# Zemia

**Zemia**|  |
| --- |
| Charakteristika òrbitë (J2000) |
| Strzédnô dôlëzna òd Słuńca | 149 597 887 km (1,00000011 AU) |
| Òkrãżé òrbitë | 0,940×109km (6,283 AU) |
| Mimòsród | 0,01671022 |
| Peryhelium | 147 098 074 km (0,9832899 AU) |
| Aphelium | 152 097 701 km (1,0167103 AU) |
| Gwiôzdowi rok | 365,25696 dniów (1,0000191 lat) |
| Synodicznô òbiega | nié dotikô |
| Strzédnô chùtkòsc òrbitalnô | 29,783 km/s |
| Nôwikszô chùtkòsc | 30,287 km/s |
| Nômiészô chùtkòsc | 29,291 km/s |
| Ùchëłosc òrbitë ùprocëmnienim eklipticzi | 0,00005° (7,25° ùprocëmnienim ekwatora słuńcowégò) |
| Nôtëralny satelita | 1 (Miesądz), Òbaczë téż 3753 Cruithne |
| Charakteristika fizycznô |
| Przemiara ekwatorowô | 12 756,270 km |
| Przemiara biegunowô | 12 713,500 km |
| Strzédnô przemiara | 12 745,591 km |
| Splëszczenié | 0,003352861 |
| Strzédny òkrąg | 40 041,455 km |
| Wiéchrzëzna | 510 065 284,702 km² |
| Zabérnosc | 1,0832×1012 km³ |
| Masa | 5,9736×1024 kg |
| Gãscëzna | 5,515 g/cm³ |
| Zemsczé przërëchlanié na ekwatorze | 9,780 m/s² 1 (0,99732 g) |
| Chùtkòsc ùcékù | 11,186 km/s |
| Liniowcowô chùtkòsc na ekwatorze | 1674,38 km/h  |
| Kòłowô chùtkòsc | 15°/h (0,2618 rad/s) |
| Ùchëłosc ekwatora ùprocëmnienim plaskatoscë òrbiti | 23,439281° |
| Deklinacëjô | 90° |
| Albedo | 0,367 |
| Temperatura wiéchrzëznë |

| min. | strzéd. | maks. |
| --- | --- | --- |
| 185 K | 287 K | 331 K |

 |
| Astronomòwé cësnienié na wiéchrzéznie | 100 kPa |
| Skłôd wiodrowinë |
| Tãcheń | 78,1% |
| Krziseń | 20,9% |
| Argon | 0,9% |
| Ditlenk wãgla
Wòdnô ropa | Niewiôlgô pakôza, kòl 0,1% |

**Zemia** (symbòl: ) je trzecą pòsobicą (rechùjącë òd Słuńca), a piątą wedle wielgòscë planétą w Słuńcowim Ùstawie.

Wedle ùczałich Zemia ùfòrmòwa sã kòl 4,57 miljarda lat nazôd, a krótkò pò tim ùfòrmòwôł sã ji jedurny nôtëralny satelita - Miesądz. Wkòł Zemi, òkróm Miesądza, krążą jesz dwa pichòwé miesądze (miesądze Kordylewsczégò) i wiele sztëcznëch satelitów. Zemia mô pasowną masã i grawitacjã dlô ùtrzëmaniô wiodrowinë, chtërnô téż chróni przed szkódnym ùltrafioletowim parminienim i téż magnétowé pòle chróniącé przed słuńcowim wiatrã.

* Całownô wiéchrzëzna: 510,071 miljónów km2
* Lądowô wiéchrzëzna: 148,94 miljónów km2 (29,2% całowni wéchrzëznë)
* Wòdnô wiéchrzëzna: 361,132 miljónów km2 (70,8% całowni wéchrzëznë)

## Geògrafiô Zemi

**Òceanë: Spòkójny Òcean (Pacyfik, Wiôldżi Òcean)
* Atlantëcczi Òcean (Atlantyk)
* Jindijsczi Òcean
* Nordowi Òcean (Arktikòwi Òcean) - przez niechtërnych je ùznóny jakno czwiôrti òcean, a jinszi znają blós trzë òceanë a nen zwą Artkikòwim Mòrzã abò Lodzanim Mòrzã.
* Pôłniowi Òcean (mòże téż bëc ùznóny jakno dzél Òceanów: Atlantëcczégò, Spòkójnégò i Jindijsczégò).

### Kòntinentë

* Afrika
* Pôłniowô Amerika
* Nordowô Amerika
* Antarktida
* Aùstraliô i Òceaniô
* Azjô
* Eùropa

### Nôwikszé òceanowé rowë

* Mariańsczi Rów – 11 022 m
* Rów Tonga – 10 882 m
* Rów Kùrilskò-Kamczacczi – 10 542 m
* Filipińsczi Rów – 10 497 m
* Rów Kermadec – 10 047 m
* Rów Izu-Ogasawara (przóde: Bònin) – 9810 m

### Nôwikszé rédżi gór

* Himalaje – 8848 m; dł. 2500 km
* Karakòrum – 8611 m; dł. 800 km
* Hindukùsz – 7690 m; dł. 800 km
* Tien-szan – 7439 m; dł. 2500 km
* Andë – 6960 m; dł. 9000 km
* Kòrdilierë – 6194 m; dł. 8000 km
* Kaùkaz – 5642 m; dł. 1100 km
* Górë Ellswòrtha – 5140 m; dł. 900 km
* Alpë – 4807 m; dł. 1200 km
* Atlas – 4165 m; dł. 2200 km

## Òbaczë téż

* Miesądz
* Słuńce
* Wenus
* Mars

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Zemia** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

* Nineplanets.pl - Zemia

| Słuńcowi Ùstôw Słuńcowi Ùstôw |
| --- |
|  |
| Słuńce | Merkùri | Wenus | Zemia | Mars | *Ceres* | Jupiter | Saturna | Ùran | Neptun | *Orkus* | *Pluton* | *Haùmea* | *Quaoar* | *Makemake* | *Gonggong* | *Eris* | *Sedna* |
| Miesądz · pas planétoidów · pas Kùiperô · blón Oortô |