# Japòńskô

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Japòńskô *日本国* |
| --- |
|  Fana |  Herb |
| *Himn: Kimi ga yo* |
|  |
| Òficjalny jãzëk | japòńsczi |
| Stolëca | Tokijo |
| Fòrma państwa | kònstitucëjnô mònarchijô |
| Mònarcha | Naruhito |
| Premiéra | Sanae Takaichi |
| Wiéchrzëzna % wòdë | 377 975 km² 1,4% |
| Lëdztwò (2020) | 126 226 568 |
| Dëtk | jen (JPY) |
| Czasowô cona | UTC +9 |
| Kòd ISO 3166 | JP |
| Internet | .jp |
| Aùtowi kòd | J |
| Telefón | 81 |

 |

**Japòńskô** (日本 – Nihon abò Nippon; 日本国 – Nihon-koku abò Nippon-koku) je państwò w Westrzédni Azëji, w òstrowinie Japòńsczich Òstrowòw, z chtërnëch nôwiksze są: Honshū, Hokkaidō, Kyūshū ë Shikoku. Z miészich òstrowów nót je wëmienic téż Okinawã.

## Miona Japòńsczi

Słowò *Japòńskô* pisane znakama kanji (日本) mô dwa òdczëtania: Nihon (にほん) ë Nippon (にっぽん). Pierszé je brëkòwany w codniowim jãzëkù, drëdżé - w òficjalnëch stojiznach. Znaczi ne dolmaczë sã jakno: Kraj Wschodzącégò Słuńca (日 – słuńce; 本 – kòrzéń; pòchòdzenié). Òpisënk nen pòchòdzy z Chin ë tika sã geògrafnégò pòłożeniô Japòńsczi wedle kòntinentowi Azëji: Chińczikom zda sã, że słuńce co dzéń przëchòdzi z Japòńsczich Òstrowów. Przédnym mionem Japònsczi, jesz przed łaczbą z Chinami, nadaną òb môlowé lëdztwò bëło *Yamato* (大和). W Chinach zemie te w cządze Trzëch Królestw zwóne bëłë *Wa* (倭). Przed 1946 r. òficjalnym mionã Japòńsczi bëło *Dai Nippon Teikoku* (大日本帝国 – Czezerstwò Wiôldżi Japòńsczi). Miono ne je zwëczajno ùżiwôny na òpisënk japòńsczégò państwa w cządze òd Òdnowinë Meiji (明治維新, Meiji-ishin) do kùńca wòjnë na Pacyfikù, ale òficjalnô miona negò brëkòwac zaczële w 1936 r. Òd 1946 òficjalnym japòńsczim mionã kraju je *Nippon-koku* abò *Nihon-koku* (日本国), co dosłownié òznôczô Japòńsczé Państwò (国 – kraj, państwò).

W eùropejsczich jãzëkach miono *Japòńskô* zjôwiô sã dzãka wanożnikòwi Marco Polo, chtëren zapisał wëmòwã mandarińsczégò òpisënkù tich zem: *Ciapangu*. Równak dzysdniowe miono Japòńsczi je mést z kantońsczégò *Jatbun*. W malajsczim jãzëkù nen kantońsczi òpisënk przëbrôł sztôłt *Japang* ë tak òstał zaimpòrtowóny do Eùropë òb pòrtugalsczich kùpców. W 1577 r. piérszi rôz napisano ne słowo jakno *Giapan*.

## Pòlitika

Japòńskô je kònstitucjową mònarszëją. Nôwëższim òrganã ùstôwcowi władzë je dwajizbòwi parlament (国会 – Kokkai, dokładno: Nôrodni Zgromadzenié), w chtërnym je Ùstôw Reprezentantów (衆議院 – Shūgi-in, niszi ùstôw) ë Ùstôw Rôdców (参議院 – Sangi-in, wëższi ùstôw). W niższim ùstôwie je 480 lëdzy, a jich kadencëjô déruje 4 lata, a w wëższim 242 lëdzy welowónych na 6 lat. Welacëje są òglowe ë krëjamne.

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Japòńskô** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

| Państwa w Azëji |
| --- |
| Afganistón | Armenijô | Azerbejdżan | Bahrajn | Bangladesz | Bhutan | Brunejô | Chinë | Cyper | Filipinë | Grëzóńskô | Indie | Iran | Irak | Izrael | Japòńskô | Jemen | Jindonezjô | Jordaniô | Kambòdżô | Katar | Kazachstan | Kirgistan | Półniowò Kòreja | Nordowô Kòreja | Kùwejt | Laòs | Liban | Malediwë | Malezjô | Mòngolskô | Myanmar (dôwni Birma) | Nepal | Òman | Pakistan | Ruskô | Saudëjskô Arabijô | Singapùr | Sri Lanka | Syrëjô | Tadżikistan | Tajlandiô | Tajwan | Pòrënkòwi Timor | Tëreckô | Turkmenistan | Ùzbekistan | Wietnam | Zjednóné Arabsczé Emiratë |
| **Zanôléżné teritoria:** Palestinskô | Makaù | Tibet |
| **Nëuznoné teritoria:** Kurdistón | Nordowy Cyper |
| **Teritoria państwów butén Azëji:** Austr: Òstrów Gòdów ë Kòkòsowe Òstrowë | Egipt: Synaj | Greckô: òstrowë Sporadë, Chijos ë Lesbos |

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*