Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Lëteratura

**Lëteratura** je pòchwôtã jaczi òznaczô wszëtczé artisticzné dokôzë zachòwóné w pisóny abò mówiony fòrmie.

Pismenizna dzelëc sã zezwëczôj na trzë lëteracczi zorta. Wedle *Ò kùńszcie pòeticczim* Aristotelesa: epika, lirika ë dramat. Lëteratura mòże bëc téż dzelonô wedle mòwë, krôju abò kùlturnégò krézu. Do epicczëch ôrtów nôleżą m. jin.: pòwiôstka, nòwela, bôjka, roman, legenda, brawãda. Do liricznich ôrtów nôleżą: satira, himn, òdô, piesniô, sònet, tren, fraszka, elegiô. Do dramaticznëch ôrtów nôleżą: tragediô, kòmédiô ë richtich dramat.

Wëstãpòje téż pòdzôł na lëteracczi cządë, na przëmiar: barok, renesans, romantizm.

## Òbaczë téż

* Kaszëbskô lëteratura

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Lëteratura** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

*

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# Jistnik

**Jistnik** (abò **substantiw**) – klasa pełnoznacznëch słów (dzél mòwë), chtërna zawiérô pòzwë przedmiotów i żëjącëch jistot. W zdaniu mòże wëstãpòwac przede wszëtczim jakò pòdmiot i dopełnienié.

W kaszëbsczim jãzëkù jistnik charakterizëje sã kategòriama ôrtu, lëczbë i przëpôdkù. Do te w jistnikach chłopsczégò ôrtu w pòjedinczi lëczbie wërôżô sã kategoriô żëwòtnoscë/nieżëwòtnoscë. Jistniczi chłopsczégò ôrtu, chtërne òznôczają òsobë, charakterizëją sã òsoblëwą kategorią chłopskòpersonowoscë.

Òdmianã jistników przez przëpôdczi nazéwô sã deklinacją.

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Jistnik** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons
# II swiatowô wòjna

Drëgô swiatowô wòjna
**Drëgô swiatowô wòjna** – nôwiãkszi òbrojony kònflikt w historie swiata, chtëren dérowôł òd 1 séwnika 1939 do 2 séwnika 1945 (w Eùropie do 8 môja 1945) ë òbjimôł swòjim dzejaniã całô Eùropã, wschòdną i pôłniowò-wschòdną Azjã, nordową Afrikã, dzélë Blisczégò Pòrénkù i wszëtczé òceanë. Niechtërne dzélë wòjnë rëchòwały sã nawetka w Arktice i Nordowi Americe. Òprócz nie dżibnąwszy wszëtczich eùropejsczich państwów, brałë w ni udziél głowné państwa Nordowi i Pôłniowi Americzi, Aùstraliô i Azji. Głownëma strónama kònfliktu bëłë państwa òsy i państwa Ficëpòstawnëch Aliansów (alijancë).

* Państwa òsë – Trzecy Zrzesz Miemiecczi, Faszistowsczé Jitalskô, Japòńsczé Jimperium ë jich sojusznicë, Na zôczątkù wespółrobiący wrôz z Radzecczim Związkã (ZSRR);
* Aliancë – Państwa kòalicje antihitlerowsczi, pòczãła ją Wiôlgò Britanijô, Francjô i Pòlskô, do chtërnëch dołączëlë pò tim midzy jinszima Radzecczi Związk, ÙSA ë Jitalskô

## Òbaczë téż

* Wòjna Izraela z Hamasã

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: II swiatowô wòjna** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons
# Łacyńsczi alfabét

**Łacyńsczi alfabét** – nôbarżi rozkòscérzony na swiece alfabét, chtëren wëwòdzy sã z systemù służącégò do zapisu łacëznë i jaczim dzysdzéń pòsługiwô sã wikszosc eùropejsczich, i wielnëch jinëch jãzëków.

W dzysészich czasach system nen zawiérô 26 znaków:

|  |
| --- |
| **Wespółczasny pòdstawòwi łacyńsczi alfabét** |
| A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z |

Nie je to ùkłôd, chtëren òdpòwiôdô wszëtczim jãzëkóm, temù téż w wersjach łacyńsczégò alfabétu dopasowónëch do fònologii òsóbnëch jãzëków pòjôwiają sã dodôwkòwé symbòle, usôdzóné przede wszëtczim bez mòdifikacjã pierwòsznëch znaków. W kaszëbsczim alfabéce są to lëtrë: ą, ã, é, ë, ł, ń, ò, ó, ô, ù, ż.

Nôwiãcy dodôwkòwëch symbòlów (diakriticznëch znaków) jistnieje w wietnamsczim jãzëkù. Òkróm tegò w niechtërnëch jãzëkach stosowóné są kómbinacje lëtrów (digrafë, trigrafë i nawetka tetragrafë), jaczé służą do òznaczeniô zwãków, chtërne nie jistniałë w łacëznie (w kaszëbiznie są to digrafë sz /òznôczô zwãk *š’*/, rz /òznôczô zwãk *ž’*/, cz /òznôczô zwãk *č’*/, dż /òznôczô zwãk *ǯ’*/, ch /òznôczô zwãk *x*/).

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Łacyńsczi alfabét** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons