Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# İrade erkinligi

**İrade erkinligi** - insan, öz areketlerinde ve qararlarında serbestmi, olar, evelden tayin etilgenlermi aqqında felsefiy sualdir.

Asırlar devamında bu sual felsefecilerni ve ilâhiyatçılarnı meraqlandıra edi. Bu meseleni tedqiq etüv, tabiat qanunlarınıñ sebep-aqibet alâqası barmı oluvınıñ serbestlik ve sebep arasında tesirleşüviniñ añlamasına muhtac. Felsefe mektepleri, vaqialarnıñ episi tayinlengenmi dep ve serbestlik, tayinlevnen yan-yanaşa yaşay bilelermi (uyğunlıq uyğunsızlıqqa qarşı) baqışlarda farqlana. Şiddetli tayinlev tasdiq etkeni kibi, Bütündünya tayinlengen, bu da irade erkinligi imkânsızlığınıñ sebebi ola.

İrade erkinliginiñ diniy, ahlâqiy ve felsefiy aqibetleri olur. Meselâ, din ceetinden irade erkinligi, qudretli ilâhiy maiyet, şahısnıñ saylav ve iradesine öz tesirini qabul ettirmey manasında kele bile. Ahlâqiyatta irade erkinligi şahıs, öz areketleri içün ahlâq ceetinden mesülietli olğanını añlata bile. İlim saasında bu esas şunı belgiley bile ki, miy ve aqılnen beraber vucutnıñ areketleri bütünley cısmiy sebepliginen tayin etilir. İrade erkinligi felsefe tüşüncesi doğğanınen ep diqqat talap ettken meselelerden biri olıp qala.

## Ğarbiy felsefede

İrade erkinligi meselelerine dair esas felsefiy yönelişlerni vekilleri aşağıdaki eki sualine nasıl cevap bergenlerine köre gruppağa bölmek mümkün:

1. Dünya tayinlengenmi?
2. İrade erkinligi mevcütmi?
# Jurnalistika

Gazetacı eskence konferentsiyasıda
**Jurnalistika** - öyle içtimaiy institut ki, o, cemiyet yaşayışı subyektleriniñ episine içtimaiy aqiqatnı bütünley ve obyektiv malümat bermek maqsadınen yaratılıp, diger içtimaiy institutlar episiniñ ve umumen cemiyetniñ özmuntazamlı yoruq olaraq optimal çalışmasına kerek.

Jurnalistikanıñ içtimaiy maqsadı, vatandaşlarnı inkişafı içün malümat bermektir. Zemaneviy dünyada jurnalistikanıñ çalışması tehnikiy, malümatlı, teşkiliy ve idare etici, oqutuv yurtları ve müessiselerden ibaret olğan teşkilâtlar cemisinden temin etilmekte.
# Edit Piaf

| Edit Piaf |
| --- |
| frenkçe *Édith Piaf* |
|  |
| Doğma adı | frenkçe *Édith Giovanna Gassion* |
| Doğğan künü | 1915 dekabr 19(1915-12-19)[…] |
| Doğğan yeri | * Paris
 |
| Ölgen künü | 1963 oktâbr 10(1963-10-10)[…] (47 yaşında) |
| Ölgen yeri | * Grasse[d]
 |
| Memleketi | * Frenkistan
 |
| Zenaatı | yırcı, aktrisa, studiya çalğıcısı, chansonnier, soqaq ressamı, yır yazıcı, yır sözleri yazğan şair |
| Baba | Louis Gassion[d] |
| Ana | Line Marsa[d] |
| Ömür arqadaşı | Jacques Pills[d] ve Théo Sarapo[d] |
| Balalar | Marcelle Dupont[d] |
| Mukâfatlar | Grammy Hall of Fame[d] (1998) silver record[d] (1977) gold record[d] platinum record[d] |
| Avtograf |  |
|  Wikimedia Commons saytındaki **Multimedia fayllar** |

**Edit Piaf** (frenkçe *Édith Piaf - [edit pjaf]*, aqiqiy adı - *Edit Covanna Gasyon* (Edith Giovanna Gassion); 1915 dekabr 19, Paris — 1963 oktâbr 10, Gras) — belli bir frenk yırcı ve aktrisası, dünyanıñ eñ meşur estrada yırcılarından biridir.

Edit Piaf balalığında
Edit Piafnıñ doğğanı aqqında hatıra taşı, 72 rue de Belleville, Parisniñ XX civarı
1935 s. 20 yaşındaki Edit Piafnı, Şaz-Elize soqağındaki «Jernis» (frenkçe le Gerny's) kabaresiniñ saibi Lui Leple (frenkçe Louis Leplee) körip, öz programmasına oynamağa davet etken.

1954 s. Edit Piaf Jan Mare ile «Maña Versal aqqında añlatsalar» tarihiy filminde oynadı.

1956 s. Piaf Nyu Yorktaki meşur Karnegi Hollda çıqışta bulundı.

1958 s. Edit Piaf «Olimpiya» kontsert zalında muvafaqiyetli çıqışlar yapmağa başladı.

25 sentâbr 1962 s. Edit Piaf, Eyfel eykeliniñ yüksekliginden, «Eñ uzun kün» filminiñ premyerası munasebeti ile «Yoq, iç bir şeyge yazıqsınmayım» (Non, je ne regrette rien), «Sürü», «Milord», «Eşitmeysiñ», «Sevmek aqqı» yırlarını icra etti.

1963 s. Fransis Le ve Mişel Vandom tarafından yazılğan «Berlinden bir adam» adlı eñ soñki yırını yaza.

Per-Laşez mezarlığındaki Edit Piafnıñ mezarı
1963 s. oktâbr 10-da Edit Piaf vefat etti.