Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Trus

*Hewòtny artikel òstôł napisóny przez òsobã jakô nie znaje perfektno kaszëbsczégò. Jãzëkòwô pòprôwnosc negò artikla wëmôgô werifikacëji.*

Trus
**Trus** – susk z rodzëznë zajcowatëch np. domôcy trus.Jégò tatczëzną je pôłniowô zapadnô Europa a òsoblëwie Hiszpania.

## Bùdowa i wëzdrzatk

Je dłùdżi 30-50 cm ,a wôżé 1-2,5 kg. Mòże bëc szari, bruny, żółté, a czasã rudawé, brzëch mô biółé, tepa z wiérzchu czôrnô a pòd spódkã biółô. Przédné szpërë są do grzebaniô, a tëlné do skôkaniô.
Zorte trusów bëlë sztëczno robiony przez człowieka,dló rozmajitich célów. Móme trusë miãsny( belgijsczi òlbrzym),skórkòwy(Reks) i wôłniasti(Angòra).

## Gdze żëje trus

**Trus** żeje w sëchëch lasach,ògrodach,chróscewiu i piôskòwëch ùrzmach. Co cekawé, mòżna gò pòtkac w miesce gdze żëje w drewùtniach.Kòpie jamë w zëmi i tam mô młodé. Trusë żëją w karnach.

## Co jé trus

Jegò jôda je rozmajitô,zanôlégò òd cządu rokù. Òb lato jé zelony roscenë, zbòża, wietewczi,òb zëma jodô sëchy trôwë, kóra drzéwiãtów i krzów i kòrzónczi.

## Rozmłodzenié trusa.

Òd stremiannika do rujana co piãc do szesc niedzél rodzy 5-10 młodéch. Młodé są nadżi i slepé. Matka żëwi młodi mlëka do pòstãpnégò rozpłodzeniô. Dozdrzeniałosc ôrtną mają pò 8 miesãcach.
Trus żëje kòle 10 lat. W nôtërze młodi czãsto dżiną, bò mają wiele nieprzëcélów i blós niechterné dochôdają dozdrzelaòte.

## Lëteratura

* W.Serafiński,E.Wielgus-Serafińska: Ssaki,PWN 1998
*  [dostãp:12.07.20011r ]

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# Pôłniowô Amerika

Pôłniowô Amerika
**Pôłniowô Amerika** – to je dzél swiata.

W Pôłniowi Americe je 13 państwów.

## Kraje Americzi Pôłniowi

Kraje Americzi Pôłniowi

| Fana | Państwò | Nôrodné miono kraju | Stolëca | Ùrzãdny jãzëk | Wiéchrzëzna (w km²) | Wielëna lëdztwa | Lëdztwò (òs./km²) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Argentina | República Argentina | Buenos Aires | szpańsczi | 2 766 890 | 40 913 584 | 15 |
|  | Bolivia | Estado Plurinacional de Bolivia | La Paz, Sucre | szpańsczi, keczua, ajmara | 1 098 580 | 9 775 246 | 8,4 |
|  | Brazylskô | República Federativa do Brasil | Brasilia | pòrtugalsczi | 8 511 965 | 198 739 269 | 23 |
|  | Chile | República de Chile | Santiago | szpańsczi |  756 950 | 16 601 707 | 22 |
|  | Ekwador | República del Ecuador | Quito | szpańsczi |  283 560 | 14 573 101 | 49 |
|  | Gujana | Co-operative Republic of Guyana | Georgetown | anielsczi |  214 970 |  752 940 | 3,6 |
|  | Kolumbiô | República de Colombia | Bogota | hiszpański | 1 138 910 | 51 609 474 | 32 |
|  | Paragwaj | República del Paraguay, Tetã Paraguái | Asuncion | szpańsczi, guarani |  406 750 | 6 995 655 | 16,4 |
|  | Perú | República del Perú | Lima | szpańsczi | 1 285 220 | 29 546 963 | 23 |
|  | Surinam | Republiek Suriname | Paramaribo | néderlandzczi |  163 270 |  481 276 | 2,9 |
|  | Trinidad ë Tobago | Trinidad and Tobago | Port of Spain | anielsczi |  5 128 | 1 229 000 | 206 |
|  | Urugwaj | República Oriental del Uruguay | Montevideo | szpańsczi |  176 220 | 3 494 382 | 20 |
|  | Wenezuela | República Bolivariana de Venezuela | Caracas | szpańsczi |  912 050 | 26 814 843 | 31 |

## Òbaczë téż

* Nordowô Amerika

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Pôłniowô Amerika** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# Madagaskar

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Repùblika Madagaskaru *Repoblikan'i Madagasikara République de Madagascar* |
| --- |
|  Fana |  Herb |
| *Mòtto: Fitiavana, Tanindrazana, Fandrosoana / Amour, Patrie, Progrès* |
| *Himn: Ry Tanindrazanay malala ô!* |
|  |
| Òficjalny jãzëk | Malgasczi, francesczi |
| Stolëca | Antananarivo |
| Fòrma państwa | repùblika |
| Prezydeńt | Michael Randrianirina |
| Premiéra | Herintsalama Rajaonarivelo﻿ |
| Wiéchrzëzna  | 587 041 km²  |
| Dëtk | Malagasczi ariary (MGA) |
| Czasowô cona | UTC +3 |
| Nôrodné swiãto | 26 lepinca |
| Kòd ISO 3166 | MG |
| Internet | .mg |
| Telefón | 261 |

 |

**Madagaskar** – to je afrikańscze państwò na stolemnim òstrowie na Jindijsczim Òceanie, na pòrénk kòl pôłniowégò ùbrzéża Africzi, ze stolecznym gardã Antananarivo. Tu roscą stolemne drzéwiãta baobabë i ôrt palmów *ravinala*; żëją tu téż apartne zwiérze kaméléónë, rabusznik *fossa* i 103 ôrtë lemùrów, chtërne żëją leno tu na swece. Lëdzë, chtërni są z Madagaskaru, mają miono Malgasë i brëkùją malgasczi jãzëk.

## Galeriô Madagaskaru

* Lemur Katta
* Baobabe kòl Morondava, na Madagaskarze
* Czerwiony lemur Wari
* Biôłi lemur Wari
* Lemurk Aj-Aj
* Maléńczi lemurk
* Lemur Indri
* Ticzogłowi lemur
* Lemur "Diademowô Sifaka"
* Malgscze dzewusë
* Ravinala - madagarsczi pielgrzan
* Karta Madagaskaru

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Madagaskar** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

| Państwa w Africe |
| --- |
| Algieriô | Angòlô | Benin | Bòtswanô | Bùrkina Faso | Bùrundi | Centralnô Afrika | Czad | DR Kòngo | Dżibùti | Egipt | Eritrejô | Eswatini | Etiopiô | Gabón | Gambiô | Ghanô | Gwineja | Gwinejô Bissau | Kamerùn | Keniô | Kòmòrë | Kòngo | Lesòthò | Liberiô | Libiô | Madagaskar | Malawi | Mali | Marokò | Maùretaniô | Maùritjùs | Mòzambik | Namibia | Niger | Nigeriô | Òstrowë Swiãtégò Tomasza i Ksążãcô | Pôłniowô Afrika | Pôłniowi Sùdan | Zeloni Przilądk | Równikòwô Gwinejô | Rwandô | Senegal | Seszele | Sierra Leone | Somaliô | Sùdan | Tanzaniô | Togo | Tunezjô | Ùgandô | Zambiô | Zimbabwe | Ùbrzég Słoniowëch Kłów |
| **Zanôléżné teritoria:** Ceuta \* Kanarejscze Òstrowë \* Madera \* Melilla \* Òstrów Sw. Helenë \* Pelagijscze Òstrowë \* Réunion \* Sokotra |
| **Teritoria z ògrańczoném ùznaniém:** Somaliland | Zôpadnô Sahara (Sahrawi) |

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*
# Wanożny szur

Wanożny szur
**Wanożny szur** (*Rattus norvegicus*) – to je grëzôk z rodzëznë mëszowatëch (*Muridae*). M. jin. na Kaszëbach biwô z nim jiwer np. w chléwach. Òn wôżi 250–350 g.

## Òbaczë téż

 Domôcô mësz Klôtka na mëszë Lasowô mësz Pólnô mësz Wanożny szur
## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Wanożny szur** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

 *To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.*