# Qırımtatar elifbesi

**Qırımtatar tili** eki elifbe qullana, bular latin ve kiril elifbeleridir. 1928 senesinden evel arap elifbesi qullanıla edi.

## Latin elifbesi

Qırımtatar latin elifbesi 1992 senesi II Qırımtatar Milliy Qurultayı tarafından tasdıqlandı. O 31 arif ve 1 işaretten ibarettir

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A a
 | B b
 | C c
 | Ç ç
 | D d
 | E e
 | F f
 | G g
 |
| Ğ ğ
 | H h
 | I ı
 | İ i
 | J j
 | K k
 | L l
 | M m
 |
| N n
 | Ñ ñ
 | O o
 | Ö ö
 | P p
 | Q q
 | R r
 | S s
 |
| Ş ş
 | T t
 | U u
 | Ü ü
 | V v
 | Y y
 | Z z
 |  |

**Â â** işareti ayrı bir arif degil de, ögünde turğan tutuq sesni yımşatuv işareti olaraq qullanılır.

Bu ariflerniñ telâffuzı şöyledir (Halqara Fonetik Elifbesi (IPA) vastasınen yazıla):

| IPA
 |
| --- |
| **а** | **b** | **c** | **ç** | **d** | **e** | **f** | **g** | **ğ** | **h** | **ı** | **i** | **j** | **k** | **l** | **m** | **n** | **ñ** | **o** | **ö** | **p** | **q** | **r** | **s** | **ş** | **t** | **u** | **ü** | **v** | **y** | **z** |
| [a] | [b] | [ʤ] | [ʧ] | [d] | [e] | [f] | [g] | [ɣ] | [x] | [ɯ] | [i], [ɪ] | [ʒ] | [k] | [l] | [m] | [n] | [ŋ] | [o] | [ø] | [p] | [q] | [r] | [s] | [ʃ] | [t] | [u] | [y] | [v], [w] | [j] | [z] |

## Kiril elifbesi

Qırımtatar kiril elifbesi 1938 senesi sovet ükümeti tarafından tasdıqlandı. 1992 senesi II Qırımtatar Milliy Qurultayı yañı latin elifbesi tasdıqladı, amma kiril elifbesi bugünge qadar da pek sıq qullanıla. Şu elifbe 37 ariften ibaret.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а
 | Б б
 | В в
 | Г г
 | Гъ гъ
 | Д д
 | Е е
 | Ё ё
 |
| Ж ж
 | З з
 | И и
 | Й й
 | К к
 | Къ къ
 | Л л
 | М м
 |
| Н н
 | Нъ нъ
 | О о
 | П п
 | Р р
 | С с
 | Т т
 | У у
 |
| Ф ф
 | Х х
 | Ц ц
 | Ч ч
 | Дж дж
 | Ш ш
 | Щ щ
 | Ъ ъ
 |
| Ы ы
 | Ь ь
 | Э э
 | Ю ю
 | Я я
 |  |  |  |

**гъ**, **къ**, **нъ** ve **дж** ayrı ariflerdir (sözlerni elifbe tertibinen sıralav içün müimdir, misal olaraq luğatlarda).

## Arap elifbesi

Misal mında arap elifbesinen yazılğan.
Eskiden, 1928 senesinden evel arap elifbesi qullanıla edi.

| Ayrı
 | Soñundaki
 | Ortadaki
 | Başlanğıç
 | İsim
 | Şimdiki latin
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ﺍ | ﺎ | —
 | elif | a, â
 |
| ﺀ | —
 | hemze | -
 |
| ﺏ | ﺐ | ﺒ | ﺑ | be | b, p *(sözniñ soñunda)* |
| ﭖ | ﭗ | ﭙ | ﭘ | pe | p
 |
| ﺕ | ﺖ | ﺘ | ﺗ | te | t
 |
| ﺙ | ﺚ | ﺜ | ﺛ | se | s
 |
| ﺝ | ﺞ | ﺠ | ﺟ | cim | c
 |
| ﭺ | ﭻ | ﭽ | ﭼ | çim | ç
 |
| ﺡ | ﺢ | ﺤ | ﺣ | ha | -
 |
| ﺥ | ﺦ | ﺨ | ﺧ | hı | h
 |
| ﺩ | ﺪ | —
 | dal | d
 |
| ﺫ | ﺬ | —
 | zel | z
 |
| ﺭ | ﺮ | —
 | re | r
 |
| ﺯ | ﺰ | —
 | ze | z
 |
| ﮊ | ﮋ | —
 | je | j
 |
| ﺱ | ﺲ | ﺴ | ﺳ | sin | s
 |
| ﺵ | ﺶ | ﺸ | ﺷ | şin | ş
 |
| ﺹ | ﺺ | ﺼ | ﺻ | sad | s
 |
| ﺽ | ﺾ | ﻀ | ﺿ | dad | d, z
 |
| ﻁ | ﻂ | ﻄ | ﻃ | tı | t
 |
| ﻅ | ﻆ | ﻈ | ﻇ | zı | z
 |
| ﻉ | ﻊ | ﻌ | ﻋ | ayn | -
 |
| ﻍ | ﻎ | ﻐ | ﻏ | ğayn | ğ
 |
| ﻑ | ﻒ | ﻔ | ﻓ | fe | f
 |
| ﻕ | ﻖ | ﻘ | ﻗ | qaf | q
 |
| ﻙ | ﻚ | ﻜ | ﻛ | kef (kef-i arabiy) | k (g, ñ)**1** |
| ﮒ | ﮓ | ﮕ | ﮔ | gef (kef-i farsiy) | g
 |
| ﯓ | ﯔ | ﯖ | ﯕ | nef (kef-i nuniy, sağır kef) | ñ
 |
| ﻝ | ﻞ | ﻠ | ﻟ | lâm | l
 |
| ﻡ | ﻢ | ﻤ | ﻣ | mim | m
 |
| ﻥ | ﻦ | ﻨ | ﻧ | nun | n
 |
| ﻭ | ﻮ | —
 | vav | v, o, ö, u, ü
 |
| ﻩ | ﻪ | ﻬ | ﻫ | he | -, e, a
 |
| ﻻ | ﻼ | —
 | lâm-elif | la, lâ
 |
| ﻯ | ﻰ | ﻴ | ﻳ | ye | y, ı, i
 |

1 — ﻙ (kef) arfi sıq-sıq ﮒ ve ﯓ arifleriniñ yerine qullanıldı.

### Örnekler

* Qırımtatar tili – قریم تاتار تیلی
* Qırımtatarca – قریم تاتارجا
* Tatarşa – تاتارشا
* Tatarca – تاتارجا
* Tatar tili – تاتار تیلی
* Qırım – قریم
* Mışıq – میشیق
* Balqurt – بالقورت
* Sıcan – سیچان
* Baqa – باقا
* Tavşan – تاوشان
* Qış babay – قیش‌ بابای

## Tüpbilgiler