Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kòrejańsczi jãzëk

| 한국말 / 조선말 |
| --- |
| Òbsëga | Kòreja, Chinë, Ruskô, Japòńskô, USA |
| Lëczba mówiącëch | 78 milionów |
| Pòchodzeniowe régòwanié | Izolowóne jãzëczi
* Kòrejańsczi jãzëk
 |
| Alfabét | hangeul |
| Òficjalny sztatus |
| Ùrzãdny jãzëk | Kòreja |
| Regùlowany òb | Rząd Nordowi Kòreji, Rząd Pôłniowi Kòreji |
| Kòdë jãzëka |
| ISO 639-1 | ko |
| ISO 639-2 | kor |
| ISO 639-3 | kor |
| SIL | KOR |

**Kòrejańsczi jãzëk** (한국말/조선말) je ùrzãdnym jãzëkã òbëdwóch Kòrejów: Pôłniowi ë Nordowi. Je téż jednym z dwóch òficjalnëch jãżëków w prowincëji Yanbian w Chinach. Na całownym swiece je kòl 78 milionów lëdzy, chtërni gôdôją w nym jãzëkù, wrechòwując w to wiôldżé grëpë w Rusczi, Chinach, Aùstralëji, USA, Kanadze, Brazylëji, Japòńsczi a slédnio téż na Filipinach.

Genealogòwi régòwanié kòrejańsczégò je dzysdniowò diskùtowane. Wiele mòwòùczałich daje nen jãzëk do grëpy ałtajsczich jãzëków, jinszi do jãzëków izolowónëch. Kòrejańsczi je aglunatiwny w mòrfologiji ë òrtu SOV w syntakse. Czile słów bëło wimpòrtowónëch z chińsczégò jãzëka abò zrobionëch na ôrt chińsczich słów.

## Miona

Kòrejańsczé miono jãzëka wëprowadzô sã òd miona Kòreji brëkòwónej w gwësnëch òbéndach negò kraju. Tedë w Nordowi Kòreji, jãzëk zwie sã *Chosŏnmal* (조선말), abò *Chosŏnŏ* (조선어) a w Pôłniowi nôczãsci zwie sã *Hangungmal* (한국말), abò *Hangugeo* (한국어) czë *Gugeo* (국어, nôrodowi abò domòcy jãzëk). Czasã zwëczajno zwie sã gò *Urimal* ("naji jãzëk"; 우리말 jakò jedno słowò w Pôłniowi Kòreji, 우리 말 ze spacją w Nordowi).

## Òbaczë téż

* Jãzëczi swiata
* Japòńsczi jãzëk
* Hangeul

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Kòrejańsczi jãzëk** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons
# Rusczi jãzëk

**Rusczi jãzëk** - jãzëk z pòrénkòwòsłowiańsczégò karna słowiańsczich jãzëków. To je rodnô mòwa dlô kòl 160 milionów lëdzy. Òglowô wielëna brëkòwników sygô kòl 280 milionów. Je ùrzãdnym jãzëkã w Rusczi Federacëji ë jednym z ùrzãdnëch jãzëków Biôłorësczi, Kazachstanu, Kirgistanu ë Òrganizacëji Ùjednónëch Nôrodów.

## Alfabét

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| wiôldżé: | А | Б | В | Г | Д | Е | Ё | Ж | З | И | Й | К | Л | М | Н | О | П | Р | С | Т | У | Ф | Х | Ц | Ч | Ш | Щ | Ъ | Ы | Ь | Э | Ю | Я |
| małé | а | б | в | г | д | е | ё | ж | з | и | й | к | л | м | н | о | п | р | с | т | у | ф | х | ц | ч | ш | щ | ъ | ы | ь | э | ю | я |
| zôpis | a | b | v | g | d | je | jo | ż | z | i | j | k | l | m | n | o | p | r | s | t | u | f | h | c | cz | sz | szcz | " | y | ' | e | ju | ja |
| wëmòwa | a | b | v | g | d | je | jo | ż | z | i | j | k | l | m | n | o | p | r | s | t | u | f | ch | c | cz | sz | szcz | cwardi znak | y | mitczi znak | e | ju | ja |

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Rusczi jãzëk** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

* Russian-Kashubian

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# Hangeul

**Hangeul**| **Kòrejańsczé miono** |
| Pòprawionô transkripcëjô | Hangeul |
| Transkripcëjô McCune'a-Reischauera | Han'gŭl |
| Hangeul | 한글 |
| Hanja | *felëje* |
| **Wëmòwa** |
| IPA | Hangɯl |
| Przëkrodzonô kaszëbska | Hangël |

**Hangeul** (kòr.: 한글, *hangeul*) je apartym alfabétã kòrejańsczégò jãzëka, procëmno do systemy pisma hanja, zapòżëczonej z Chin.

Chòc hangeul wëzdrzi kąsk za chińsczima znakama, je taczim samym alfabétem jakno łacëńsczi. Zgrupòwóny je w szlabizowe związczi (bloczi), a kożderny taczi blok zamëkô w se nômni dwie z 24 lëter (*jamo*): przënômni pò jedni z 14 spółzwãkôw ë 10 samòzwãków.

## Jamo

**Jamo** (자모; 字母) abò jinaczi *nassori* (낱소리) to nômnisze dzéle z jaczich skłôdô sã alfabét hangeul. *Ja* òznôczô lëterã abò znak a *mo* mëmkã. *Jamo* wchòdzą w złożënã szlabizogramów, czëlë sparłãczeniô spółzwãkòwich ë samòzwãkòwich lëter dającëch jedną szlabizã.

Je 51 jamo, z czegò 24 to równoznaczënë lëter łacëznianegò alfabétu. Dalszi 27 jamo to złożenia dwóch abò czasã trzech z tëch lëter. Z nëch 24 dërżeniowich jamo, 14 to spółzwãczi (ja-eum 자음, 子音 "dzecne zwãczi") a 10 to samòzwãczi (mo-eum 모음, 母音 "mëmczine zwãczi"). 5 z dërżeniowich spółzwãków są zdëbeltnione ë robią dalszich piãc spółzwãków, a néżne 11 są zrobione z dwóch jinëch spółzwãkiwich lëter. 10 samòzwãków robi 11 diftongów.

* 14 dërżeniowich spółzwãkòwich lëter: ㄱㄴㄷㄹㅁㅂㅅㅇㅈㅊㅋㅌㅍㅎ, plus dôwne (dzyso nie brëkòwóne ㅿㆁㆆㅱㅸㆄ
* 5 zdëbeltowanëch lëter: ㄲㄸㅃㅆㅉ, plus dôwne (dzyso nie brëkòwóne) ㅥㆀㆅㅹ
* 11 złożeń spółzwãkòwich: ㄳㄵㄶㄺㄻㄼㄽㄾㄿㅀㅄ, plus dôwne (dzyso nie brëkòwóne) ㅦㅧㅨㅪㅬㅭㅮㅯㅰㅲㅳㅶㅷㅺㅻㅼㅽㅾㆂㆃ, ë téż nie brëkòwóne ju pòtrójne złożenia ㅩㅫㅴㅵ
* 6 dërżeniowich samòzwãkòwich lëter: ㅏㅓㅗㅜㅡㅣ, plus dôwne (dzyso nie brëkòwóne) ㆍ
* 4 dërżeniowich jotacjowich samòzwãków: ㅑㅕㅛㅠ
* 11 diftongów: ㅐㅒㅔㅖㅘㅙㅚㅝㅞㅟㅢ, plus dôwne (dzyso nie brëkòwóne) ㆎㆇㆈㆉㆊㆋㆌ

## Szlabizowe bloczi

Słowò *hangeul* pisóne w hangeulu ë jegò transkripcëjô
Króm czile gramaticznëch mòrfemów w dôwnëch tekstach, niżódna lëtera ni mòże sama jedna reprezentowac elementu pisma kòrejańsczégò jãzëka. Miast tegò, *jamo* są grupòwóne w szlabizowe bloczi, w chtërnëch je 2 abò wicy lëter: spółzwãk, abò grëpa spółzwãków zwóne *pòczątkòwima* (ang. *initial*, kòr. 초성, 初聲, *choseong*), samòzwãk abò diftong zwóny *strzédnym* (ang. *medial*, kòr. 중성, 中聲 *jungseong*), a téż, òptacëjno, spółzwãk abò grëpa półzwãków na kùńc szlabizë, zwóne *kùńcowima* (ang. *final*, kòr. 종성, 終聲 *jongseong*). Czéde szlabiza nié mô wstãpnegò samòzwãkù, brëkùje sã pùstégò zaczątkù ㅇ *ieung* (nie brëkùje sã gò na kùńcu). Dlôte, szlabizowi blok mô nie mni nigle dwie *jamo*.

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Hangeul** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons
# 18 czerwińca

### Swiãta ë ùroczëznë

* Mionowi dzéń swiãtëją: Amańda, Efrém, Elżbiéta, Émil, Mark, Marëna

### Wëdarzenia

### Ùrodzëlë sã

### Ùmarlë

---

**Kalãdarium**:
Stëcznik - Gromicznik - Strëmiannik - Łżëkwiat - Môj - Czerwińc
 Lëpińc - Zélnik - Séwnik - Pazdzérznik - Lëstopadnik - Gòdnik
# Seul

**Specjalny gard Seul**|
(37°33' N 126°59 E) |
| **Kòrejańsczé miono** |
| Pòprawionô transkripcëjô | Seoul Teukbyeolsi |
| Transkripcëjô McCune-Reischauer | Sŏul T'ŭkpyŏlshi |
| Hangeul | 서울 특별시 |
| Hanja | 서울 特別市 (nie mô zapisënkù hanja dlô słowa "Seul" (서울)) |
| Krótczé miono | Seul (Sŏul; Seoul; 서울) |
| **Statistika** |
| Lëdztwò (2003) | 10 276 968 |
| Wiéchrzëzna | 614 km² |
| Administracëjô | Stolica Pôłniowi Kòreji |
| Ùrzãdny pòdzélk | 25 dzélów ("Gu") |
| Òbéńda | Sudogwon |
| Dialekt | seulsczi |  |

**Seul** (kor. 서울, Seoul, Sŏul; *ùczëjë apartną wëmòwã*) to òd wicy jakno 600 lat stolëca Kòreji. Òd kùńca II swiatowi wòjnë, pò pòdzélënkù Kòreji na dwa państwa, Seul òstôł stolëcã Repùbliczi Kòreji, a P'yŏngyang - Nordowi Kòreji. Òbczas kòrejańsczi wòjnë òb krótczi czas Seul béł zajëmniãti przez kòmùnisticznëch òkùpantów, a stolëca Pôłniowi Kòreji przeniosłô bëła do jińszëgò gardu.

Seul je w wëstrzódno-zôpadnym dzélu Kòrejańsczégò Półòstrowa. Gard pòłożony je krótkò na pôłnié òd zdemilitarizowóne conë (DMZ), nad rzékã Han. Seul je pòlitikòwim, spòlëznym ë ekonomicznym centróm Pôłniowi Kòreji.

Z gsscëzną lëdztwa wicy jakno 15 tys/km² je jednym z nôbarżi zatłoczonych gardów na swiece. Równoczasno mô nôwikszą lëczbã chùtczich sécowych łączów a téż przistãpòwych pùnktów WiFi. W Seulu je téż zaregisterowóné wicy jakno 1 mln mòtorowich wozów.

Blëżô Seulu do DMZ to sprawa zwikszónégò bôczënkù sztrategów. Wedle ekspertów CIA wòjskò kòmùnisticzné nordë w razu zwadë je w stónie w cządze czilu gòdzënów zniszczëc gard brëkùjąc raczétów zemia-zemia. Ùgòda dérô, bò Pôłniowô Kòreja ë USA dają reżimòwi ekonomiczną pòmòc, trzëmająca zniszczoną nordowòkòrejańską gòspòdarkã. Zwada midze Kòrejama słëcha kąsk za zemną wòjną.

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*