# Czôrnogóra

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Czôrnogóra *Црна Гора, Crna Gora* |
| --- |
|  Fana |  Herb |
| *Himn: Oj, svijetla majska zoro*  |
|  |
| Òficjalny jãzëk | czôrnogórsczi |
| Stolëca | Pòdgòrica |
| Fòrma państwa | repùblika |
| Prezydeńt | Jakov Milatović |
| Premiéra | Milojko Spajić |
| Wiéchrzëzna % wòdë | 13 812 km² 1,5% |
| Lëdztwò (2018) | 614 249 |
| Dëtk | Eùro (EUR) |
| Czasowô cona | UTC +1 |
| Kòd ISO 3166 | ME, MNE |
| Internet | .me |
| Telefón | 382 |

 |

**Czôrnogóra** (serb./czôrnogórsczi jãzëk: *Црна Гора*, *Crna Gora*) – państwò w pôłniowòpòrénkòwi Eùropie, na zôpadze Bałkańsczégò Półòstrowù. Grańczi z Chòrwacją, Bòsnią i Hercegòwiną, Serbią, Kòsowã i Albanią. Leżi na sztrądze Adriaticczégò Mòrza.

Czôrnogóra rëchli bëła związkòwą repùbliką Socjalistyczny Federacjowi Repùbliczi Jugosławie (1945-1992), Federacjowi Repùbliczi Jugosławie (1992-2003) i Serbie i Czôrnogórë (2003-2006). Pò referendum 21 maja 2006 Czôrnogóra zerwała federacjã z Serbią i ògłosëła pełną samòstójnotã 3 czerwińca 2006 rokù.

28 czerwińca 2006 rokù Czôrnogóra òsta przëjãtô do Òrganizacje Samòstójnëch Nôrodów jakno 192. nôleżnik, a òd 11 maja 2007 je nôleżnikã Radzëznë Eùropë. Òd gòdnika 2010 rokù mô sztatus kandidata do Eùropejsczi Ùnie, a òd 29 czerwińca 2012 warô akcesjowi proces. Òd 5 czerwińca 2017 nôleżi do NATO. Ùżiwô eùro, nie bãdącë równak nôleżnikã eùroconë.

Stolëcą i nôwikszim gardã je Pòdgòrica. Historiczną i kùlturalną stolëcą Czôrnogórë je Cetinje.

## Geògrafiô

### Pòłożenié

Leżi w pôłniowòpòrénkòwi Eùropie, na zôpadnëch Bałkanach, pòmidzë Adriaticczim Mòrzã i Serbią.

### Wiéchrzëzna

Kôrta Czôrnogórë
* całownô: 13.812 km²
* wiéchrzëzna lądu: 13.452 km²
* wiéchrzëzna wòdów: 360 km²
* môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 162.

### Lądowé grańce

* òglowô długòsc wszëtczich grańców: 680 km
* państwa, z jaczima mô grańce: Albaniô 186 km, Bòsniô i Hercegòwina 242 km, Chòrwacjô 19 km, Kòsowò 76 km, Serbiô 157 km

### Brzegòwô liniô

Czôrnogóra mô kòntinentalną brzegòwą liniã długòscë 293,5 km. Długòsc pieglëszczów – 73 km. W skłôd Czôrnogórë wchôdô 14 mòrsczich òstrowów.

### Klimat

Czôrnogóra leżi w conie strzódzemnomòrsczégò klimatu. Je tuwò gòrąco i sëchò òb lato i jeséń, òb zëmã je dosc chłodno, bënë kraju je baro snieżësto.

### Ùsztôłcenié terenu

Fizycznô kôrta Czôrnogórë
Teritorium Czôrnogórë mòżna pòdzelëc na trzë rëmie: ùbrzég Adriaticczégò Mòrza, dosc plaskati westrzédni dzél (dze leżą dwa nôwikszé gardë Pòdgòrica i Nikšić) i górsczi systemë pòrénkù Czôrnogórë.

### Wësokòsc terenu

Nôwëższi czëp Czôrnogórë – (2 169 m n.r.m.)
* strzédnô wësokòsc: 1 086 m n.r.m.
* nôniższô wësokòsc: 0 m n.r.m. (Adriaticczé Mòrze)
* nôwëższi czëp: 2 522 m n.r.m (Bobotov Kuk)

### Gruńtë wedle ùżiwaniô

* rolné gruńtë 57,9% (w tim 33,7% òrnëch gruńtów)
* lasë 31,6% (w 2011)

## Lëdze i spòlëzna

### Pòpùlacjô

* wielëna lëdztwa: 614 249 (wôrtoscë szacowóné na lëpińc 2018)
* môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 169.

### Etniczné karna

Etnicznô kôrta Czôrnogórë
Wedle òglowégò spisënkù z 2011 rokù nôrodnoscowi skłôd w Czôrnogórze wëzdrzôł w taczi hewò spòsób:

* Czôrnogórcë — 47,28% westrzód lëdzy, chtërny òkreslelë swòją etniczną przënôleżnosc
* Serbòwie — 30,20 %
* Bòsniacë — 9,16 %
* Albańczicë — 5,16 %
* Mùzułmanie — 4,28%
* Cëgónie — 1,06 %
* Chòrwacë — 1,02%

### Jãzëczi

Jãzëkòwô kôrta Czôrnogórë
Òficjalnym jãzëkã je ód 2007 „czôrnogórsczi jãzëk”. Do 1992 rokù państwòwim jãzëkã Czôrnogóry był jãzëk serbòchòrwacczi, a tej – „serbsczi jãzëk ijekawsczégò dialektu”. Tak pòzwóny „czôrnogórsczi jãzëk” je pò richtoscë jednym òd standartizowónëch wariantów serbòchòrwacczégò jãzëkòwégò systemù i je wzôjno zrozëmiałi z serbsczim, chòrwacczim i bòsniacczim jãzëkã.

W òglowim spisënkù z 2011 rokù mieszkańcë Czôrnogórë wëmieniwelë taczé rodné jãzëczi:

* serbsczi — 44,67%
* czôrnogórsczi — 38,51%
* bòsniacczi — 6,17%
* albańsczi — 5,49%
* serbòchòrwacczi — 2,11%
* cëgańsczi — 0,85%
* chòrwacczi – 0,47%

### Religijné karna

Serbskô prawòsławnô cerczew w gardze Kotor
Wedle òglowégò spisënkù z 2011 rokù 74% lëdztwa słëchô do prawòsławnégò Kòscoła. 19,62% lëdztwa je mùzułmanama, 3,53% słëchô do katolëcczégò Kòscoła.

### Ùrbanizacjô

* mieskô pòpùlacjô: 66,8% (w 2018 r.)
* wikszé miesczé westrzódczi: Pòdgòrica 150 977 mieszkańców, Nikšić 56 970, Herceg Novi 19 536, Pljevlja 19 489, Bar 17 727 (wedle òglowégò spisënkù z 2011 rokù)

## Pòliticzny system

* òficjalnô pòzwa: Czôrnogóra (serbs., czôrnog.: *Црна Гора / Crna Gora*)
* pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika
* stolëca: Pòdgòrica
* czasowô cona: UTC+1
* państwowé swiãto: 13 lëpińca (Dzéń Państwòwòscë)
* nôrodny himn: „Oj, svijetla majska zoro” (*Ò jasnô majowô rzozo*)

### Wëkònôwczô władza

* prezydent Milo Đukanović (òd 20 maja 2018)
* premier Duško Marković (òd 28 lëstopadnika 2016)

### Ùstawòdôwczô władza

Władzã ùstawòdôwczą sprôwiô jednojizbòwi parlament – Zéńdzenié Czôrnogórë (*Skupština Crne Gore*), jaczi skłôdô sã z 250 nôleżników wëbiérónëch na sztërëlatną kadencjã.

## Przëpisë

## Bibliografiô

* Czôrnogóra w „The World Factbook”

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Czôrnogóra** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

| Państwa w Eùropie |
| --- |
| Albańskô | Andorra | Aùstriô | Belgijskô | Biôłorus | Bòsnijô ë Hercegòwina | Bùlgarskô | Chòrwackô | Cyper | Czeskô Repùblika | Czôrnogóra | Dëńskô | Estóńskô | Fińskô | Francëjô | Greckô | Irlandëjô | Islandëjô | Italskô | Lëtewskô | Liechtenstein | Luksembùrskô | Łotewskô | Madżarskô | Malta | Miemieckô | Mòłdawskô | Mònakò | Néderlandzkô | Nordowô Macedoniô | Norweskô | Pòlskô | Pòrtugalskô | Rumùńskô | Ruskô | San Marino | Serbskô | Sloweńskô | Słowackô | Szpańskô | Szwajcarskô | Szwedzkô | Tëreckô | Ùkrajina | Watikan | Wiôlgô Britanijô |
| **Zanôléżné teritoria:** Alandsczé òstrowë | Farersczé òstrowë | Gibraltar | Grenlandzkô | Guernsey | Jersey | Man | Svalbard |
| **Ògrańczoné ùznanié:** Kòsowò | Pòdniéstrze |

| Państwa z Eùro |
| --- |
| **Państwa Gòspòdarczi i Walutowi Ùniji**
Aùstriô | Belgijskô | Bùłgariô | Chòrwackô | Cyper | Estóńskô | Fińskô | Francëjô | Greckô | Irlandëjô | Italskô | Lëtewskô | Luksembùrskô | Łotewskô | Malta | Miemieckô | Néderlandzkô | Pòrtugalskô | Słowackô | Sloweńskô | Szpańskô |  |
| **jine państwa:** Andorra | Czôrnogóra | Kòsowò | Mònakò | San Marino | Watikan |