Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Artëleriô

*Nen articzel òstôł napisóny przez òsobã, jakô nie znaje nôlepi kaszëbsczégò. Jãzëkòwô pòprawnosc te artikla wëmôgô werifikacje.*

**Artëleriô** óznôczô wòskò z kanónama, w Europie ùżiwóné òt trzënôstigò wieku, przëbëwszë z wënalézenié czôrnygò prochù. To je chińsczi odkrëcé dokonałé w dzewiątém wieku.
To dô rozmajité ôrte broni artëlerijsczi, môłô, strzédnô i wiôlgô abò cãżkô. Nôprzód w sztërnôstim wieku wënalôzle cãżkô bróń strzelnô, to wëpùszczô kùla przez wëbùch prochù.

## Bùdowizna

Wójskò artëlerijszczi mô wiele ôrtów bróni, w sztërnôstim wieku ùżewale letkô rãcznô piszczel co miała drzewiany chwët i z żelazła wëlot. Òna mô kaliber sztërdzescësztëre milimetra i wôga òsem i pół kilo. Artëlerzista ùżëwôł ja do òbléganiô.
Artëleriô mòże bombardować, célowac na pòwietrzé, na wòdô, na lùndzé.

Letkô bróń artëlerijskô je hakownica artëlerzisté ùżëwalé jã w sztërnôstim i w piãcnastim wieku, Òni mòegle z niã drawòwac, sprôwno schòwac sã i chùtkò w jã wsadzëc proch i kùle.

## Òrté

Strzédnô bróń artëlerijskô to je kanóna na lawece, óena sã dała cëgnąc kòniama, abò włożëc na wóz, na okrãt. Ùżiwónô bëła òt szesnôstigò wieku do sédmënôstigò wieku.
Cãżkô bróń strzelnô to jé „bombarda” òna jé zdebł jinô formô, lùfa jé òd stronë spódkã zmiészënô, a ód wëlecënkô jé szerokô.

## Bibliografiô

* Włodzimierz Kwaśniewicz, Leksykon dawnej broni palnej, Warszawa 2004

David Harding, Encyklopedia broni, Warszawa 1995
Michał Gradowski, Zdzisław Żygulski Jun, Słownik Uzbrojenia Historycznego, Warszawa 1998
Michał Bogacki, Broń wojsk polskich w okresie średniowiecza, 2009
Piotr Chlebowicz, Ręczna broń palna w średniowieczu, Toruń 20013
Michał Mackiewicz, RZECZPOSPOLITA, nr 4/20, 2006, s. 8-9

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Artëleriô** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons