blokowałë rezolucje ONZ ò zawieszeniu broni. Wmieszani w kònflikt bëlë téż Iran, Hezbollah a jemeńsczi rebëlë, czëż prowadziło do wicy rozlégłi bitwë w regionie.

## Òbaczë téż

* Izrael
* Palestinskô
* II swiatowô wòjna

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Wòjna Izraela z Hamasã** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons