# Eùropa

Eùropa ë Eùropejskô Ùnijô
**Eùropa** – dzél swiata na nordowi półkùglë Zemi. Rozcygô sã òd Atlanticczégò Òceanu na zôpôdze, jaż do górów Ùral na wchòdze, na pôłnim òd Westrzódzemnegò Mòrza, Czôrnégò Mòrza ë òbniżeniô Kùmskò-Manëcczégò, do Nordowégò Mòrza na nordze. Wedle niechtërnëch mòdelów ùznôwónô je jakò apartny kòntinent, a wedle jinszëch jakno part Eùrazji.

## Geògrafne pòdôwczi

Satelitarni òdjimk Eùropë
Eùropa
Eùropa
Eùropa, 1000.
**Wiéchrzëzna Eùropë:** 10 521 324 km2, (5,96 mln km2 z òstrowama, le bez eùropejsczégò dzélu Rusczi)

**Lëdztwò:** kòl 744 mln (wôrtosc na ògle z 2026, bez eùropejsczégò dzélu Rusczi)

**Równoleżnikòwi rozskòczënk:** 5600 km (79 gradów)

**Pôłnikòwi rozskòczënk:** 4200 km (35 gradów)

**Długota strądôw:** 38 tys. km

**Strzédna wiżô môlu:** 340 m n.r.m.

**Nôwëższi wëszéńc w Eùropie:** Mont Blanc (4807 m n.r.m.)

**Nôniższi môl w Eùropie:** na strądze Kaspijsczégò Mòrza (-28 m p.r.m.)

**Nôdłëgszô rzéka w Eùropie:** Wołga 3530 km

**Nôwiksze jezero w Eùropie:** Ładoga 17700 km2

**Strzédna gãscëzna lëdzy:** 34 sztaturë/km2

**Nôwiksze garde w Eùropie:** Stambuł, London, Pariz, Mòskwa

Nôdalszi grańcë Eùropë jakno dzélu swiata:

* na nordze – Òstrów Rudolfô w òstrowinié Zemii Franciszka Józefa
* na pôłnié – òstrów Gavdos
* na pòrénkù – Flissingsczi Retk na Nowi Zemi
* na zôpôdze – kamiznë kòle òstrowa Flores na Azorach

Nôdalszi grańcë Eùropë jakno kòńtinentù:

* na nordze – retk Nordkinn (Norweskô)
* na pôłnie – retk Marroquí (Szpańskô)
* na pòrénkù – ùbiega Bajdaratë do Bajdaraccziej Hôwindżi (Ruskô)
* na zôpôdze – retk Roca (Pòrtugalskô)

Nôwikszim krôjã w Eùropie je Ruskô.

Razã z Azëją Eùropa je Eùrazëjã ë je jeji 1/5 wiéchrzëzne, nôbarżi pòłożoną na zôpôd ë je téż jeji nôwikszim pòłòstrowã.

## Pòzwa

Pòzwa Eùropë wëwòdzy sã z grecczégò słowa Εὐρώπη (*Europe*) i przez swòją łacyńsczą fòrmã *Europa* wëszła do prawie wszëtczich jãzëków swiata. Etimòlogiô samégò terminu Εὐρώπη nie je gwësnô: mòżlewé je, że pòchòdzy òd εὐρωπός (*europos*) – „łagòdno wznoszący sã”, abò òd asyrijsczégò *ereb -*„zôpôd”. Jinszé teòrie wëwòdzą drëżeń òd semicczégò słowa znaczącégò „cemny”. Ùżiwóné sã téż òkresleniô "Stôri Kòntinent".

## Grańce Eùropë

Przebieg ùmówny grańcë Eùropë z Azją na pòrénkù i pôłniowim pòrénkù wëwołëje spiérczi. Sprawa ta je różnie rozstrzëganô w ùczbie poszczególnëch krajów, a nôwicy rozbieżnoscë w tij sprawie wëstãpujã w ùczbie anglosasczim.

## Òbôcze téż

Dostónczi Wikipediji tikającé Eùropë Lësta nôwikszëch gardów w Eùropie
* Lësta historëcznëch krôjów ë òbéńdów w Eùropie
* Lësta eùropejsczich państw
* Eùropejskô Ùnijô ë Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Eùropa** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

| Państwa w Eùropie |
| --- |
| Albańskô | Andorra | Aùstriô | Belgijskô | Biôłorus | Bòsnijô ë Hercegòwina | Bùlgarskô | Chòrwackô | Cyper | Czeskô Repùblika | Czôrnogóra | Dëńskô | Estóńskô | Fińskô | Francëjô | Greckô | Irlandëjô | Islandëjô | Italskô | Lëtewskô | Liechtenstein | Luksembùrskô | Łotewskô | Madżarskô | Malta | Miemieckô | Mòłdawskô | Mònakò | Néderlandzkô | Nordowô Macedoniô | Norweskô | Pòlskô | Pòrtugalskô | Rumùńskô | Ruskô | San Marino | Serbskô | Sloweńskô | Słowackô | Szpańskô | Szwajcarskô | Szwedzkô | Tëreckô | Ùkrajina | Watikan | Wiôlgô Britanijô |
| **Zanôléżné teritoria:** Alandsczé òstrowë | Farersczé òstrowë | Gibraltar | Grenlandzkô | Guernsey | Jersey | Man | Svalbard |
| **Ògrańczoné ùznanié:** Kòsowò | Pòdniéstrze |