Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Strzédnowiek

Òbrôzk z XIII stalata
Krziż z kùńca XIV stalata na Kaszëbach
**Strzédnowiek** – to je w Eùropie dzél czasë òd V do XV stalata. W strzédnëch stalatach bëło pisóné m. jin. ò Kaszëbach. Nie bëło tegò równak wiele, a pierszi rôz miono kaszëbsczégò ôrtu wëstąpiło 19 strëmiannika 1238 ròku w dokùmeńce wëstawionym przez papieża Grzegòrza IX, gdze je nazwóné ksyżã Kaszëb Bògùsłôw *duce Cassubie*. Pòtemù w titlu zôpadno-pòmòrsczich ksyżãtów bëło *dux Slavorum et Cassubie*. Barnim III (1320-1368) miôwôł w titlù *dux Cassuborum* (ksyzã Kaszëbów - lëdzy, chtërny gôdelë pò kaszëbskù).

## Lëteratura

* *Historia Kaszubów w dziejach Pomorza* t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006.

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Strzédnowiek** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

*

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# Grzëbë

**Grzëbë** – królestwo nôleżą do domenë jądrowców (Eucaryota).
Jistniené grzëbów òbzérô sã we wszëtczich strefach klimatycznych, przede wszëtczim na lądach, rzôdko w wòdach. Do terô òpisónô ok. 120 tës.zortów grzëbów. Rok w rok charakterizeje sã ok. 1700 nowich zortów grzëbów.

## Budacëjô grzëba

* Grzib skłodô sã z kapelusza, nodzi i grzëbni pòdzemny.

## Żëwienié

Wedle spòsòbu odżywianiô westrzód grzëbów wyróżniwô sã:

* saprofitë
* pasożytë
* symbiontë

## Rozrôdzanié

**Grzëbë rozrôstają sã**:

* wegetatywno
* przez pòdzeleniô
* pãczkòwanie
* fragmentacjô plechë
* pëłcowo
* izogamiô
* anizogamiô
* oogamiô
* gametangiogamiô
* somatogamiô
* przez sporã

Grzëbë dzelą sã na*: grzëbë kapeluszowi
* grzëbë jôdny
* grzëbë trëjący
* grzëbë cézożëwny
* grzëbë wòdny
* dodôwk do miãsów

'Wëzwëskiwani grzybów.'

Grzëbë są ùżëwóny do wëróbkù żëwnote.Jiny grzëbë, jak Penicillium, są wëzwëskiwóny do wëróbkù leków. Grzëbë jôdny sã sëszi,zaprôwio sã i mrozy sã.

**Grzëbòwô jodô. grzëbòwô zupa
* prażnica z grzëbami
* grzëbòwi sós
* pizza z grzëbami

## Galeriô

* Oflës
* Gąska
* Bòrzón
* Pòtrus
* Pòtrus
* Pãpk
* Pùrchówka

## Òbaczë téż

* grzëbitwa
* grzëbiónka

## Przëpisë

## Lëteratura

* W: Hans G Schlegel: Mikrobiologia ogólna. Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 2000
* Hans.E. laus.: Atlas grzëbów jôdowich i trëjących. Wydaw.RM, 2008

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Grzëbë** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons
# Species Plantarum

*Species plantarum* (1753)
Species Plantarum – to je wialdżi dokôz Karola Linneùsza òpublikòwóny w 1753 rokù, w nim je wëłożënk jegò klasyfikacyjnégò systemu roscënów. Òpisënczi są ùznóné w taksonomii roscënów za pierszé przënôléżno òpùblikowóné, nôùczné definicje ôrtów (gatunków).

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Species Plantarum** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

* wëjimk m. jin. *Cassubia* ze *Species plantarum*
* Linnaeus Link Union Catalogue

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# Wirus

Wirus Ebola
**Wirus** (*virus*) – je z biôłtka i kwasu nuklajinowégò (RNA abò DNA), ale òn ni mô kòmórkòwi sztrukturë. Òn je jak żëwi kòmórkòwi òrganizm, ale téż jak nieżëwô materiô, to je cëzożiwca w kòmórce. Òd wirusów mòże ù lëdzy bëc np.: kòwid-19, wirusowé zapôlenié wątrobë, wietrzné gòscëje.

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Wirus** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# Antropòlogijô

**Antropòlogijô** je ùczbą ò człowiekù ë lëdzczim ôrce. Zajimô sã ewolucëją *Homo sapiens* ë wszëtczima aspektama lëdzczich biologijô ë kùlturów.

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Antropòlogijô** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# Francësczi jãzëk

**Frańcësczi jãzëk** (*français, la langue française*) – to je romańsczi jãzëk, ùrzãdny w Frańcji, Kanadze i jinëch państwach.

## Òbaczë téż

* Jãzëczi swiata
* Mònegasczi jãzëk
* Katalońsczi jãzëk
* Italsczi jãzëk

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Francësczi jãzëk** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# Dzëbôl

Dzëbôl płënie
**Dzëbôl** (*Ornithorhynchus anatinus*) − żëje w Aùstralie. To je ôrt suska, chtëren - co za dzyw - niese jaja jak gadzënë. Jegò młodé klëją sã z jôj i pòtemù susają mlékò matczi.

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# Pòdsniéżk

Pòdsniéżk w sniegù
**Pòdsniéżk** (*Galanthus nivalis* L.) – to je roscëna z rodzëznë amarilkòwatëch (*Amaryllidaceae*). Rosce òna w westrzódny ë pôłniowi Eùropie, w tim téż na Kaszëbach. Je to roscëna w Pòlsce chrónionô; ji pòkôzanié sã, np. w gromicznikù abò strumiannikù, symbòlizëje chùtczé nadéńdzenié zymkù.

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# Berlëno

**Berlëno (Berlin)**| Wappen des Landes Berlin |  |
| Herb | Fana |
|  |
| Bùrméster | Kai Wegner, CDU |
| Wiéchrzëzna | 891,85 km² |
| Pòłożenié: | 52° 31' 00" nord. 13° 23' 40" pòr. |
| Lëdztwò (12 2015) | 3 520 031 |
| Czerënkòwi numer | +49-30 |
| Pòcztowi kòd | D-10000-14000 |
| Registracëjné tôfle | B |
| **Adresa:**

---

 |

**Berlëno** (miem. *Berlin*) je nôwikszi gard ë stolëca Miemiecczi Federacëjny Repùbliczi na prawie landu, je ùsadłe nad rzéką Sprewą. Leżi blós 70 km òd greńcë z Pòlską.

## Historëjô

Założony w IX s. òb słowiańsczé plemiona (gard Kòpanica, dzys dzél Berlëna Köpenick) ë òpisóny łacënsczim mionã Berolina. W swòji historëji bëł pôrã razy stolëcą rozmajitëch miemiecczich państw: Branderbùrsczi Marchëji, Królestwa Prus, òd 1864 bëł stolëcą Nordowòmiemiecczé Zrzeszë, a òd 1871 sparłãczonëch Miemiec - piérwi jakò czezerstwa, pózdni repùbliczi.

## Galeriô Berlëna

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Òbaczë téż

* Hambùrg

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Berlëno** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# Algierë

Algierë
**Algierë** – to je stolëca Algieriô. Òno je nôwikszim gardã Algieriô. Algierë leżi przë Mòrze Sródkòwém. Gard je slawny z pòłnëch widzëków, jak Mònumënt Môrtirów, Zôd Hamma ë Wielkô Mòdrëc Algierë.

## Galeriô Algierë

* Mònumënt Môrtirów w Algierze
* Zôd Hamma w Algierze
* Wielkô Mòdrëc Algierë

## Òbaczë téż

* Algieriô

## Lëteratura

* J. Trepczyk: *Słownik polsko-kaszubski*, Gduńsk 1994, t. I, s. 225

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Algierë** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# 1967

**1967** / MCMLXVII

1965 « 1966 « **1967** » 1968 » 1969
### Wëdarzenia

* Òstôł przëznóny pierszi Medal Stolema.
* 1 stëcznika Réda dosta gardzczé prawa.

### Ùrodzëlë sã

### Ùmarlë

* Frãcëszka Majkòwskô (19 zélnika)
* Che Guevara (9 rujana)