Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Çin tili

| Çin tili 汉语／漢語 ya da 中文
 |
| --- |
| Telâffuz:
 | Hànyǔ ya da Zhōngwén
 |
| Memleketler:
 | Çin, Tayvan, Hoñ Koñ, Makau, Maleziya
 |
| Resmiy status:
 | Çin, Tayvan, Hoñ Koñ, Makau
 |
| Laf etken sayısı:
 | 1 213 milliard
 |
| Sıralama:
 | 1. sıra
 |
| Sınıflaştırma
 |
| Kategoriya:
 | Çin-Tibet tilleri
 |
| Çin-Tibet tilleri
* Sintik
	+ **Çin tili**
 |
| Elifbe:
 | Çin yazuvı
 |
| Til kodları
 |
| ISO 639-1:
 | zh
 |
| ISO 639-2:
 | chi
 |
| ISO 639-3:
 | zho
 |
|  **Vikipediyanıñ Çince bölügi bar** |

**Çin tili** ya da **Qıtay tili** (çince: 汉语 / 漢語, pinyin: hàn yǔ) – Çinde ve etrafında yaşağan 1 milliarddan ziyade kişi tarafından laf etilgen biñlerce kiçik tillerniñ cümlesine birden berilgen addır ve bular tek bir til sayılsa, dünyada eñ çoq qullanıcısı olğan tildir. Bu til Çin-Tibet til ailesine mensüp. Yazuv sisteminiñ eki türü bar **Esas Çince** (Tayvan) ve **Qolaylaştırılğan Çince** (ÇHC).

Dünyadaki er beş kişiden bireviniñ tuvğan tili olaraq laf etkeni çince, tamamen ayrı birer til olaraq qabul etile bilecek qadar farqlı "tilçik"lerden ibaret. Onıñ içün çinceniñ bir til degil, bir til ailesi olğanı iddia etile. Eñ çoq laf etilgeni Mandarindir, faqat Çinden tış yaşağan çinliler arasında eñ çoq Kanton şivesi qullanıla. Bunıñ sebebi, köçmen çinlilerniñ esasen cenübiy kesimlerden olmasıdır.

Çin yazuvı bu tilge has bir yazı sistemasıdır. Bu sistemanıñ 3500 yılğa barğan bir tarihı bardır.

## Şiveler ("Tilçikler")

* Mandarin
* Jin
* Wu
* Hui
* Gan
* Xiang
* Hakka
* Yue
* Ping

## Tış bağlantılar

Çince luğat
### Luğatlar

* MDBG free online Chinese-English dictionary
* Chinese Characters Dictionary 14 mayısnıñ 2007 s. arhivlengen.
* Chinese - English Dictionary 23 fevralniñ 2012 s. arhivlengen.: from Webster's Online Dictionary - the Rosetta Edition
* CEDICT Chinese-English Dictionary Project
* English-Chinese Translation Dictionary 30 iyülniñ 2008 s. arhivlengen.
* CantoDict: Cantonese-English Dictionary Project
* Chinese-English dictionary 16 aprelniñ 2007 s. arhivlengen.
* Deutsch - Chinesisch 9 oktâbrniñ 2008 s. arhivlengen. Almanca - Çince Sözlük
# Çiñ sülâlesi

**Çiñ sülâlesi** (mancurca: Daicing gurun; çince 清朝 - Qīng Cháo ; tercimesi - “temiz”) ya da **Büyük Çiñ** (çince 大清 - Dà Qīng ) - Miñ sülâlesi yoq etilgen soñ 1636-1912 seneleri Çinni idare etken mancur sülâlesidir. Aysin Göro aqraba tarafından qurulğan. Dzin mancur devletiniñ temelinde asıl olıp, adı 1636 senesi Çiñ soyuna deñiştirilgen edi. Mancur arbiyleri 1646 senesi Çinniñ aman-aman bütün territoriyasını zapt etken ediler. Lâkin vilâyetlerniñ patsifikatsiyası ve qavmiy çinlilerniñ (hân) çıqışlarınıñ bastıruvı, 1683 senesine qadar sürgen edi.

|  |
| --- |
| **Çiñ sülâlesi大清**
ᡩᠠᡳ᠌ᠴᡳᠩ
ᡤᡠᡵᡠᠨ |
| **1636–1912** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bayraq (1890–1912)
 | Tuğra
 |

 |
| Çiñ sülâlesi haritada |
| **Paytaht** | Şenyañ
(1636–1644)
Pekin
(1644–1912)

 |
| **Resmiy tiller** | Çin tili, Mancur tili
 |
| **Resmiy din** | Buddizm
 |
| **Devlet qurumı** | Monarhiya
 |

Çiñ sülâlesi idare etüv vaqtında basqıncı mancurlar pek çinleşti, amma bunen beraber, köçebelik tarzınıñ bazı unsurlarını saqlap olğanlar. İmperatorlıq azbarı, olarnıñ özüne tabiligini tasdiqlatmaq içün, memleketniñ erkek ealisine başlarnı tıraş etip mancur tarzına uzun saç örmesini yapmaq mecbur etken.

Çiñniñ inqiraz devri XIX asırda başlanğan. O, Ğarp memleketleriniñ tış istilâsı, memleket merkezi ve cenübinde hân isyanları ve cenkte mağlübiyetler müitinde keçken. Tış ve içindeki basqılarına qarşı çıqıp olamayıp, sülâle 1912 senesi fevralniñ 12-sinde Sinhay inqilâbınıñ neticesinde devrilgen edi. Sülâleniñ soñki ükümdarı, imperator Pu Yi, yapon cenkseverlerinden teşkil etilgen mustaqil Mancur devletina (1932-1945) yolbaşçılıq etmege birazdan soñ razı olğan.
# 1989

**1989 senesi** — XX asırnıñ bir senesi.

## Vaqialar

## Doğumlar

* May'n
* PewDiePie

## Ölümler

* Ferdinand Markos
* Samand Siyabendov
* Orhan Tanrıkulu
# Nariye silâsı

**Nariye silâsı** (arapça نار‎ – *Nar*, tercimesi ateş) – nariye silâları, barot gazınıñ itici küçünen mermi atqan bütün silâlarınıñ adıdır. Nariye silâsı degence, kiçkene silâlar aqla kelsede nariye silâları kategoriyası; balaban toplardan tüfeklerge, av tüfeginden tabancağa qadar er türde ve büyüklikte silâlarnı qaplay.

## Tüpbilgiler

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu tamamlanmağan bir maqaledir*. *Onı tüzetip ya da tamamlap Vikipediyağa yardım ete bilesiñiz*.
 |
# Nesir

**Nesir** (latince *prosa*, *prosa oratio* ifadeden, azat inkişaf etken ve areket etken doğru tili), vezin ceetten tertip etilmegen nutuq, vezini olmağan; edebiy eser, ya da şiiriy olmağan tilinen yapılğan eserler taqımıdır. Nesir, edebiy yaratıcılığınıñ eki esas çeşitlerden biridir. Nazm ve nesir, şekilge köre, münderice köre, ve edebiyat tarihında alğan yerine köre farq etken teren hususiy sanat saalarıdır.

Bazıda neşir ıstılası bediiy edebiyatınıñ imiy, publitsistik ya da tehnikiy, yani sanatnen bağlı olmağan edebiyatına qarşılaştırma olaraq qullanılır.

Başta qadimiy yunan edebiyatında er angi bediiy nutuqqa nazm dey ediler. Lâkin bediiylik ıstılasınıñ özü yunan medeniyetinde vezinliknen üzviy bağda edi, ve, böylece, edebiy eserlerniñ çoqusı şiiriy şekilinde yazılğan edi. Keççe vezin tertipli şekline vezinnen bağlı olmağan şekilnen qarşılaştıraraq şiir dep aytmağa başladılar. Quintilianda - ‘oratio prosa’ ifadesi, Senekada - vezinli tekrarlavnen bağlı olmağan, serbest nutuqnı belgilemek içün adiy "prosa" bar.