# Watikan

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Watikańsczi gard *Status Civitatis Vaticanae Stato della Città del Vaticano* |
| --- |
|  Fana |  Herb |
| *Himn:  Inno e Marcia Pontificale* |
|  |
| Òficjalny jãzëk | łacyńsczi, italsczi |
| Stolëca | Watikan |
| Fòrma państwa | teokracëjô |
| Mònarcha | Léón XIV |
| Data ùsadzeniô | 11 gromicznika 1929 |
| Wiéchrzëzna  | 0,44 km²  |
| Lëdztwò (2025) | 501 |
| Dëtk | eùro (EUR) |
| Czasowô cona | UTC +0 |
| Kòd ISO 3166 | VA, VAT |
| Internet | .va |
| Aùtowi kòd | SCV |
| Telefón | +39 |

 |

**Watikan** abò **Watikańsczi gard** (Łac: *Status Civitatis Vaticanae*, it: *Stato della Città del Vaticano*) je baro malińczim gardã-państwã, czej leżi bënë italsczégò gardu Rzim, i je nômniszim państwã swiata wedle wiéchrzëznë i wielënë lëdztwa. Tu je Apòstolskô Stolëca.

## Historiô

W anticznym czasu Watikan bëł dzélã rzimsczégò jimperium, po jego ùpôdku nôleżał do państwa Odoakra, pòtemù do wschòdnorzimsczégò césarstwa. W 756 francësczi król Pepin Krótczi ùsadzëł papiéżowi Kòscelne Państwò, chtërnë ùstało jistniec w 1870 czedë òstało pòdbite przez Królestwò Italsczi. 11 gromicznika 1929 rząd Italsczi pòdpisał z Apòstolską Stolëcą laterańczé traktaty. Z jich przëczënë pòwstało samòstójne państwò Watikan.

## Geografiô

### Pòłożenié

Leżi w pôłniowi Eùropie, na Apenińsczim Półòstrowie, bënë Rzimu.

### Wiéchrzëzna

* całownô: 0,44 km²
* wiéchrzëzna lądu: 0,44 km²
* wiéchrzëzna wòdów: 0

### Lądowé grańce

* òglowô długòsc jedurny grańcy z Italską: 3,4 km

### Klimat

Ùmiarkowany, łagódne, deszczowe zëmë (òd séwnika do maja), gòrącé, sëchë lata (òd maja do séwnika)

### Ùsztôłcenié terenu

Teren miesczi; niewiôldżi szpërk

### Wësokòsc terenu

* nôniższô wësokòsc: 19 m. n.r.m. (Plac Swiãtego Piotra)
* nôwëższi czëp: 78 m (Watikańsczé Ògrody)

### Gruńtë wedle ùżiwaniô

felënk

## Lëdze i spòlëzna

### Pòpùlacjô

* wielëna lëdztwa: 501 (2025)

### Etniczné karna

Włosi, Szwajcarzë

### Jãzëczi

Òficjalne jãzëczi: łacyńsczi ë italsczi

### Religijné karna

Katolëcë 100%

### Ùrbanizacjô

* mieskô pòpùlacjô: 100%

## Pòliticzny system

Watikan to teokraticznô, absolutnô, elekcëjnô mònarchiô. Przédnikã kraju je papiéż z titułã sùwerena. Òd 8 maja je nim Léón XIV.

## Armiô

Szwajcarsczi Gwardzëscë
Watikan mo własną armiã – Szwajcarską Gwardiã. Òstała ùsadzona w 1506 przez papiéża Juliusza II i òdpowiada za òchronã biskupa Rzimu, jegò sedzbë, do ji òbòwiązk nôleżë kòntrola wstãpu do Watikanu ë Apòstolsczégò Pałacu, ùtrzëmëwanie pòrządku, pôłnienie reprezentacëjnëch fónkcjów a też òchrona Kòlegium Kardënałów òbczas Sede Vacante. Ji dowódcą je półkòwnik Christoph Graf. Armiô rechuje 135 gwardzëstów.

## Galeriô

* Watikan

## Òbaczë téż

* Katolëcczi Kòscół
* Papiéż

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Watikan** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

*

| Państwa w Eùropie |
| --- |
| Albańskô | Andorra | Aùstriô | Belgijskô | Biôłorus | Bòsnijô ë Hercegòwina | Bùlgarskô | Chòrwackô | Cyper | Czeskô Repùblika | Czôrnogóra | Dëńskô | Estóńskô | Fińskô | Francëjô | Greckô | Irlandëjô | Islandëjô | Italskô | Lëtewskô | Liechtenstein | Luksembùrskô | Łotewskô | Madżarskô | Malta | Miemieckô | Mòłdawskô | Mònakò | Néderlandzkô | Nordowô Macedoniô | Norweskô | Pòlskô | Pòrtugalskô | Rumùńskô | Ruskô | San Marino | Serbskô | Sloweńskô | Słowackô | Szpańskô | Szwajcarskô | Szwedzkô | Tëreckô | Ùkrajina | Watikan | Wiôlgô Britanijô |
| **Zanôléżné teritoria:** Alandsczé òstrowë | Farersczé òstrowë | Gibraltar | Grenlandzkô | Guernsey | Jersey | Man | Svalbard |
| **Ògrańczoné ùznanié:** Kòsowò | Pòdniéstrze |

| Państwa z Eùro |
| --- |
| **Państwa Gòspòdarczi i Walutowi Ùniji**
Aùstriô | Belgijskô | Bùłgariô | Chòrwackô | Cyper | Estóńskô | Fińskô | Francëjô | Greckô | Irlandëjô | Italskô | Lëtewskô | Luksembùrskô | Łotewskô | Malta | Miemieckô | Néderlandzkô | Pòrtugalskô | Słowackô | Sloweńskô | Szpańskô |  |
| **jine państwa:** Andorra | Czôrnogóra | Kòsowò | Mònakò | San Marino | Watikan |