# Aùstralëjô

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Wspólnota Aùstralëji *Commonwealth of Australia* |
| --- |
|  Fana |  Herb |
| *Mòtto: fëlëje òficjalné rzëczenié (dôwni Advance Australia)* |
| *Himn: Advance Australia Fair (Prosperuj, Snożno Aùstralëjô)* |
|  |
| Òficjalny jãzëk | anielsczi (de facto) |
| Stolëca | Canberra |
| Fòrma państwa | kònstitucëjnô mònarchijô |
| Mònarcha | Karól III |
| Gùbernatór | Samantha Mostyn |
| Premiéra | Anthony Albanese |
| Wiéchrzëzna % wòdë | 7.692.024 835 km² 0,76%% |
| Lëdztwò (2017) | 23.401.892 |
| Dëtk | aùstralëjsczi dolar (AUD) |
| Czasowô cona | UTC +8 do +11 |
| Kòd ISO 3166 | AU |
| Internet | .au |
| Aùtowi kòd | AU |
| Telefón | +61 |

 |

**Aùstralëjô** (anielsczi: Commonwealth of Australia) je państwã na Aùstralëjsczim kòntinence, Tasmanji i jin. òstrowach Spòkójnégò Òceanu, Aùstralëjô ma też teritoria w Azeji: Òstrów Gòdów i Kòkòsowe Òstrowë i teritorium na Antarktidze).
Stolëcą Aùstralëji je gard Canberra, a nôwikszi gard to Sydney. Jine wiksze gardë Aùstralëji to Melbourne, Brisbane, Perth i Adelaide.

Aùstralëjô òkrążają dwa òceanë: òd nordë i pòrénkù Spòkójny Òcean, a òd pôłniô i zôpadu Jindijsczi Òcean. Państwa w blëze to Papua Nowô Gwinëjô, Jindonezjô i Pòrënkòwi Timor na nordë; Òstrowë Solomona i Vanuatu na nordë i pòrénkù; i Nowô Zelandzkô na pòrénkù pôłniôwem. Dzele Aùstralëji to krezowe teritoria: Nowô Pôłniôwô Walijô, Wiktoria, Pôłniôwô Aùstralëjô, Queensland, Zôpadnô Aùstralëjô, Nordowe Teritorium, Òstrowë Tasmanija i Arnhem Land.

Pòpùlacjô wielëna lëdztwa to 23.401.892 (stój na 2017). Australejo to dawni beła kolonija Wiôldżi Britaniji, z chtërną dali ma dzysdnowo Commonwealth (gòspòdarczô spóldnota), i temu przédnik kraju to formalnie je dali anielsczi mònarcha i generalni gubernator anielskiej monarchii na Australije, le wëkònôwczô władza to demokratecznë welowanë aùstralëjsczi premiera i parlament.

Aùstralëjô je zameszkana przez Abòrigenów, starożetnech aùstralëjsczich lëdzë, od kól 60.000 lat pre kolonizacëjo niderlandzkô i britijskô.
Aborigeni brëkuja barni do jagowania bumerang i mùzycznego jinstrumentu dmùsznego yirdaki (didgeridoo). Brëkowale tez 250 apartnech karnów jãzekowech. Swiãtô góra abòrigeńskô to czerwiona góra Uluru, po anielsczemu Ayers Rock.

## Fauna i flora

W Aùstralëji je baro wiela apartnech zwierzãtów, jako koala, kangurë, dingo, dzëbôl, kookaburra (dacelo), tasmansczi purtk i jin.

Z roslen je eukaliptus i tea-tree: herbaciane drzewo.

## Miono

Pierszi rezownik europejsczi w Aùstralëjô to beł Abel Tasman z Niderlandzkô, chtëren w 1646 dawa kontinentowi miono Nieuw Holland - Nowo Niderlandzko, i ostrowe Tasmaniji jigo miono.

Wiolgô Britanijô dawa kolonji miono Aùstralëjô z łacyńsczego jãzeka *Terra Australis Incognito*, Zemia Półniowô Nieznanô.

## Galeriô

* Uluru (Ayers Rock), swiãtô góra abòrigeńskô
* Abòrigeńsczi chłop z yirdaki (didgeridoo)
* Opera w Sydney
* Koala mema i koala dzec
* Tasmansczi purtk
* Gard Queensland
* Dzëbôl
* Kangur
* Brisbane
* Bumerangi aborigenscze w Cairns

## Miona Abòrigeńsczëch plemion w Aùstralëjô

* Murrawarri
* Koori (abò Koorie) w New South Wales i Wiktoria (Abòrigeńsczi Wiktoriônie);
* Ngunnawal w Aùstralëjsczim Stolecznem Teritorium i New South Wales;
* Goorie w South East Queensland i nordowe dzele New South Wales;
* Murrdi w Southwest & Central Queensland;
* Nyungar w polniowej Western Australia;
* Yamatji w centralnej Western Australia;
* Wangai w Western Australian Goldfields;
* Nunga w polniowej South Australia;
* Anangu w nordowej South Australia, i bleze dzele Western Australia i Northern Territorium;
* Yapa w zôpadnim Northern Territory;
* Arrernte w centralnej Australia;
* Yolngu w pòrënkòwim Arnhem Land (NT);
* Bininj w zôpadnim Arnhem Land (NT);
* Tiwi na òstrów Tiwi kol Arnhem Land.
* Anindilyakwa na òstrów Groote Eylandt kol Arnhem Land;
* Palawah (abò Pallawah) na Tasmanji

## Òbaczë téż

* Nowô Zelandzkô

## Przëpisë

## Bùtnowé lënczi

 **Commons: Aùstralëjô** – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons

* Tourism Australia
* Governments of Australia website (federal, states and territories)
* Australia in the World Factbook

| Państwa w Aùstralëji i Oceanije |
| --- |
| Aùstralëjô | Fidżi | Kiribati | Mikronezjô | Nauru | Nowô Zelandzkô | Òstrowë Marshalla | Òstrowë Salomóna | Palau | Papùa-Nowô Gwinejô | Samoa | Tonga | Tuvalu | Vanuatu |
| **Zanôléżné teritoria:** Baker | Francëskô Polinezjô | Guam | Howland | Jarvis | Johnston | Kingman | Nordowe Mariany | Midway | Niue | Norfolk | Nowô Kaledońskô | Òstrowë Ashmore i Cartiera | Òstrowë Cooka | Òstrowë Mòrza Koralowego | Palmyra | Pitcairn | Samoa Amerykańscze | Tokelau | Wake | Wallis i Futuna |
| **Teritoria państwów butén Aùstralëji i Oceanije:** USA: Hawajë | Jindonezjô: Papùa, Zôpadnô Papùa | Chile: Òstrow Wiôlgònocny, Sala y Gómez | Japòńskô: Ogasawara, Minami Tori-shima, Oki-no-Tori-shima, Òstrowë Kazan |