Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Viktor Hügo

| Viktor Hügo |
| --- |
| frenkçe *Victor Hugo* |
|  |
| Doğma adı | frenkçe *Victor-Marie Hugo* |
| Doğğan künü | 1802 fevral 26(1802-02-26)[…] |
| Doğğan yeri | * Bezanson
 |
| Ölgen künü | 1885 mayıs 22(1885-05-22)[…] (83 yaşında) |
| Ölgen yeri | * Paris
 |
| Memleketi | * Frenkistan
 |
| Zenaatı | siyasetçi, dramaturg, roman yazıcı, ressam, libretto yazıcı, esse yazıcı, yazıcı, illüstrator, seyaatçı yazıcı, şair, sanatşınas, publitsist, grafikacı ressam, müellif, milletvekili |
| Baba | Joseph Léopold Sigisbert Hugo[d] |
| Ana | Sophie Trébuchet[d] |
| Ömür arqadaşı | Adèle Foucher[d] |
| Balalar | Adèle Hugo[d], Charles Hugo[d], François-Victor Hugo[d] ve Léopoldine Hugo[d] |
| Mukâfatlar |   |
| Avtograf |  |
|  Wikimedia Commons saytındaki **Multimedia fayllar** |

**Viktor-Mari Hügo** (frenkçe *Victor-Marie Hugo*, [viktɔʁ maʁi yˈɡo]; 1802 s. fevral 26, Bezanson, Frenkistan — 1885 s. mayıs 22, Paris, Frenkistan) — frenk yazıcı, dramaturg, şair, neşircisi ve cemaat erbabıdır. Frenk akademiyasınıñ azasıdır (1841 s.).

Hügonıñ yaratıcılığı çeşit türlüdir: romanlar, lirik nazm, şiir ve nesir şeklinde dramalar, siyasiy nutuqlar ve mektüplerden ibaret.

Viktor Hügo, frenk edebiyatında romantizm ceryanınıñ lideri olaraq, şiiriyet ve teatrniñ yañarmasına büyük isse qoştı.

1848 s. inqilâptan evel Viktor Hügo ebediy yaratıcılığını taşlap siyasiy erbap olaraq faalleşti. Hügo, qatiy işanğan cumhuriyetçi oldı ve 1848 senesinden soñ cumhuriyet qurumınıñ saqlanması ve pekinmesi içün küreşte faal iştirak ete edi.

İyünniñ 30-ı bütün dünyada Viktor Hügo künü dep sayıla, 1862 s. iyünniñ 30-ında «Qısmeti kesilgenler» (Les Misérables) epik romanınıñ soñki qısmı neşir etildi.

Viktor Hügo yaşlıqta
Cerside olğanda Viktor Hügo
Viktor Hügo 1883 s.
## İhtarlar

## Bağlantılar

* Гюґо Віктор Марі // Зарубіжні письменники. Енциклопедичний довідник : у 2 т. / за ред. Н. Михальської та Б. Щавурського. — Тернопіль : Навчальна книга — Богдан, 2005. — А — К. — С. 421. — ISBN 966-692-578-8.
* Віктор Гюго // Зарубіжна література XIX сторіччя. Доба романтизму: Підручник / Наливайко Д.С., Шахова К.О.. — Тернопіль : Навчальна книга - Богдан, 2001. — С. 144-168.

* Твори Віктора Гюго на Читанці
* Українська радянська енциклопедія : у 12 т. / гол. ред. М. П. Бажан ; редкол.: О. К. Антонов та ін. — 2-ге вид. — К. : Головна редакція УРЕ, 1974–1985.
* *Матвіїшин В. Г.*, Гюго Віктор Марі // Українська літературна енциклопедія. — Т. 1. — К., 1988. — С. 529.
* Гюґо Віктор // Українська мала енциклопедія : 16 кн. : у 8 т. / проф. Є. Онацький. — Накладом Адміністратури УАПЦ в Аргентині. — Буенос-Айрес, 1958. — Т. 1, кн. II : Літери В — Ґ. — С. 290. — 1000 екз.
* Гюґо Віктор-Марі // УСЕ Універсальний словник-енциклопедія. — 4-е видання. — 2006. — С. 338.
* Іван Мазепа — натхненник європейського романтизму
* Віктор Гюго. *Собор Паризької Богоматері* 13 iyülniñ 2021 s. arhivlengen.
* Коротка біографія та бібліографія на сайті Французької академії (фр.)
# Şarqiy Çin deñizi

**Şarqiy Çin deñizi** (qolaylaştırılğan çince *东海 / 中国东海*, esas çince *東海 / 中國東海* "Dōng Hǎi / Zhōngguó Dōng Hǎi", korece *동중국해 / 남해 (hangul); 東中國海 / 南海 (hanja)*, yaponca 東シナ海 (東支那海) "Higashi Shina Kai") – Çinniñ şarqında Kore yarımadasınıñ ve Yaponiyanıñ ğarbında tapılğan bir deñizdir.

Şarqiy Çin deñizi
## Tüpbilgiler

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu tamamlanmağan bir maqaledir*. *Onı tüzetip ya da tamamlap Vikipediyağa yardım ete bilesiñiz*.
 |
# Sıçuan

|  |
| --- |
| Sıçuan |
|  |
| Memleket | * Çin Halq Cumhuriyeti
 |
| Merkez | Çengdu[d] |
| Reber | Yin Li[d] |
| Meydanlıq | * 485 000 km²
 |
| Eali | 81 100 000 kişi (2013)

 |
| Eali sıqlığı |
167,22 kişi/km²

 |
| Saat quşağı | UTC+08.00[d] |
| ISO 3166-2 kodu | CN-SC |
| Resmiy saytı​(çin.)​(ing.) |
|  |
|  Wikimedia Commons saytındaki **Multimedia fayllar** |

**Sıçuan** – Çinniñ bir eyaleti.

## Tüpbilgiler
# Büyük Rusiye Entsiklopediyası

**Büyük Rusiye Entsiklopediyası** (rusça *Большая российская энциклопедия*) ya da **BRE** (rusça *БРЭ*) — eñ nufuzlı rus ve dünya entsiklopedilerinden biridir.
# Sanat

“Ressamlıq, eykelcilik ve mimarcılıqnıñ sıfatları”, En Vale-Köster, 1760 s., Luvr
**Sanat** - dünyadaki ayrı muayyen şekillerniñ işaretleri ile onıñ umumiyleştirilgen manalarnı ifade etken insan medeniyetiniñ saası. Adetince, edebiyat, tasviriy sanat, ameliy-tatbiqiy sanat, sana sanatı, muzıka ve mimarlıqqa bölüne.

Keñ bir manada sanat dep, ayrı bir işte, saada mükemmel becerikligini, ustalıqqa deyler.

## Tarifi

Sanat resimleriniñ çeşitligi
Umumiyleştirilgen manada sanat olaraq, qullanuv vaqtında ve neticede bediiy zevqni ketirgen ustalıqqa deyler. Entsiklopediya Britanika, böyle tarifini bere: “Başqa adamlarnen paylaşıla bilgen bediiy obyektler, vaqialar ya da areketlerniñ yaratılması içün ustalıqnı ya da tasavurını qullanğan ifade quvetiniñ usulı”. Böyleliknen, sanat ile faaliyetniñ ya da onıñ neticelerini qabul etüvniñ baş miyarı, diger insanlarda seslenüv doğurmaq qabiliyeti ola.
# Bergi

**Bergiler** - yuqarı qanun çıqarıcı akimiyet organı tarafından tayin etilip, qanunlarda tayinlengen ölçü ve müddetlerde hususiy ve uquqiy şahıslar tarafından bücetke tölengen mecburiy ödemeler.

Mıtlaqiy müddetli devlet ödemesi olğan bergini, hususiy ve uquqiy şahıslar devlet ihtiyacına mecburen töleyler; onı, yuqarı qanun çıqarıcı akimiyet organı tarafından tayin etilgen mıtlaqiy şahsiy ödemesi olğannı, uquqiy ve hususiy şahıslardan türlü seviyedeki bücetlerge qanunlarda tayinlengen müddetlerde alalar; bu, devlet akimiyeti teşkilâtları, devlet faaliyetini maliyeviy teminlev maqsadınen alğan mıtlaqiy ödeme.

Bergilerni ücretlerden (gümrük alımlardan) ayırılmalı, olarnı alması bedava degil de, töleyicilerden belli areketlerni yerine ketirüvniñ şartı ola.

Bergiler ödemesi, bergiler qanuniyeti tarafından muntazam etile. Tayin etilgen bergilerniñ toplulığı, olarnı tayin etüv, deñişüv, lâğu etüv, aluv ve nezaret etüvniñ esasları, şekil ve usulları devletniñ bergi sistemasını teşkil ete.
# Buddizm

**Buddizm** – dünya dinleriniñ biridir. İndistanda ortağa çıqqan. Dinniñ temelini qoyğan Gautama Buddadır. Buddizm muqaddes kitabınıñ adı Tripitaka (Üç Sepet).

Dharma Chakra (Darma Çakra) Buddizmnıñ timsali
Buddistlerniñ bayrağı
Yaponiyada bir Budda heykeli
Nepal, Çin, Butan, Yaponiya, Koreya ve başqa devletlerniñ ve halqlarniñ dini.
Buddizm türleri
## Menbalar
# İnduizm

**İnduizm** – dünya dinleriniñ biridir. İnduistlerniñ çoqusı İndistanda yaşay, büyük cemaatları Nepal, Mauritius, Bangladeş, Şri Lanka, Pakistan, İndoneziya, Malayziya, Singapur, Fici, Surinam, Gayana, Trinidad ve Tobago, Büyük Britaniya, Kanada, Amerika Qoşma Ştatlarında da bar. İnduizmniñ muqaddes kitapları: Veda, Puranalar, Upanişadalardır. İnduizmniñ muqaddes tili – sanskrit tilidir.

İnduizmniñ timsali "Om" yazuvı
Pura Besakih, Bali.
# Qıtay

**Qıtay**:

* Qırımda bir qaç köyniñ adı:
	1. Qıtay (Şirokoye), Qıtay köy şurası, Aqmescit rayonı
	2. Qıtay (Libknehtovka), Dere Salın köy şurası, Yedi Quyu rayonı
	3. Meçetli Qıtay (Stolbovoye), Totay köy şurası, Canköy rayonı
* Çin memleketiniñ başqa adı

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu saifeniñ serlevası çоq manalıdır; oşağan serlevalı maqalelerni cedvelge tizer. Eger bir Vikipediya bağlantısından bu saifege irişken оlsañız, lütfen, qullanğan bağlantıñıznı bağlı serlevağa yоllañız.* |
# Şarqiy Türkistan

Şarqiy Türkistan bayrağı
Şarqiy Türkistan haritası (Şarqiy Türkistan Sürgün Ükümetiniñ istegen topraqları)
**Şarqiy Türkistan** (uyğurca شەرقىي تۈركىستان‎) – Uyğurlarnıñ ana Vatanı ve Orta Asiyanıñ Şarqiy tarafında, Çinniñ Şincañ Uyğur Muhtar Rayonında yer ala.

## Tarihiy Devletler

Şarqiy Türkistan İslâm Cumhuriyeti (1932-1934)
Şarqiy Türkistan Cumhuriyeti (1944-1949)
# Mihail Gorbaçov

| Mihail Gorbaçov |
| --- |
| rusça *Михаил Сергеевич Горбачёв* |
|  |
| Doğğan künü | 1931 mart 2(1931-03-02)[…] |
| Doğğan yeri | * Привольное[d], Şimaliy Kavkaz ülkesi[d], Rusiye Şuralar Federativ Sotsialist Cumhuriyeti, Şuralar Sotsialist Cumhuriyetleri Birligi
 |
| Ölgen künü | 2022 avgust 30(2022-08-30) (91 yaşında) |
| Ölgen yeri | * Moskva, Rusiye
 |
| Memleketi | * Rusiye
* Şuralar Sotsialist Cumhuriyetleri Birligi
 |
| Zenaatı | siyasetçi, uquqçı, çevre müiti qorçalayıcı, iqtisadiyatçı (ekonomist), advokat, kino aktörı |
| Baba | Sergey Gorbachev[d] |
| Ana | Maria Gorbacheva[d] |
| Ömür arqadaşı | Raisa Gorbaçov[d] |
| Balalar | Irina Virganskaya[d] |
| Mukâfatlar |                        honorary citizen of Berlin[d] (1992 noyabr 9)   Free Your Mind (MTV ödülü)[d] (2008) North–South Prize[d] Alexander Men Prize[d]  Delta Prize for Global Understanding[d] Champions of the Earth[d] (2006) Harvey Prize[d] (1992) Otto Hahn Peace Medal[d] (1989) Golden Plate Award[d] Global Economy Prize[d] (2015) Grawemeyer Awards[d] (1994)  honorary doctor of the University of Madrid Complutense[d] (1990) honorary citizen of Košice[d] (2018) Honorary doctor of the University of Liège[d] honorary doctor of the University of Münster[d] honorary doctor of the University of Tromso[d] Point Alpha Prize[d] (2005) German Environmental Prize[d] (2010) Franz Josef Strauss Award[d] (2011) Osgar[d] (2005) Osgar[d] (2009) Financial Times Person of the Year[d] (1985) Dr. Friedrich Joseph Haass-Preis[d] (2007)    Acqui Award of History[d] Marion Dönhoff Award[d] Indira Gandhi Peace Prize[d] (1987) Golden Doves for Peace[d] (noyabr 1989) Albert Einstein Peace Prize[d] (İyün 1990) honorary doctor of the University of Paris 1 Pantheon-Sorbonne[d] (2001 dekabr 12)  Financial Times Person of the Year[d] (1989) |
| Avtograf |  |
| Saytı | gorby.ru​(rus.)​(ing.) |
|  Wikimedia Commons saytındaki **Multimedia fayllar** |

**Mihail Sergeyeviç Gorbaçov** (rusça *Михаил Сергеевич Горбачёв*) — sovet siyasetçisi, ŞSCBniñ birinci ve soñki prezidenti (1990—1991), Şuralar Birligi Kommunist Fırqasınıñ soñki baş kâtibi (1985—1991). 1989 s. Qırımtatarlarnıñ sürgünligini qanunsız ve cinaiy tanınğan fermannı imzalağan, Qırımtatarlarğa Qırımğa Özbekistandan yol bergen. Gulnara Bekirova yazğanına köre, Gorbaçov kommunist fırqasında qırımtatarlarnıñ qaythanına qarşı edi. Perestroyka (yani ğayrıdan quruvnıñ) yetekçisi. Onıñ vaqtında «Suvuq Cenk» bitti ve ŞSCB dağıldı. ŞSCB yerinde on beş mustaqil devlet peyda oldı.

## İhtar
# Fortepiano

**Fortepiano** (italyanca *forte* — gür sesinen, *piano* - yavaştan) - royal ve pianino kibi telli urmalı tuşlu muzıka aletleri sınfınıñ umumiy adıdır.

Fortepianodaki sesniñ ceryanı, kiyiz örtüli tahta toqmaqlardan ses çıqarmağa başlağan ve parmaqlarnıñ tuşlarğa basaraq çalışqan demir tellerdir. Teller, qol yardımınen rezonans dekasına kerilir (pianinoda deka vertikal olaraq buluna, royalde gorizontal olaraq). Şimdiki fortepianonıñ spektri 7 ⅓ oktavdır (88 tuş).

Fortepianonıñ selefleri, klavesin ve klavikord edi. Olarnıñ qusurları, legato oynuna keder etken tez solğan ses edi ve muzıkanıñ emiyetli ifade aletlerden birini, dinamiklerni (ses deñişmesi) çıqarılğan ve ses yükseliginiñ daimiy seviyesi edi (tek klavesinge ait). Fortepianodaki ses ise bir çimçik tarafından degil, bu aletniñ dinamik imkânlarını kenişletmege izin bergen bir uruvnen yapıldı.

Steinway &amp; Sons royali Beyaz evinde
August Förster pianinosı
Player piano from 1920 (Steinway)
Wurlitzer 210 elektrik pianino
# Cenübiy okean

**Cenübiy okean,** ya da **Antarktika okeanı,** - Antarktida etrafında bir okeandır.

Halqara gidrografiya müessisesi 60-ıncı cenübiy parallel sıñırlarında okeannı tayin etilüvi aqqında qararını alâ oñaylatmağan. Episi okeanlarnıñ soñki neşir etilgen tayini 1953 tarihlidir: onda Cenübiy okeannıñ mevcutlığı zıt kele.

Avstraliya ükümeti Cenübiy okeannı, Avstraliya qıtasından doğru cenüpte yerleşken suvları, dep tanıy.

2021 senesi kiraz ayınıñ 8-inde National Geographic telekanalı, Milliy coğrafiya birleşmesiniñ (inglizce *National Geographic Society*) beşinci, Cenübiy, okean ayrı, bar, dep tanığanını bildirdi.

Cenübiy okeanı territoriyasındaki gravitatsiya meydanı haritası.
Cenübiy okeannıñ deñizleri
# Napoleon

| Napoleon |
| --- |
| korsikanca *Napulione Buonaparte* |
|  |
| Doğma adı | korsikanca *Napulione Buonaparte* italyanca *Napoleone di Buonaparte* |
| Doğğan künü | 1769 avgust 15(1769-08-15)[…] |
| Doğğan yeri | * Ayaçço[d], Frenkistan Qırallığı[d][…]
 |
| Ölgen künü | 1821 mayıs 5(1821-05-05)[…] (51 yaşında) |
| Ölgen yeri | * Longvud Haus[d], Saint Helena, Ascension ve Tristan da Cunha[d], Büyük Britaniya ve İrlandiya Birleşken Qırallığı[d]
 |
| Memleketi | * Frenkistan
 |
| Zenaatı | siyasetçi, sanat kollektsioneri, İmparator, ükümdar, militant, serdar, ordu subayı |
| Baba | Carl Bonapart[d] |
| Ana | Letizia Ramolino[d] |
| Ömür arqadaşı | Joséphine de Beauharnais[d] ve Marie Louise, Parma Düşesi[d] |
| Balalar | Napoléon II[d], Charles Léon[d], Alexandre Colonna Walewski[d], Eugen Megerle von Mühlfeld[d] ve Jules Barthélemy-Saint-Hilaire[d] |
| Mukâfatlar |                            Knight Grand Cordon of the Order of Christ[d] (1810)       |
| Avtograf |  |
|  Wikimedia Commons saytındaki **Multimedia fayllar** |

**Napoleon Bonapart** (frenkçe *Napoléon Bonaparte*; 1769 s., avgustnıñ 15-ci, Korsika — 1821, mayısnıñ 5-ci, Azize Helena adası) — ulu frenk serdar ve siyasetçi, **I Napoleon** olaraq Frenkistannıñ birinci imperatorı (1804 — 1814 ss., ve tekrar 1815 s.).

Napoleon muarebelerinde anti-Napoleon koalitsiyalarını yaratqan Avropa devletlerine qarşı Frenkistanı reberlik etken. Dögüşlarnıñ çoqusısında o ğalip çıqqan (misal içün, Austerlits, Fridland, Vagram, Borodino).

Napoleon parlaq qanunşınas da olğan edi. O, Frenkistannıñ Birinci konsul olaraq frenk qanunları kodifikatsiya etken **Grajdan kodeksini** tertip etti. Bu Kodeks avropalı zemaneviy uquqnıñ negizi.

Vaterloo yanında dögüşinde Edinci antifrenk koolitsiyağa qarşı yeñilgen, ve Azize Helena adasına sürgün etilgen. 1821 senesi mayısnıñ 5-ci, 51 yaşında olğanda, bu adada öldi. Pariste defin etilgen.

## Menbalar