Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Vikipediya

Cimmi Ueyls, Vikipediya yaratıcısı
**Vikipediya** yada **Vikipedi** (inglizce *Wikipedia*) - azat internet entsiklopediyası.

Vikipediya logosı
Vikipediyadaki maqaleler beraberlikte yazıla. 2001 senesi yanvarda Cimmi Ueyls ve Larri Senger tarafından yaratıldı. Bugün vikipediyada 285 tilde 22 millionden ziyade maqale bar. Eñ büyük til bölükleri — inglizce, almanca, frenkçe, felemenkçe.

Qırımtatar vikipediaysı 2008 s. yanvarnıñ 12-ında yaratıldı. Şimdi onıñ 29.710 maqalesi bar.

## Daa baqıñız

* Qırımtatarca Vikipediya

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Bu tamamlanmağan bir maqaledir*. *Onı tüzetip ya da tamamlap Vikipediyağa yardım ete bilesiñiz*.
 |
# Qırımtatarca Vikipediya

Qırımtatarca
Dobrucatatarca
**Qırımtatarca Vikipediya** (Dobrucatatarca: *Kîrîm tatarşa Wikipediya*) — azat çoq tilli entsiklopediya olğan Vikipediyanıñ qırımtatar tilindeki bölügi.

| Qırımtatarca Vikipediya (iyünniñ 12, 2026 senesi)
 |
| --- |
| Qullanıcılar
 | 77.243
 |
| Maqaleler
 | 29.711
 |
| İdareciler
 | 2
 |

## Turqumlar

| Kod
 | Ad
 | Alı
 |
| --- | --- | --- |
| crh-latn / crh
 | Qırımtatarca, Latin urufatı
 | aktiv
 |
| crh-cyrl
 | Qırımtatarca, Kiril urufatı
 | aktiv
 |
| crh-latn-ro / crh-ro
 | Dobrucatatarca, Latin urufatı
 | Vikipediyada yoq, bazı Vikilerde saylana bile
 |

## Tarih

* Yanvar 12, 2008 – 1 maqale
* Yanvar 21, 2008 – 557 maqale
* Oktâbr 20, 2009 – 1000 maqale
* Yanvar 30, 2010 – 1405 maqale
* Mayıs 16, 2014 – 4035 maqale
* Yanvar 16, 2021 – 8497 maqale
* Yanvar 21, 2022 – 15000 maqale
* Avgust 27, 2022 - 20000 maqale
* Mayıs 14, 2023 – 25000 maqale
* Oktâbr 1, 2024 – 28420 maqale
# Enver İzmaylov

| Enver İzmaylov |
| --- |
| ukraince *Енвер Ізмайлов* |
|  |
| Doğğan künü | 1955 İyün 12(1955-06-12) (71 yaşında) |
| Doğğan yeri | * Ferğana[d], Özbek Şuralar Sotsialist Cumhuriyeti[d], Şuralar Sotsialist Cumhuriyetleri Birligi
 |
| Memleketi | * Şuralar Sotsialist Cumhuriyetleri Birligi
* Ukraina
 |
| Zenaatı | caz çalğıcısı, gitaracı, caz gitaracısı, bestekâr, çalğıcı |
| Mukâfatlar |    |
|  Wikimedia Commons saytındaki **Multimedia fayllar** |

**Enver İzmaylov** (1955 s. Ferğana, Özbekistan d.) - belli qırımtatar gitaracısı.

## Albomlar

* **Around the Black Sea**, *JRC, 2007*

1. Sudak
2. Privoz
3. Chacha (Charlie Chaplin)
4. All for you
5. Dance of Gul'mira
6. Memories
7. Midngiht steps
8. Shkatulka (Musicbox)
9. Apipa
10. Way to Yalta
11. Horan (Wedding dance)
12. Uzbek rhapsody
13. Beslan
14. Crimean sunrise

* **With My Best Wishes!**, *Atlantic Records, 2004*

1. D'enver Blues 4:43
2. Crimean Girl 2:44
3. Tatar Dance 3:24
4. Prelude 1:41
5. Tarantella 2:03
6. To My Love 3:07
7. Flight 7/8 2:38
8. Kimono 2:21
9. Eastern Funk 6:59
10. Return 3:41
11. Amazon Forever 4:49
12. Eclipse 3:25
13. Chernobyl 2:50
14. Dubinushka 5:05

* **The Eastern Legend**, *Boheme, 2000*

1. Introduction
2. Indian miniature
3. Capanitsa
4. Eastern Legend
5. Uzbek Miniature
6. Boina
7. Short Story
8. Tatarluğum

* **Minaret "Art Trio Of Crimea"**, *Symphocarre, 1998*

1. Bulgarian Dance
2. Mekhmonhona
3. Boina
4. Near Spring
5. Sevan
6. Balkan
7. Yalta

* **Yarımada (Peninsula)**, *RDM, 1997*

* **Art Of The Duo "Live"**, *Tutu Records, 1996*

1. Terrain Turquoise
2. Touch Down at Falconara
3. Ancona Danza
4. Among the Hops
5. Near the Grapes
6. Noina
7. Dolu
8. Lonely Dancer
9. Enver's Mood #2
10. Departure
11. White Minarets

* **Dancing Over The Moon**, *Tutu Records, 1996*

* **At A Ferghana Bazaar "Live in Munster"**, *Tutu Records, 1993*

1. Legend of Izmailov, No. 1
2. Scholocho (Armenian Dance)
3. Never Ending Nostalgia
4. Like a Dervish Experience
5. Song for My Love
6. Champak Odours - Indian Dreams
7. I'll Remember Satriani
8. Four Shade of a Tartarian Lifeline Resting and Hunting, Sitting ...
9. At a Ferghana Bazaar
10. Enver Left Town
11. Boina
12. Legend of Izmailov, No. 2

* **The Eastern Legend**, *RDM, 1993*

* **Karadeniz (Black Sea)**, *Unit Records, 1992*

1. Akdeniz kenarında 7:07
2. Deniz rahatsız 7:46
3. Soğuk suda 3:56
4. Tım tım 4:41
5. Hikaye 9:30
6. Pakistan tarafı 4:38
7. Özbek-Tatar-Türk düğünü 6:21
8. Özümüz bir 5:52
9. Ve veda 2:24

## Bağlantılar

* Şahsiy internet saytı 28 iyülniñ 2011 s. arhivlengen. (Rusça)
# Topraq

Orman topraqları
**Topraq** (onun tarafından. Grund — topraq, temel) — topraq litosferasınıñ üst qatlamında biotik, abiotik ve antropogen faktorlarnıñ uzun müddetli tesiri neticesinde peyda olğan tabiiy-tarihiy organik-mineral bedeni, ösümliklerniñ ösüvi ve inkişafı içün uyğun şaraitler yaratqan mahsus genetik-morfologik alâmet ve hususiyetlerge saiptir.

Üremlilik - topraqnıñ esas hususiyetidir.

Suv topraqnıñ şekillenmesinde ve bereketliliginde esas rol oynay: suv müitinde minerallarnıñ avalandırılması ve yañıdan şekillenmesi, himiyeviy reaktsiyalar, gumusnıñ şekillenmesi, topraq profilinde maddelerniñ yañıdan tarqaluvı esnasları kerçekleşe; topraqta suv topraqnıñ sıcaq balansını ve onıñ arareti rejimini büyük ölçüde belgiley, ösümliklerniñ yaşayış şaraitlerini temin ete.

Topraq ava miqdarı ve terkibi ösümlik ve mikroorganizmlerniñ inkişafı ve işlevi, himiyeviy birleşmelerniñ çezilüvi ve köçüvi, topraq esnaslarınıñ intensivligi ve yönelişine tesir ete.

Mikroorganizmler Dünya biomassasınıñ 17% teşkil ete, ve topraqlar mikroorganizmler içün eñ zengin müitlerden biridir.

Topraq ekosisteması kontekstinde mikroorganizmlerniñ esas vazifelerinden biri, üzvi maddeni parçalap, azot, fosfor ve digerleri kibi besleyici maddelerni ösümlikler tarafından qabul etile bilecek şekillerde çıqarğanları, besleyici maddeler aylanasıdır. Bu ceryan, ösümliklerniñ beslenüvini devamlı ve musaviy şekilde temin ete ve topraqnıñ bereketli olmasını temin ete.

## Edebiyat

* Біопродуктивність ґрунтів: навч. посіб. / Г. С. Іванюк ; М-во освіти і науки України, Львів. нац. ун-т ім. І. Франка. — Львів: ЛНУ ім. І. Франка, 2009. — 350 с.: іл. — Термінол. слов. — Предм. покажч. — Авт. покажч. — Додатки. — ISBN 978-966-613-717-6
* Грунтознавство: навчальний посібник / Панас Р. М. — Львів: Новий світ — 2000, 2018.– 372 с.
* Ґрунтознавство: Навч. посіб./ М.Ф.Бережняк, Б.Є.Якубенко,. А.М.Чурілов, Р.В.Сендзюк. // За заг. ред. Якубенка Б. Є. — К. : Видавництво Ліра-К, 2017. — 612 с. ISBN 978-617-7507-96-2
* Екологічна якість ґрунту: навч. посіб. / З. Г. Гамкало; М-во освіти і науки України, Львів. нац. ун-т ім. І. Франка. — Львів: ЛНУ ім. І. Франка, 2009. — 412 с.: іл. — ISBN 978-966-613-629-2
# Kâbe yolu

Kâbe yolunıñ resmi, Çile
**Kâbe yolu** (*Sütlü yol* — latince *Via lactea*), **Qoy col** — kâinatta bir galaktika. Bu galaktikada küneş sisteması ve Dünya buluna. Galaktikanıñ diametri — 100 000 yarıq yılı.
# Everest dağı

**Comolungma** (tib. ‘Alem anası’), **Sagarmatha** (nep. सगरमाथा), ya da **Everest** - Çin ve Nepal sıñırındaki Himalayalarda bulunğan dünyanıñ eñ yüksek töpesidir. Yüksekligi deñiz seviyesinden 8848,86 metrdir.

## Etimologiya

‘Comolungma’ tibetçeden ‘ilâhiy (como) ayat (lung – yel ya da ayat küçü) Ana (ma)’, o, Bonn tanrıçası Sherab Jamminiñ adını alğan.  Comolungmanıñ nepalca adı – ‘Sagarmatha’ - "Kökyüzüniñ Töpesi" añlamına kele.

George Everest
Comolungma ve çet yerleriniñ üç ölçevli animatsiyası
# Geologiya

Ukraina geologiyası
**Geologiya** (qadimiy yunanca γῆ — yer, ve λογος — ilim) - yerniñ sert qatlamı, onıñ qurulışı, maddiy terkibi, areketleri ve inkişaf tarihı, em de onı yaratqan esnaslarnı ögrengen ilim.

Geologiya, faydalı maddeler ve karbonhidratlarnıñ çıqarılması, telükeli tabiat adiseleri aqqında bilgi ve olarnıñ aqibetleriniñ azlaştırılması içün müim olğan esas akademik ilimdir.

Ukrainada geologiyağa büyük isse qoşqanlar Volodımır Vernadskiy, Nıkıfor Borısâk, Volodımır Riznıçenko, Volodımır Bondarçuk, Yevgen Lazarenko ve digerleri.

## Edebiyat

* Мала гірнича енциклопедія : у 3 т. / за ред. В. С. Білецького. — Д. : Донбас, 2004. — Т. 1 : А — К. — 640 с. — ISBN 966-7804-14-3.
* Геологія з основами геохімії та палеонтології: посібник для студ. хім. та біол. спец. вищ. навч. закл. / Й. М. Свинко, М. Я. Сивий. — Вид. 2-ге, доповн. — Тернопіль: ТНПУ ім. В. Гнатюка, 2011. — 384 с. — ISBN 978-966-7425-89-0
* Геологія і ми / І. К. Латиш, І. О. Падалка ; ред. канд. геол. наук. А. І. Радченко. — Київ: Академперіодика, 2010. — 178 с. — ISBN 978-966-360-131-1
* Геологія України / В. Г. Бондарчук, Інститут геологічних наук АН УРСР. — Київ: Видавництво АН УРСР, 1959. — 832 с.
* Динамічна геологія (Загальна геологія): навчальний посібник / Володимир Мізерський ; переклад доцента Р. Смішка. − Видання 2-е, виправлене. − Львів: ЛНУ імені Івана Франка, 2011. − 356 с.
* Загальна та нафтогазова геологія: навч. посібник з грифом МОН / В. Г. Суярко та ін. — Харків: ХНУ імені В. Н. Каразіна, 2013. — 212 с.
* *М. О. Шалімов*. Геологія з основами геоморфології: конспект лекцій — Одеса: Наука і техніка, 2006. — 144 с.
* Основи геології: навч. посібник / В. Г. Суярко та ін. — Полтава: Полтавський національний технічний університет, 2012. − 151 с.
* Спеціальні методи в геології: [навч. посіб. для студентів ВНЗ / Багрій І. Д. та ін.] ; за заг. ред. І. Д. Багрія, В. І. Альохіна ; Держ. ВНЗ «Донец. нац. техн. ун-т». — Покровськ (Донец. обл.): ДонНТУ, 2017. — 215 с. : іл., табл. — ISBN 978-966-377-210-3
# Küneş

| Küneş |
| --- |
|  |
| Süre: 1 dakika ve 41 saniye.1:41 |
| Sınırları | Güneş tacı[d] ve Işıkyuvarı[d] |
| Ögrengen | solar research[d] |
| Ana astronomik cısım | Galaktika merkezi[d] |
| Dünyadan uzaqlıq | 1 astronomik birim |
| Tüzetme | 5,0E−5 |
| Spektral sınıfı | G2V |
| Körüngen büyükligi | −26,74 |
| Parlaqlıq | 3,828E+17 gigawatt |
| Mutlak büyükligi | 4,83 ± 0,005 |
| Metallıq | 0,0122 ± 0,0001 |
| Sıqlıq | 162,2 g/cm³ |
| Sıcaqlıq | 15 710 000 K |
| Kütle | 1 988 475 ± 92 ronnagram |
| Meydanlıq | * 6 082 000 000 000 km²
 |
| Kölem | 1,412E+18 km³ |
| Radius | 695 700 km |
| Çevre uzunlığı | 4 371 000 km |
| Felekiyat timsali |  |
| Şunda kösterilgen | The Sun in culture[d] |
| Modeli resmi |  |
| Köşe diametri | 31,98 ′ |
| Yüzdeki gravitatsiya | 274 m/s² |
| Bir tarihleme yönteminen tapılan tahminiy yaşı | 4,57 milyar yıl |
|  Wikimedia Commons saytındaki **Multimedia fayllar** |

**Küneş** (timsali: ) – Kâbe yolunda bir yıldız, Küneş sistemasınıñ birden-bir ve Dünyağa eñ yaqın yıldızıdır. Küneş etrafında bu sistemanıñ başqa obyektleri aylanıp tura: seyyareler ve olarnıñ yoldaşları, kiçkene seyyareler, asteroidler, meteoroidler, quyruqlı yıldızlar ve kâinat tozu. Küneş esasen gidrogen (kütlesiniñ ~73 %, köleminiñ ~92 %) ve geliyden (kütlesiniñ ~25 %, köleminiñ ~7 %) ibaret. Küneş sisteması kütlesiniñ 99,866 % - Küneşniñ kütlesidir.

Küneş
## Tüpbilgiler

| **Küneş sisteması** |
| --- |
|  |
| **Seyyareler:** Utarit - Çolpan - Dünya - Merih - Müşteri - Zual - Uran - Neptun
 |
| **Kiçkene seyyareler:** Pluton - Eris - Haumea - Makemake
 |
| **Diger:** Küneş - Ay - Asteroid quşağı - Quyruqlı yıldızlar - Neptun artında cisimler - Koyper quşağı- Oort bulutı
 |
# Küneş sistemi

Küneş sistemi
**Küneş sistemi** ya da **Küneş sisteması** – Küneş ve küneşniñ etrafında tapılğan felekiyatlıq cizimlerni temsil ete.

Küneş sisteminiñ seyyareleri:

1. **Utarit**
2. **Çolpan**
3. **Zemin** (**Yer**, **Dünya**)
4. **Merih**
5. **Müşteri**
6. **Zual**
7. **Uran**
8. **Neptun**

| **Küneş sisteması** |
| --- |
|  |
| **Seyyareler:** Utarit - Çolpan - Dünya - Merih - Müşteri - Zual - Uran - Neptun
 |
| **Kiçkene seyyareler:** Pluton - Eris - Haumea - Makemake
 |
| **Diger:** Küneş - Ay - Asteroid quşağı - Quyruqlı yıldızlar - Neptun artında cisimler - Koyper quşağı- Oort bulutı
 |
# Seyyare

Küneş sistemasınıñ sekiz seyyaresi. (Büyüklikler ve uzaqlıqlar ölçeklenmegen.
Küneş sistemasındaki seyyarelerniñ orbitaları
**Seyyare** (*Planet*, *Gezegen*) – Küneşniñ etrafında aylanıp turğan kök cismi. Tar manasınen, Küneş sisteması içinde, Küneşniñ doğrudan yoldaşı olğan ve Halqlarara Felekiyat Birligi (inglizce *International Astronomy Union*) tarafından bu tarifke uyğundır dep tanılğan sekiz kök cismini tayinlemek içün qullanıla. Küneş sistemasında, resmen qabul etilgen sekiz seyyareden ğayrı, bu cisimlerlge büyüklik, orbita ve fizikiy hususiyetler ceetinden aynı zümrege qoyulıp olacaq yañı kök cisimleriniñ keşif etilüvi, bir yandan da başqa yıldızlarnıñ etrafında da Küneş sistemasındaki seyyarelerge oşağan kök cisimleriniñ dolanğanınıñ saptanması, seyyare tarifiniñ sıñırlarınıñ bulanıqlaşmasına sebep olğandır.

Halqlarara Felekiyat Birliginiñ, 1919 senesi qabul etken Küneş sistemasınıñ sekiz seyyaresi, küneşke yaqınlıq sırasına köre şulardır:

1. **Utarit**
2. **Çolpan**
3. **Zemin** (**Yer**, **Dünya**)
4. **Merih**
5. **Müşteri**
6. **Zual**
7. **Uran**
8. **Neptun**

| Seyyare hususiyetleri
 |
| --- |
|  | Ad
 | Ekvator diametri
 | Kütle
 | Orbita radiusı (AU)
 | Aylanuv devri (yıl)
 | Orbita avuqlığı (°)
 | Tışmerkezlik
 | Dönme devri (kün)
 | Yoldaş
 | Alqalar
 | Atmosfera
 |
| Yer şeklindeki seyyareler
 | Utarit
 | 0,382
 | 0,06
 | 0,39
 | 0,24
 | 3,38
 | 0,206
 | 58,64
 | —
 | yoq
 | azğariy
 |
| Çolpan
 | 0,949
 | 0,82
 | 0,72
 | 0,62
 | 3,86
 | 0,007
 | -243,02
 | —
 | yoq
 | CO2, N2 |
| Zemin
 | 1,00
 | 1,00
 | 1,00
 | 1,00
 | 7,25
 | 0,017
 | 1,00
 | 1
 | yoq
 | N2, O2 |
| Merih
 | 0,532
 | 0,11
 | 1,52
 | 1,88
 | 5,65
 | 0,093
 | 1,03
 | 2
 | yoq
 | CO2, N2 |
| Gaz seyyareleri
 | Müşteri
 | 11,209
 | 317,8
 | 5,20
 | 11,86
 | 6,09
 | 0,048
 | 0,41
 | 63
 | bar
 | H2, He
 |
| Zual
 | 9,449
 | 95,2
 | 9,54
 | 29,46
 | 5,51
 | 0,054
 | 0,43
 | 60
 | bar
 | H2, He
 |
| Uran
 | 4,007
 | 14,6
 | 19,22
 | 84,01
 | 6,48
 | 0,047
 | -0,72
 | 27
 | bar
 | H2, He
 |
| Neptun
 | 3,883
 | 17,2
 | 30,06
 | 164,8
 | 6,43
 | 0,009
 | 0,67
 | 13
 | bar
 | H2, He
 |
|  |

Bu sekiz seyyareniñ tışında daa evel seyyare olaraq tariflengen Pluton Halqlarara Felekiyat Birliginiñ yañı tariflemesine köre kiçik seyyare olaraq qabul etile.

| **Küneş sisteması** |
| --- |
|  |
| **Seyyareler:** Utarit - Çolpan - Dünya - Merih - Müşteri - Zual - Uran - Neptun
 |
| **Kiçkene seyyareler:** Pluton - Eris - Haumea - Makemake
 |
| **Diger:** Küneş - Ay - Asteroid quşağı - Quyruqlı yıldızlar - Neptun artında cisimler - Koyper quşağı- Oort bulutı
 |
# Utarit

| Utarit |
| --- |
|  |
| Adını bergen | Merkür[d] ve Hermes[d] |
| Bulunğan yeri | * küneş sistemasınıñ içeri qısmı[d]
 |
| Eñ yüksek yeri | Caloris Montes[d] |
| Ögrengen | Merkür'ün keşfi[d] ve hermeology[d] |
| Tapqan | *bilinmez* |
| Tapılğan vaqtı | *bilinmez* |
| Tapılğan felekiyatlıq yeri | *bilinmez* |
| Ana astronomik cısım | Küneş |
| Apoapsis | 69 817 445 km ve 69 817 445 933,987 metr |
| Periapsis | 46 001 270 441,315 metr ve 46 001 009 km |
| Periapsis argumenti | 0,51 radyan |
| Dünyadan uzaqlıq | 82 000 000 km ve 217 000 000 km |
| Tüzetme | 0 |
| Orbita ekstsentrisiteti | 0,20563593 |
| Orbita avuqlığı | 0,12226 radyan |
| Orbita devri | 87,969 kün |
| Sinodal dönemi | 10 012 032 s |
| Aylanuv devri | 5 097 600 s |
| Orbitanıñ büyük yarımköçeri | 57 909 176 ± 1 km ve 57 909 175 678,248 metr |
| Artqan dügümniñ boyluğı | 0,843531 radyan |
| Ortalama anomaliya | 3,1 radyan |
| Körüngen büyükligi | 1,9 |
| Albedo | 0,068 |
| Mıqnatislik momenti | 4,0E+19 ± 5,0E+18 J/T |
| Sıqlıq | 5,427 g/cm³ |
| Sıcaqlıq | 100 K, 440 K ve 700 K |
| Kütle | 330 Yg |
| Meydanlıq | * 74 800 000 km²
 |
| Kölem | 60 830 000 000 km³ |
| Radius | 2439,7 ± 1 km, 2439,7 ± 1 km ve 2439,7 ± 1 km |
| Diametr | 4878 km |
| Felekiyat timsali |  |
| Coğrafiya | surface of Mercury[d] |
| Devir | J2000.0[d] |
| Köşe diametri | 4,5 ″ ve 13 ″ |
| Oñ açıqlıq | 18s 44d 0s |
| Sapma | +61° 24′ 100″ |
| Yüzdeki gravitatsiya | 3,7278 m/s² |
|  Wikimedia Commons saytındaki **Multimedia fayllar** |

**Utarit** (**Merkuriy**; timsali: ) – Küneş sistemasınıñ Küneşke eñ yaqın seyyaresidir. Büyüklik ceetinden sekiz seyyare arasında sekizinci sıranı ala. Çıplaq köznen körünip olğan beş seyyareden biri (digerleri Çolpan, Merih, Müşteri ve Zual) olaraq eski devirlerden berli insan oğlunıñ diqqatını çekkendir. Utarit yer beñzeri ya da "qaya" yapılı seyyareler sınfındadır. Küneşke yaqınlığı sebebinen yer yüzünden közetilüvi zordır ve aqqında bilingenler sıñırlıdır.

## Tüpbilgiler

| **Küneş sisteması** |
| --- |
|  |
| **Seyyareler:** Utarit - Çolpan - Dünya - Merih - Müşteri - Zual - Uran - Neptun
 |
| **Kiçkene seyyareler:** Pluton - Eris - Haumea - Makemake
 |
| **Diger:** Küneş - Ay - Asteroid quşağı - Quyruqlı yıldızlar - Neptun artında cisimler - Koyper quşağı- Oort bulutı
 |
# Çolpan

| Çolpan |
| --- |
|  |
| Süre: 4 saniye.0:04 |
| Adını bergen | Venus[d] |
| Bulunğan yeri | * küneş sistemasınıñ içeri qısmı[d]
 |
| Eñ yüksek yeri | Skadi Mons[d] |
| Eñ tüşük yeri | Diana Chasma[d] |
| Ögrengen | observations and explorations of Venus[d] ve cytherology[d] |
| Ana astronomik cısım | Küneş |
| Apoapsis | 108 941 836 897,31 metr ve 108 942 109 km |
| Periapsis | 107 476 002 161,25 metr ve 107 476 259 km |
| Periapsis argumenti | 2,296896 radyan |
| Dünyadan uzaqlıq | 261 000 000 km, 38 000 000 km ve 108 000 000 km |
| Tüzetme | 0 |
| Orbita ekstsentrisiteti | 0,00677672 |
| Orbita avuqlığı | 0,059248 radyan, 0,059 radyan ve 0,038 radyan |
| Orbita devri | 224,7 kün ve 19 414 148 s |
| Sinodal dönemi | 50 450 688 s |
| Aylanuv devri | −20 997 000 s |
| Orbitanıñ büyük yarımköçeri | 108 208 930 ± 1 km ve 0,723332 ± 1,0E−6 astronomik birim |
| Artqan dügümniñ boyluğı | 1,338316 radyan |
| Ortalama anomaliya | 0,87 radyan |
| Körüngen büyükligi | −4,8 |
| Albedo | 0,689 ve 0,59 |
| Sıqlıq | 5,243 g/cm³ |
| Sıcaqlıq | 464 °C ve 474 °C |
| Kütle | 4867,5 ± 0,1 Yg |
| Meydanlıq | * 460 230 000 km²
 |
| Kölem | 928 430 000 000 km³ |
| Radius | 6051,8 ± 1 km |
| Diametr | 12 103,6 km |
| Açıklandığı URL | livescience.com/s…​(ing.) |
| Felekiyat timsali |  |
| Devir | J2000.0[d] |
| Köşe diametri | 9,7 ″ ve 66 ″ |
| Oñ açıqlıq | 18s 11d 0s |
| Sapma | +67° 09′ 0″ |
| Effektiv araret | 226,6 K |
| Yüzdeki gravitatsiya | 8,9 m/s² |
|  Wikimedia Commons saytındaki **Multimedia fayllar** |

**Çolpan** (**Zöre**, **Venera**; timsali: ) – Küneş sistemasında, Küneşke uzaqlıq baqımından ekinci sıradaki seyyare. Halq arasında Tañ Yıldızı ve Çoban Yıldızı olaraq da belli. Öz köçeri etrafında, Küneş sistemasındaki diger bütün seyyarelerniñ akis istiqamette döne. Çolpan saat istiqametinde döngen tek bir seyyaredir.

Büyükligi ceetinden Dünya ile beñzerlik köstergeninden Dünya ile qardaş seyyare olaraq da biline. Kök yüzünde Küneşke yaqın yerde bulunğanından ve orbitası Dünyanıñkisine köre Küneşke daa yaqın olğanından yer yüzünden tek Küneş doğmadan evel ve batqandan soñ körünip ola. Onıñ içün Çolpan Aqşam Yıldızı, Saba Yıldızı ve Tañ Yıldızı olaraq da adlandırılğandır. Körünip olğanı vaqıtlarda, kök yüzündeki eñ parlaq cisim olaraq diqqat çeker.

| **Küneş sisteması** |
| --- |
|  |
| **Seyyareler:** Utarit - Çolpan - Dünya - Merih - Müşteri - Zual - Uran - Neptun
 |
| **Kiçkene seyyareler:** Pluton - Eris - Haumea - Makemake
 |
| **Diger:** Küneş - Ay - Asteroid quşağı - Quyruqlı yıldızlar - Neptun artında cisimler - Koyper quşağı- Oort bulutı
 |

## Tüpbilgiler
# Müşteri

| Müşteri |
| --- |
|  |
|  |
| Adını bergen | Jüpiter[d] |
| Bulunğan yeri | * küneş sisteminiñ tışqarsında[d]
 |
| Ögrengen | zenology[d] |
| Yoldaş | Metis[d], Adrastea[d], Amalthea[d], Thebo[d], İo[d], Europa[d], Ganymede[d], Callisto[d], Themisto[d], Leda[d], Himalia[d], Lysithea[d], Elara[d], Dia[d], Carpo[d], S/2003 J 12[d], Euporie[d], Eupheme[d], S/2003 J 18[d], S/2011 J 1[d], S/2010 J 2[d], Thelxinoe[d], Euanthe[d], Helike (uydu)[d], Orthosie[d], İocaste[d], S/2003 J 16[d], Praxidike[d], Harpalyke[d], Mneme[d], Hermippe[d], Thyone[d], Ananke[d], Herse[d], Aitne[d], Kale[d], Taygete[d], S/2003 J 19[d], Chaldene[d], Philophrosyne[d], S/2003 J 10[d], S/2003 J 23[d], Erinome[d], Aoede[d], Kallichore[d], Kalyke[d], Carme[d], Callirrhoe (uydu)[d], Eurydome[d], S/2011 J 12[d], Pasithee[d], Jupiter LI[d], Kore, Cyllene[d], Eukelade[d], S/2003 J 4[d], Pasiphae[d], Hegemone[d], Arche[d], İsonoe[d], S/2003 J 9[d], Eirene[d], Sinope[d], Sponde[d], Autonoe[d], Megaclite[d], S/2003 J 2[d], Jüpiter'in halkaları[d], main ring[d], halo ring[d], gossamer rings[d], Jupiter LIV[d], S/2017 J 1[d], Valetudo[d], Pandia[d], Ersa (uydu)[d], Jupiter LXX[d], Jupiter LXVIII[d], S/2017 J 2[d], S/2017 J 5[d], S/2017 J 8[d], Jupiter LXIV[d], S/2017 J 6[d], S/2003 J 24[d], S/2011 J 3[d], S/2018 J 2[d], S/2018 J 4[d] ve S/2022 J 3[d] |
| Ana astronomik cısım | Küneş |
| Apoapsis | 5,458104 ± 1,0E−6 astronomik birim ve 816 001 807 km |
| Periapsis | 4,950429 ± 1,0E−6 astronomik birim ve 740 679 835 km |
| Periapsis argumenti | 4,8 radyan |
| Dünyadan uzaqlıq | 588 000 000 km ve 967 000 000 km |
| Tüzetme | 0,06487 ± 1,0E−5 |
| Orbita ekstsentrisiteti | 0,04839266 ± 1,0E−8 |
| Orbita avuqlığı | 1,304 ± 0,001 ° |
| Orbita devri | 4332,589 kün |
| Sinodal dönemi | 34 463 232 s |
| Aylanuv devri | 35 640 s |
| Orbitanıñ büyük yarımköçeri | 778 412 026 775,14 metr ve 778 112 020 km |
| Artqan dügümniñ boyluğı | 1,753601 radyan |
| Ortalama anomaliya | 0,35 radyan |
| Körüngen büyükligi | −1,6 ve −2,94 |
| Mutlak büyükligi | −9,4 |
| Albedo | 0,343 ve 0,538 |
| Mıqnatislik momenti | 1,55E+27 ± 5,0000000000001E+24 J/T ve 2,83E+20 ± 5,0E+17 J/T |
| Sıqlıq | 1326 ± 1 kilogram per cubic metre |
| Kütle | 1 898 130 ± 1 Yg ve 1,89813E+27 kg |
| Meydanlıq | * 62 179 600 000 km²
 |
| Kölem | 1 431 280 000 000 000 km³ |
| Radius | 71 492 ± 1 km, 69 911 ± 6 km ve 66 854 ± 10 km |
| Diametr | 142 984 km |
| Felekiyat timsali |  |
| Devir | J2000.0[d] |
| Iz | 13,07 km/s |
| Oñ açıqlıq | 17s 52d 10s |
| Sapma | +64° 29′ 0″ |
| Yüzdeki gravitatsiya | 23,1 m/s² |
| Sahip olmadığı bölüm | gezegen yüzeyi[d] |
|  Wikimedia Commons saytındaki **Multimedia fayllar** |

**Müşteri** (**Yupiter**, timsali: ) – küneş sisteminiñ eñ balaban seyyaresidir. Gazdan ibaret olğan bir seyyare olıp küneşten uzaq beşinci seyyaredir.

| **Küneş sisteması** |
| --- |
|  |
| **Seyyareler:** Utarit - Çolpan - Dünya - Merih - Müşteri - Zual - Uran - Neptun
 |
| **Kiçkene seyyareler:** Pluton - Eris - Haumea - Makemake
 |
| **Diger:** Küneş - Ay - Asteroid quşağı - Quyruqlı yıldızlar - Neptun artında cisimler - Koyper quşağı- Oort bulutı
 |

## Tüpbilgiler