Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# İsland tili

| İsland tili íslenska
 |
| --- |
| Memleketler:
 | İslandiya, Danimarka, Kanada
 |
| Resmiy status:
 | İslandiya
 |
| Laf etken sayısı:
 | 300 000
 |
| Sınıflaştırma
 |
| Kategoriya:
 | Avrasiya tilleri
 |
| İnd-Avropa tilleri
German tilleri
Şimal German tilleri |
| Elifbe:
 | latin elifbesi
 |
| Til kodları
 |
| ISO 639-1:
 | is
 |
| ISO 639-2:
 | ice (B), isl (T)
 |
| ISO 639-3:
 | isl
 |
|  **Vikipediyanıñ İslandca bölügi bar** |

**İsland tili** (öz adı *íslenska*) - bir German tilidir. İslandiya resmiy tili.
# Alman tili

| Alman tili Deutsch
 |
| --- |
| Memleketler:
 | Almaniya, Avstriya, İsviçre, Lihtenşteyn, Belçika, İtaliya, Lüksemburg, Rusiye ve daa 36 memleket
 |
| Resmiy status:
 | Almaniya, Avstriya, Lihtenşteyn, İsviçre, Lüksemburg, Belçika, Avropa Birligi Regional ya da yerli resmiy status: Danimarka, İtaliya, Lehistan, Namibiya (1990 s. evel)
 |
| Laf etken sayısı:
 | 110 million
 |
| Sıralama:
 | 11
 |
| Sınıflaştırma
 |
| Kategoriya:
 | Avrasiya tilleri
 |
| İnd-Avropa tilleri
German tilleri
Ğarp German tilleri |
| Elifbe:
 | latin elifbesi
 |
| Til kodları
 |
| ISO 639-1:
 | de
 |
| ISO 639-2:
 | ger (B); deu (T)
 |
| ISO 639-3:
 | deu
 |
|  **Vikipediyanıñ Almanca bölügi bar** |

**Alman tili** – bir german tilidir. Almaniya, Avstriya, Lihtenşteyn, İsviçreniñ, resmiy tili.
# Dan tili

| Dan tili dansk
 |
| --- |
| Memleketler:
 | Danimarka, Farerler, Grenlandiya, Almaniya (Çenübiy Şlezvig)
 |
| Resmiy status:
 | Daminarka, Farerlar, Grenlandiya
 |
| Laf etken sayısı:
 | 6 million
 |
| Sınıflaştırma
 |
| Kategoriya:
 | Avrasiya tilleri
 |
| İnd-Avropa tilleri
German tilleri
Şimal German tilleri |
| Elifbe:
 | latin elifbesi
 |
| Til kodları
 |
| ISO 639-1:
 | da
 |
| ISO 639-2:
 | dan
 |
| ISO 639-3:
 | dan
 |
|  **Vikipediyanıñ Danca bölügi bar** |

**Dan tili** (öz adı *dansk*) - bir German tilidir. Danimarkanıñ resmiy tili.
# Felemenk tili

| Felemenk tili Nederlands
 |
| --- |
| Memleketler:
 | Felemenk, Belçika, Surinam, Felâmenk Antilleri, Aruba
 |
| Resmiy status:
 | Felemenk, Belçika, Surinam, Felemenk Antilleri, Aruba, AB
 |
| Laf etken sayısı:
 | 22 million
 |
| Sıralama:
 | 37— 48
 |
| Sınıflaştırma
 |
| Kategoriya:
 | Avrasiya tilleri
 |
| İnd-Avropa tilleri
German tilleri
Ğarp German tilleri |
| Elifbe:
 | latin elifbesi
 |
| Til kodları
 |
| ISO 639-1:
 | nl
 |
| ISO 639-2:
 | dut (B); nld (T)
 |
| ISO 639-3:
 | nld
 |
|  **Vikipediyanıñ Felemenkçe bölügi bar** |

**Felemenk tili** — bir german tilidir. Felemenk ve Belçikanıñ resmiy tili.
# Avrasiya

**Avrasiya** - Dünyanıñ eñ büyük qıtasıdır. Avropa ve Asiya qıtalarından ibarettir. Adalarnen beraber meydanlığı 54759000 km²-dir. Yer yüzü quru parçasınıñ 36% teşkil ete. Ealisi 4,3 milliarddan ziyade olıp dünya ealisiniñ 3/4 qısmını teşkil ete.
# Şarqiy Timor

‌

| Şarqiy Timor **Şarqiy Timor Demokratik Cumhuriyeti** |
| --- |
| *Timor-Leste*
*Repúblika Demokrátika Timor-Leste*
*Timor-Leste* *República Democrática de Timor-Leste* |
|  |  |
| bayraq
 | tuğra
 |
|  |
| Milliy şiar: *«Unidade, Acção, Progresso»* *(Birlik, Areket, Teraqqiyat)* |
| Gimn: *«Pátria»* *(Vatan)* |
| **Mustaqillik tarihı** | 2002 s. mayıs 20 (İndoneziyadan) |
| **Resmiy tiller** | tetun tili, portugal tili
 |
| **Paytaht** | Dili |
| **Eñ balaban şeer** | Dili‌
 |
| **Devlet qurumı** | yarımprezidentlik cumhuriyet‌
 |
|  • Prezident
 | José Ramos-Horta[d]‌
 |
|  • Baş nazir
 | Xanana Gusmão[d] |
| **Meydanlıq**   • Cemi   • Suv (%)
 |  15 007 km² (154-ünci) - %
 |
| **Eali**   • Cemi   • Eali sıqlığı
 | 158-inci ▲1 400 638 kişi (2024) 82,84 kişi/km²
 |
| **UİM** (nominal)   • Cemi   • Can başına
 | ▼3,16 mlrd. $ (2022)
 |
| **UİM** (SAQP)   • Cemi   • Can başına
 |  |
| **İİİ** | 0,607 |
| **Para birlemi** | AQŞ dolları (USD)
 |
| **İnternet domeni** | .tl
 |
| **Telefon kodu** | +670
 |
| **Saat quşağı** | UTC+9
 |

**Şarqiy Timor**, resmiy adı **Şarqiy Timor Demokratik Cumhuriyeti** (tetunca *Republika Demokratika Timor-Leste*, portugalca *República Democrática de Timor-Leste*) - cenüp-şarqiy Asiyada Timor adasınıñ şarqiy parçasındaki bir memleket.

## Atıflar
# Şanduñ

|  |
| --- |
| Şanduñ |
|  |
| Memleket | * Çin Halq Cumhuriyeti
 |
| Merkez | Jinan[d] |
| Reber | Li Ganjie[d] |
| Meydanlıq | * 156 700 km²
 |
| Eali | 95 793 065 kişi (2010)

 |
| Eali sıqlığı |
611,32 kişi/km²

 |
| Saat quşağı | UTC+08.00[d] |
| ISO 3166-2 kodu | CN-SD |
| Resmiy saytı​(çin.) |
|  |
|  Wikimedia Commons saytındaki **Multimedia fayllar** |

**Şanduñ** – Çinniñ bir eyaleti.

## Tüpbilgiler
# Latviya

‌

| Latviya **Latviya Cumhuriyeti** |
| --- |
| *Latvija*
*Latvijas Republika* |
|  |  |
| bayraq
 | tuğra
 |
|  |
| Milliy şiar: *«Tēvzemei un Brīvībai»* *(Vatan ve azatlıq içün)* |
| Gimn: *«Dievs, svētī Latviju!»* *(God, bless Latvia!)* |
| **Mustaqillik tarihı** | 1918 noyabr 18 (Rusiyeden) |
| **Resmiy til** | Latış tili
 |
| **Paytaht** | Riga |
| **Eñ balaban şeerler** | Riga‌
 |
| **Devlet qurumı** | cumhuriyet‌
 |
|  • Prezident
 | Edgars Rinkeviçs[d]‌
 |
|  • Baş nazir
 | Evika Silinâ |
| **Meydanlıq**   • Cemi   • Suv (%)
 |  64 589 km² (124-ünci) 1,5 %
 |
| **Eali**   • Cemi   • Eali sıqlığı
 | 148-inci ▼1 856 932 kişi (2025 yanvar 1) 28,75 kişi/km²
 |
| **UİM** (nominal)   • Cemi   • Can başına
 | 95-inci ▲41,2 mlrd. $ (2022)
 |
| **UİM** (SAQP)   • Cemi   • Can başına
 |  |
| **İİİ** | 0,863 |
| **Para birlemi** | avro (EUR)
 |
| **İnternet domeni** | .lv
 |
| **Telefon kodu** | +371
 |
| **Saat quşağı** | UTC+2
 |

**Latviya**, resmiy adı **Latviya Cumhuriyeti** (latışça *Latvija, Latvijas Republika*) – şarqiy Avropada Baltıq deñiziniñ yalısındaki bir devlet.

## Atıflar
# Jimmy Wales

| Jimmy Wales |
| --- |
| inglizce *Jimmy Donal Wales* |
|  |
| Doğma adı | inglizce *Jimmy Donal Wales* |
| Doğğan künü | 1966 avgust 7(1966-08-07)[…] (59 yaşında) |
| Doğğan yeri | * Huntsville[d], Alabama, Amerika Qoşma Devletleri
 |
| Memleketi | * Amerika Qoşma Devletleri
* Büyük Britaniya
 |
| Zenaatı | iş adamı, kirişimci, Wikimedist, kompyuter alimi, araştırmacı, hatip, bazırgân |
| Ömür arqadaşı | Kate Garvey[d] |
| Mukâfatlar | Quadriga[d] (2008) EFF Award[d] (2006) Gottlieb Duttweiler Prize[d] (2011) UNESCO Niels Bohr Medal[d] (2013) Internet Hall of Fame[d] (2013) Young Global Leaders[d] (2007) Leonardo Award[d] (2011) Dan David Prize[d] (2015) President's Medal[d] (2017) Prix Giles[d] (2017) Nokia Foundation Recognition Award[d] (2009) |
| Avtograf |  |
| Saytı | jimmywales.com​(ing.) |
|  Wikimedia Commons saytındaki **Multimedia fayllar** |

**Jimmy Donal Wales** (1966 senesi avgust 7 doğdı) **Jimbo Wales** adınen de belli — Amerika internet iş adamı ve sabıq maliyet alış-verişçisi. O, Vikipediya, ticaret degil serbest entsiklopediya ve Fandom (evel Vikiya) ticaret viki hosting hızmetiniñ tesisçisi oldı. O, aynı vaqıtta «Bomis», «Nupediya», «VikiTribuna» ve «Trust Café» qavehanesinde (evel WT Social) çalıştı.

Hantsvillde (Alabama ştatı) doğğan Wales Randolf mektebinde oqudı ve Auburn universitetinde ve Alabama universitetinde maliyet derecelerini qazandı. Aspiranturada oquğanda, eki universitette ders bere, amma doktorlıq dissertatsiyasını qorçalamazdan evel, maliyet saasında çalışmaq içün ketti, soñra «Chicago Options Associates» şirketiniñ baş ilmiy hadimi oldı.

1996 senesi o Bomisniñ tesisçisi oldı, bu şirket «Nupediya» (2000–2003) serbest sıñırlı entsiklopediyasını paranen temin etti. 2001 senesi yanvar 15-te Larri Sanger ve başqalarınen beraber o, tez ösken Vikipediyanı açtı. Uels onıñ teşviqatçısı ve cemaat yüzü oldı, amma o, bazı vaqıtlarda Sangerniñ rolüni davalaştırıp, yekâne tesisçi statusını idda etti.

Wales Vikimediya fondunıñ yaratılğanından berli İşanç Şurasında hızmet ete, onıñ idare tarafından tayinlengen «cemaatnıñ tesisçisi» yerini tuttı. O, Vikimaniyada er yıl «Vikiniñ vaziyeti» hitaplarını yapa. Vikipediyanı yaratuvdaki rolü içün «*Time*» onı 2006 senesi dünyada eñ tesirli 100 adamdan biri dep saydı.

## Tüpbilgiler
# Mustaqillik

**Mustaqillik** - bir milletniñ ya da devletniñ, öz vatandaşları ya da ealisi tarafından serbestçe idare etilip oluvıdır. Yani akimiyet aqlarınıñ başqa bir devletiniñ elinde olmamasıdır.
# Resmiy til

**Resmiy til** ya da **devlet tili** — bir memlekette qanunnen qabul etilgen tili tanımlamaq içün qullanılğan ıstıladır. Meselâ, Ukrainada resmiy til esas qanun ile ukrain tili olaraq belgilengendir.
# Paytaht

**Paytaht** - bir devletniñ memuriy merkezi olğan şeeri, devletniñ merkezini temsil ete. Bazı monarhiyalarda paytaht ükümdarnıñ bulunğan şeeri temsil ete.
# Devlet qurumı

**Devlet qurumı** - aliy devlet organlarınıñ sisteması, olar meydanğa ketirilüviniñ tertibi ve olarnen vatandaşlarnıñ arasındaki munasebetlerden ibaret. Aşağıda devlet qurumınıñ esas çeşitleri bulunmaqta.

Akimiyet organlarınıñ qurumına köre:

* Cumhuriyet
	+ Prezident cumhuriyeti
	+ Parlament cumhuriyeti
	+ Qarışıq cumhuriyet
* Monarhiya (mutlaqiyet)
	+ Absolüt monarhiya
	+ Esasqanuniy monarhiya
	+ Parlament monarhiyası

Regionlar muhtariyeti seviyesine köre:

* Federativ devlet
* Unitar devlet

Cemiyet qurumına köre:

* Demokratiya
* Aristokratiya
* Diktatura
* Avtoritar devlet
* Totalitar devlet
* Lâdiniy devlet
* Teokratiya
# Giorgia Meloni

| Giorgia Meloni |
| --- |
| italyanca *Giorgia Meloni* |
|  |
| Doğğan künü | 1977 yanvar 15(1977-01-15) (49 yaşında) |
| Doğğan yeri | * Roma, İtaliya
 |
| Memleketi | * İtaliya
 |
| Zenaatı | siyasetçi, jurnalist |
| Baba | Francesco Meloni[d] |
| Ana | Anna Paratore[d] |
| Mukâfatlar |   |
| Avtograf |  |
| Saytı | giorgiameloni.it​(itl.) |
|  Wikimedia Commons saytındaki **Multimedia fayllar** |

**Giorgia Meloni** – İtalyan baş naziri saylanğan. Faqat siyasiy bolaraq bayağı şarq taraftadır.

## Menbalar
# Umumiy içki mahsulat

**Umumiy içki mahsulat** (**UİM**) - bir memleket vatandaşlarınıñ malüm bir yıl içün işlep çıqarğanlar toplam malı ve hızmetleriniñ, belli bir para birlemi qarşılığındaki degeriniñ toplamıdır. "Vatandaşlıq" ayrımınıñ yapılmasındaki sebep Umumiy İçki Kelir (UİK) den farqlı olğanını belgilemek içündir. UİK, o memlekette faaliyet köstergen yabancı memleket vatandaşlarınıñ işlep çıqarğan niaiy malı ve hızmetlerini de qavray.
# 2022

XX asır | **XXI asır** | XXII asır
2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022

**2022** bir yıl.

## Vaqialar

## Doğumlar

## Ölümler
# İnsan inkişafı indeksi

**İnsan İnkişafı İndeksi** (Human Development Index, HPI) – bir Memlekette yaşmağa ne qadar mümkün, oqup yazğan kişiler ne qadar tapıla, ögrenüv ve yazuv indeksini (ne qadar olğanı) köstere.
# Para birlemi

**Para birlemi** - mal ve hızmet içün ödeme olaraq bütün devlet ve şahsiy müessiseler tarafından qabul olunmaq kerek olğan qanunğa binaen belgilengen ödeşme vastadır.
# Avro

**Avro** (Ğarbiy Avropa tillerinde *euro*, bulğarca *евро*, yunanca ευρώ; **€**) — Avropa Birliginiñ para birlemi. ISO 4217 kodu — `EUR`.

Avro 2023
## Madeniy para

Avro
Avro
## Avro zonası

1. Almaniya
2. Andorra
3. Avstriya
4. Belçika
5. Estoniya
6. Finlandiya
7. Frenkistan
8. Felemenk
9. Hırvatistan
10. İrlandiya
11. İspaniya
12. İtaliya
13. Latviya
14. Litvaniya
15. Kosovo
16. Lüksemburg
17. Malta
18. Monako
19. Montenegro
20. Portugaliya
21. Qıbrız
22. San Marino
23. Slovakiya
24. Sloveniya
25. Vatikan
26. Yunanistan

## İzaatlar

* Avro (Almanca) (İnglizce)
# İnternet domeni

**İnternet domeni** — unikal domen adınen belgilengen internet domen adlarınıñ iyerarhik fezasınıñ pıtağıdır.

Domen adı internetniñ tüyümlerini ve olardaki ağ resurslarını (saytlar, elektron poçta serverleri, ağ servisleri) insan içün qolaylı şekilde adreslendire. Alternativ olaraq IP adresinen adreslendirüv qullanılıp ola, lâkin o qolaysız ve aqılda zornen tutula.

Domenniñ tam adı noqtalarnen bölüngen o kirgen cümle domen adlarından ibaret. Meselâ, crh.wikipedia.org. (soñunda noqta bar) tam adı "crh" üçünci seviyeniñ domenini ifade ete, o ise "org" domenine kirgen "wikipedia" ekinci seviyeniñ domenine kire, "org" domeni ise tamır domenge kire.

|  |
| --- |
| **İnternet memleket kodu üst-seviye feza adı** |
| **Faal:**  .ac  .ad  .ae  .af  .ag  .ai  .al  .am  .an  .ao  .aq  .ar  .as  .at  .au  .aw  .ax  .az  .ba  .bb  .bd  .be  .bf  .bg  .bh  .bi  .bj  .bm  .bn  .bo  .br  .bs  .bt  .bw  .by  .bz  .ca  .cc  .cd  .cf  .cg  .ch  .ci  .ck  .cl  .cm  .cn  .co  .cr  .cu  .cv  .cx  .cy  .cz  .de  .dj  .dk  .dm  .do  .dz  .ec  .ee  .eg  .er  .es  .et  .eu  .fi  .fj  .fk  .fm  .fo  .fr  .ga  .gd  .ge  .gf  .gg  .gh  .gi  .gl  .gm  .gn  .gp  .gq  .gr  .gs  .gt  .gu  .gw  .gy  .hk  .hm  .hn  .hr  .ht  .hu  .id  .ie  .il  .im  .in  .io  .iq  .ir  .is  .it  .je  .jm  .jo  .jp  .ke  .kg  .kh  .ki  .km  .kn  .kp  .kr  .kw  .ky  .kz  .la  .lb  .lc  .li  .lk  .lr  .ls  .lt  .lu  .lv  .ly  .ma  .mc  .me  .md  .mg  .mh  .mk  .ml  .mm  .mn  .mo  .mp  .mq  .mr  .ms  .mt  .mu  .mv  .mw  .mx  .my  .mz  .na  .nc  .ne  .nf  .ng  .ni  .nl  .no  .np  .nr  .nu  .nz  .om  .pa  .pe  .pf  .pg  .ph  .pk  .pl  .pn  .pr  .ps  .pt  .pw  .py  .qa  .re  .ro  .rs  .ru  .rw  .sa  .sb  .sc  .sd  .se  .sg  .sh  .si  .sk  .sl  .sm  .sn  .sr  .st  .sv  .sy  .sz  .tc  .td  .tf  .tg  .th  .tj  .tk  .tl  .tm  .tn  .to  .tr  .tt  .tv  .tw  .tz  .ua  .ug  .uk  .us  .uy  .uz  .va  .vc  .ve  .vg  .vi  .vn  .vu  .wf  .ws  .ye  .za  .zm  .zw
 |
|  .рф  السعودية.  مصر.  امارات.  .中国  .中國  .香港  .台灣  .台湾
 |
| **Yedeklengen/berilmegen:** .bl  .eh  .mf  .um    **Berilgen/qullanılmağan:** .bv  .gb  .pm  .sj  .so  .yt    **Başlanğıç:**  .tp    **Yoq etilgen/çekilgen:** .bu  .cs  .dd  .yu  .zr
 |
# .it

**.it** - İtaliyanıñ üst seviye internet domeni.

|  |
| --- |
| **İnternet memleket kodu üst-seviye feza adı** |
| **Faal:**  .ac  .ad  .ae  .af  .ag  .ai  .al  .am  .an  .ao  .aq  .ar  .as  .at  .au  .aw  .ax  .az  .ba  .bb  .bd  .be  .bf  .bg  .bh  .bi  .bj  .bm  .bn  .bo  .br  .bs  .bt  .bw  .by  .bz  .ca  .cc  .cd  .cf  .cg  .ch  .ci  .ck  .cl  .cm  .cn  .co  .cr  .cu  .cv  .cx  .cy  .cz  .de  .dj  .dk  .dm  .do  .dz  .ec  .ee  .eg  .er  .es  .et  .eu  .fi  .fj  .fk  .fm  .fo  .fr  .ga  .gd  .ge  .gf  .gg  .gh  .gi  .gl  .gm  .gn  .gp  .gq  .gr  .gs  .gt  .gu  .gw  .gy  .hk  .hm  .hn  .hr  .ht  .hu  .id  .ie  .il  .im  .in  .io  .iq  .ir  .is  .it  .je  .jm  .jo  .jp  .ke  .kg  .kh  .ki  .km  .kn  .kp  .kr  .kw  .ky  .kz  .la  .lb  .lc  .li  .lk  .lr  .ls  .lt  .lu  .lv  .ly  .ma  .mc  .me  .md  .mg  .mh  .mk  .ml  .mm  .mn  .mo  .mp  .mq  .mr  .ms  .mt  .mu  .mv  .mw  .mx  .my  .mz  .na  .nc  .ne  .nf  .ng  .ni  .nl  .no  .np  .nr  .nu  .nz  .om  .pa  .pe  .pf  .pg  .ph  .pk  .pl  .pn  .pr  .ps  .pt  .pw  .py  .qa  .re  .ro  .rs  .ru  .rw  .sa  .sb  .sc  .sd  .se  .sg  .sh  .si  .sk  .sl  .sm  .sn  .sr  .st  .sv  .sy  .sz  .tc  .td  .tf  .tg  .th  .tj  .tk  .tl  .tm  .tn  .to  .tr  .tt  .tv  .tw  .tz  .ua  .ug  .uk  .us  .uy  .uz  .va  .vc  .ve  .vg  .vi  .vn  .vu  .wf  .ws  .ye  .za  .zm  .zw
 |
|  .рф  السعودية.  مصر.  امارات.  .中国  .中國  .香港  .台灣  .台湾
 |
| **Yedeklengen/berilmegen:** .bl  .eh  .mf  .um    **Berilgen/qullanılmağan:** .bv  .gb  .pm  .sj  .so  .yt    **Başlanğıç:**  .tp    **Yoq etilgen/çekilgen:** .bu  .cs  .dd  .yu  .zr
 |
# Dünya bankı

**Dünya bankı** (inglizce *World bank*) - 1945 senesi temeli qoyulğan bir kredit ve maliye müessisesi, inkişaf içün yardım bergen dünyanıñ eñ büyük banklardan biridir. Bank 2002 maliyeviy senesi müşteri devletlerge 19,5 milliard AQŞ $ cemisinde kredit berdi, şimdiki zamanda öz faaliyetini 100-den çoq inkişaf ettirici memleketlerde maliye ve mesleat yardımında yerine ketirip, eñ fuqare ealileri arasında yaşayış seviyesini yükseltmesi ve eyileştirmesini közde tuta.

Bank er bir müşteri memleketiniñ devlet teşkilâtları, ükümetke baqmağan müessise ve hususiy sektorı ile işbirlik içinde yardım strategiyalarını işlep çıqarmaqta. Banknıñ dünya çeşit devletlerdeki temsilcilikleri onıñ programmalarını yerine ketirüvinen oğraşa, ükümet ve vatandaşlar cemiyetinen bağ tuta ve inkişaf meseleleriniñ teren añlaşılmasına hızmet ete.

Birleşken Qırallıqnıı temsil etken John Maynard Keynes (sağda) ve AQŞnı temsil etken Harry Dexter White Bretton Woods konferentsiyasında.
# Avropa Birligi

Avropa Birliginiñ bayrağı
**Avropa Birligi** ya da **AB** (inglizce *European Union*, frenkçe *Union Européenne*) - Avropadaki 27 mustaqil memleketten ibaret bir ittifaqtır. Siyasiy merkezi Brüksel, eñ balaban şeeri Berlindir.

Avropa Birligi, bütün aza memleketleri bağlağan standart qanunlar vastasınen, insan, eşya, hızmet ve sermiya dolaşuvı serbestliklerini qapsağan bir ortaq bazar (tek bazar) keliştirgen. Birlik içinde çiftçilik, balıqçılıq ve yerli inkişaf siyasetlerinden ibaret olğan ortaq bir ticaret siyaseti bar. Birlikke aza memleketleriniñ on doquzı, euro adlı ortaq para birlemini qullanmağa başlağan. Avropa Birligi, aza memleketlerini Dünya Ticaret Teşkilâtında, G7 töpelerinde ve Birleşken Milletlerde temsil etip tış siyasetlerinde de rol oynay. Birlikniñ yigirmi yedi azasından yigirmi biri NATO-nıñ da azasıdır. Şengen Añlaşması uyarınca birlik azası memleketler arasında pasport kontroliniñ lâğu etilüviniñ da arasında bulunğanı pek çoq adliye mevzusı ve içki davalarında Avropa Birliginiñ payı buluna.

## Azalar
# Avstriya

‌

| Avstriya **Avstriya Cumhuriyeti** |
| --- |
| *Österreich*
*Republik Österreich* |
|  |  |
| bayraq
 | tuğra
 |
|  |
| Milliy şiar: *yoq* |
| Gimn: *«Land der Berge, Land am Strome»* |
| **Mustaqillik tarihı** | 1955 iyül 27
 |
| **Resmiy til** | Alman tili
 |
| **Paytaht** | Viyana |
| **Eñ balaban şeerler** | Viyana‌
 |
| **Devlet qurumı** | parlamentli cumhuriyet‌
 |
|  • Prezident
 | Aleksander van der Bellen[d]‌
 |
|  • Kantsler
 | Christian Stocker[d] |
| **Meydanlıq**   • Cemi   • Suv (%)
 |  83 871 km² (115-inci) 1,3 %
 |
| **Eali**   • Cemi   • Eali sıqlığı
 | 101-inci ▲8 979 894 kişi (2022) 107,07 kişi/km²
 |
| **UİM** (nominal)   • Cemi   • Can başına
 | ▲512 mlrd. (2023)
 |
| **UİM** (SAQP)   • Cemi   • Can başına
 |  |
| **İİİ** | 0,916 |
| **Para birlemi** | avro (EUR, €)
 |
| **İnternet domeni** | .at
 |
| **Telefon kodu** | +43
 |
| **Saat quşağı** | UTC+1
 |

**Avstriya**, resmiy adı **Avstriya Cumhuriyeti** (almanca *Österreich, Republik Österreich*) — Avropada Alp dağlarında ve Tuna özeni vadiysinde bir devlet.

## Tüpbilgiler
# Belçika

‌

| Belçika **Belçika Qırallığı** |
| --- |
| *België*
*Koninkrijk België*
*Belgique* *Royaume de Belgique*
*Belgien* *Königreich Belgien* |
|  |  |
| bayraq
 | tuğra
 |
|  |
| Milliy şiar: *«Eendracht maakt macht (felemenkçe) L'union fait la force (frenkçe) Einigkeit macht stark (almanca)»* *(Birlik ile quvet)*
 |
| Gimn: *«Brabançonne»* *(Brabant türküsi)* |
| **Mustaqillik tarihı** | 1830 oktâbr 4 (Felemenkten) |
| **Resmiy til** | Felemenk tili, Frenk tili, Alman tili
 |
| **Paytaht** | Brüksel |
| **Eñ balaban şeerler** | Brüksel‌
 |
| **Devlet qurumı** | konstitutsion monarhiya‌
 |
|  • Qıral
 | Filip[d]‌
 |
|  • Baş nazir
 | Bart De Wever[d] |
| **Meydanlıq**   • Cemi   • Suv (%)
 |  30 528 km² (139-ıncı) 6,4 %
 |
| **Eali**   • Cemi   • Eali sıqlığı
 | 76-ncı ▲11 825 551 kişi (2025 yanvar 1) 387,37 kişi/km²
 |
| **UİM** (nominal)   • Cemi   • Can başına
 | ▲645 mlrd. $ (2023)
 |
| **UİM** (SAQP)   • Cemi   • Can başına
 |  |
| **İİİ** | 0,937 |
| **Para birlemi** | avro (EUR, €)
 |
| **İnternet domeni** | .be
 |
| **Telefon kodu** | +32
 |
| **Saat quşağı** | UTC+1
 |

**Belçika**, resmiy adı **Belçika Qırallığı** (felemenkçe *België, Koninkrijk België*; frenkçe *Belgique, Royaume de Belgique*) - ğarbiy Avropada bir devlet, Avropa Birliginiñ azası. Avropa Birligi ve NATO kibi bir qaç halqara teşkilâtlarnıñ merkezleri Belçikadadır.
# Bulğaristan

‌

| Bulğaristan **Bulğaristan Cumhuriyeti** |
| --- |
| *България*
*Република България* |
|  |  |
| bayraq
 | tuğra
 |
|  |
| Milliy şiar: *«Съединението прави силата»* *(Unity Makes Strength)* |
| Gimn: *«Мила Родино»* *(Aziz Vatan)* |
| **Mustaqillik tarihı** | 681 senesi
 |
| **Resmiy til** | Bulğar tili
 |
| **Paytaht** | Sofiya |
| **Eñ balaban şeerler** | Sofiya‌
 |
| **Devlet qurumı** | parlamentli cumhuriyet‌
 |
|  • Prezident
 | İliyana Yotova[d]‌
 |
|  • Baş nazir
 | Rumen Radev[d] |
| **Meydanlıq**   • Cemi   • Suv (%)
 |  110 912 km² (104-ünci) 0,3 %
 |
| **Eali**   • Cemi   • Eali sıqlığı
 | 93-ünci ▼6 423 207 kişi (2025 dekabr 31) 57,91 kişi/km²
 |
| **UİM** (nominal)   • Cemi   • Can başına
 | ▲102 mlrd. (2023)
 |
| **UİM** (SAQP)   • Cemi   • Can başına
 |  |
| **İİİ** | 0,799 |
| **Para birlemi** | lev (BGN)
 |
| **İnternet domeni** | .bg
 |
| **Telefon kodu** | +359
 |
| **Saat quşağı** | UTC+2
 |

**Bulğaristan**, resmiy adı **Bulğaristan Cumhuriyeti** (bulğarca *България, Република България*) – cenüp-şarqiy Avropada Balqan yarımadasınıñ şarqiy qısmındaki bir memleket.

## Tüpbilgiler
# Çehiya

‌

| Çehiya **Çeh Cumhuriyeti** |
| --- |
| *Česko*
*Česká republika* |
|  |  |
| bayraq
 | tuğra
 |
|  |
| Milliy şiar: *«Pravda vítězí»* *(Aqiqat ğalebe qazanır)* |
| Gimn: *«Kde domov můj»* *(Menim evim ne yerde)* |
| **Mustaqillik tarihı** | 1918 oktâbr 28 (Avstriya-Macaristandan) |
| **Resmiy til** | Çeh tili
 |
| **Paytaht** | Prağa |
| **Eñ balaban şeerler** | Prağa, Brno‌
 |
| **Devlet qurumı** | cumhuriyet‌
 |
|  • Prezident
 | Petr Pavel[d]‌
 |
|  • Baş nazir
 | Andrey Babiş[d] |
| **Meydanlıq**   • Cemi   • Suv (%)
 |  78 866 km² (117-nci) 2,0 %
 |
| **Eali**   • Cemi   • Eali sıqlığı
 | 84-ünci ▲10 909 500 kişi (2025 yanvar 1) 138,33 kişi/km²
 |
| **UİM** (nominal)   • Cemi   • Can başına
 | ▲251 mlrd. ± 0 biñ. $ (2019) 31 707 $ |
| **UİM** (SAQP)   • Cemi   • Can başına
 | 56 806 Uluslararası dolar |
| **İİİ** | 0,889 |
| **Para birlemi** | çeh korunası (CZK)
 |
| **İnternet domeni** | .cz
 |
| **Telefon kodu** | +420
 |
| **Saat quşağı** | UTC+1
 |

**Çehiya**, resmiy adı **Çeh Cumhuriyeti** (çehçe *Česko, Česká republika*) - merkeziy Avropada bir devlet.

Prağa
# Danimarka

‌

| Danimarka **Danimarka Qırallığı** |
| --- |
| *Danmark*
*Kongeriget Danmark* |
|  |  |
| bayraq
 | tuğra
 |
|  |
| Milliy şiar: *yoq* |
| Gimn: *«Der er et yndigt land»* |
| **Resmiy til** | Dan tili
 |
| **Paytaht** | Kopenhagen |
| **Eñ balaban şeerler** | Kopenhagen‌
 |
| **Devlet qurumı** | esasqanuniy mutlaqiyet‌
 |
|  • Qıraliçe
 | X Frederik[d]‌
 |
|  • Baş nazir
 | Mette Frederiksen[d] |
| **Meydanlıq**   • Cemi   • Suv (%)
 |  43 094 km² (134-ünci) 1,6 %
 |
| **Eali**   • Cemi   • Eali sıqlığı
 | 112-nci ▼5 822 863 kişi (2020) 135,12 kişi/km²
 |
| **UİM** (nominal)   • Cemi   • Can başına
 | ▼395 mlrd. $ (2022)
 |
| **UİM** (SAQP)   • Cemi   • Can başına
 |  |
| **İİİ** | 0,929 |
| **Para birlemi** | dan kronası (DKK)
 |
| **İnternet domeni** | .dk
 |
| **Telefon kodu** | +45
 |
| **Saat quşağı** | UTC+1
 |

**Danimarka**, resmiy adı **Danimarka Qırallığı** (danca *Danmark, Kongeriget Danmark*) - şimaliy Avropada bir devlet.
# Estoniya

‌

| Estoniya **Estoniya Cumhuriyeti** |
| --- |
| *Eesti*
*Eesti Vabariik* |
|  |  |
| bayraq
 | tuğra
 |
|  |
| Milliy şiar: *yoq* |
| Gimn: *«Mu isamaa, mu õnn ja rõõm»* |
| **Mustaqillik tarihı** | 1918 fevral 24 (Rusiyeden) |
| **Resmiy til** | Eston tili
 |
| **Paytaht** | Tallinn, Tartu |
| **Eñ balaban şeerler** | Tallinn‌
 |
| **Devlet qurumı** | parlamentli cumhuriyet‌
 |
|  • Prezident
 | Alar Karis[d]‌
 |
|  • Baş nazir
 | Kristen Mihal[d] |
| **Meydanlıq**   • Cemi   • Suv (%)
 |  45 339 km² (132-nci) 4,56 %
 |
| **Eali**   • Cemi   • Eali sıqlığı
 | 151-inci ▼1 369 995 kişi (2025 yanvar 1) 30,22 kişi/km²
 |
| **UİM** (nominal)   • Cemi   • Can başına
 | ▲38,1 mlrd. $ (2022) 23 757,62 $ |
| **UİM** (SAQP)   • Cemi   • Can başına
 |  |
| **İİİ** | 0,89 |
| **Para birlemi** | avro (EUR, €)
 |
| **İnternet domeni** | .ee
 |
| **Telefon kodu** | +372
 |
| **Saat quşağı** | UTC+2
 |

**Estoniya**, resmiy adı **Estoniya Cumhuriyeti** (estonca *Eesti, Eesti Vabariik*) – şimaliy Avropada Finlandiya körfeziniñ cenübiy yalısında bulunğan bir devlet.