# بەرلین

| ھێرتا بەرلین
Berlin |
| --- |
| شار |
| ئاڵادروشمی خانەدانی |
|  |
| ڕووبەر |
|  • سەرجەم | ٨٩١٫٨٥ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٣٤٤٫٣٥ میلی چوارگۆشە) |
| ژمارەی دانیشتووان (٣١ی ئازاری ٢٠١٢) |
|  • سەرجەم | ٣٫٥١٠٫٠٣٢ |
| وێبگە | berlin.de |

**بەرلین** (بە ئینگلیزی: Berlin) پایتەخت و یەکێک لە شازدە ھەرێمەکانی وڵاتی ئەڵمانیایە. بە دانیشتووانێکی ٣٬٦ ملیۆن کەس لە ناو سنووری شارەکەدا، بەرلین گەورەترین شاری ئەڵمانیایە. دووەم قەڵەباڕخترین شار و حەوتەم قەڵەبارخترین ناوچەی نیشتەچیبوونە لە یەکێتیی ئەورووپا. شوێنی لە باکووری خۆرھەڵاتی ئەڵمانیایە و ھەروەھا ناوەندی ناوچەی نیشتەجێبوونی مەزنی بەرلین-براندەنبورگ (Berlin-Brandenburg)، کە ٥ ملیۆن کەسی کۆکردووەتەوە و کە لە پتر لە ١٩٠ نەتەوە پێکھاتوون.

یەکەم جار بە بەڵگەوە لە سەدەی سێزدەھەم ھێنراوەتە کە بەرلین بە سەرکەوتوویی بوو بە پایتەختی شانشینی پروسیا (١٧٠١–١٩١٨)، ئیمبراتۆریەتی ئەڵمانی ١٨٧١-١٩١٨، کۆماری وایمار (Weimar) ١٩١٩-١٩٣٣، و سێھەم Reich ١٩٣٣–١٩٤٥. دوای جەنگی جیھانی دووەم، شارەکە دابەش کرا بەرلینی خۆرھەڵات بوو بە پایتەختی ئەڵمانیای خۆرھەڵات لەو کاتەی کە بەرلینی خۆراوا بوو پارچە خاکێکی تەریک، کە دەوروپشتی بە شوورەی بەرلین گیرابوو (١٩٦١-١٩٨٩). دوابەدوای یەکگرتنەوەی وڵاتی ئەڵمانیا لە ساڵی ١٩٩٠، شارەکە پێگەی خۆی ناسییەوە وەک پایتەختی ھەموو ئەڵمانیا بە میواندارێتی ١٤٧ باڵوێزخانەی بیانی.

بەرلین ناوەندێکی گەورەی کەلتوری، ڕامیاری، میدیایی و زانستییە لە ئەورووپا. ئابوورییەکەی بە سەرەکی بنەمای لە کەرتی خزمەتگوزارییە، کە شتی زۆر لە خۆ دەگرێت وەک کارگەی داھێنەر، ڕێکخراوی پیشەیی ڕاگەیاندن، خزمەتگوزاری ژینگەیی، کۆنگرێس و شوێنی ڕێککەوتننامە.

## مێژوو

### ڕەگناسی

بەرلین لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەڵمانیا ھەڵکەوتووە، لە ناوچەیەک کە پێشتر لەلایەن سلاڤەکانەوە ئاوەدان کرابوو کە تا ئەمڕۆش چەندین ناوی شوێنی لە بنەڕەتدا سلاڤی (ئەڵمانیکراو) پیشان دەدات. وشەی «بەرلین» ڕەگ و ڕیشەی لە زمانی سلاڤە ڕۆژاوایییەکان دایە، و لەوانەیە پەیوەندی بە ڕەگی زمانی پۆلابی کۆنەوە ھەبێت berl-/birl- («زۆنگاو»).

لە دوازدە قەزاکەی بەرلین، پێنجیان ناوی سلاڤییان ھەیە—پانکۆو، ستێگلیتز-زێلێندۆرف، مارزان-ھێلێرسدۆرف، ترێپتۆو-کۆپێنیک و سپانداو؛ جگە لەوەش، لە نێوان ٩٦ گەڕەکی شارەکەدا، ٢٢ گەڕەک ھەن کە ناوەکانیان ڕەگی سلاڤییان ھەیە—ئاڵتگلینیکێ، ئاڵت-ترێپتۆو، بریتز، بووخ، بووکۆو، گاتۆو، کارۆو، کلادۆو، کۆپێنیک، لانکویتیز، لووبارس، مالخۆو، مارزان، پانکۆو، پرێنزلاوەر بێرگ، ڕوودۆو، شمۆکویتز، سپانداو، ستادتراندسیدلونگ مالخۆو، ستێگلیتز، تێگێل و زێلێندۆرف.

### پێش مێژوو

ئەو ناوچەیەی کە ئێستا بەرلینە، بۆ ماوەی ھەزاران ساڵ ئاوەدان بووە. دەمامکێکی ئاسک، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٩٠٠٠ پێش زایین، بۆ کەلتووری ماگلێمۆسی دەگەڕێتەوە. لە دەوروبەری ٢٠٠٠ پێش زایین دانیشتووانێکی چڕ لە کەنار ڕووبارەکانی سپری و ھاڤێڵ بووە ھۆی سەھەڵدانی کەلتووری لۆساتین. لە دەوروبەری ٥٠٠ پێش زایینەوە ھۆزە جێرمانییەکان لە ژمارەیەک گوند لە ناوچە بەرزەکانی بەرلینی ئەمڕۆدا نیشتەجێ بوون. دوای ئەوەی سێمنۆنەکان لە دەوروبەری ٢٠٠ی زایینی ناوچەکەیان بەجێھێشت، بورگوندییەکان دوای ئەوان کەوتن. لە سەدەی حەوتەمدا ھۆزە سلاڤییەکان، کە دواتر بە ھێڤێلی و سپریڤان ناسران، گەیشتنە ناوچەکە.

### سەدەی ١٢ەم تا سەدەی ١٦ەم

کۆنترین مۆری بەرلین، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٢٥٣
لە سەدەی ١٢ەمدا ناوچەکە وەک بەشێک لە مارگراڤیاتی براندنبێرگ کە لەلایەن ئالبێرت دە بێر لە ساڵی ١١٥٧ دامەزرا، کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئەڵمانیا. یەکەم تۆماری نووسراوی شارۆچکەکانی ناوچەی بەرلینی ئێستا دەگەڕێتەوە بۆ کۆتایی سەدەی ١٢ەم. سپانداو بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١١٩٧ و کۆپێنیک لە ساڵی ١٢٠٩ باس کراون. بازرگانە ئەڵمانییەکان دوو نیشتەجێگەیان لە ناوەندی شاری ئەمڕۆدا دامەزراند – بەرلین (یان ئاڵت-بەرلین؛ لە شوێنی نیکۆلایڤیرتێلی ئێستا) و کێڵن (لەو دوورگەیەی ناو ڕووباری سپری کە ئێستا بە دوورگەی مۆزەخانە ناسراوە). ساڵی ١٢٣٧ بە مێژووی دامەزراندنی شارەکە دادەنرێت. بەرلین و کێڵن بە تێپەڕبوونی کات پەیوەندی ئابووری و کۆمەڵایەتی توندیان پێکھێنا، و سوودیان لە مافی بنەڕەتی لەسەر دوو ڕێڕەوە بازرگانییە گرینگەکە وەرگرت. یەکیان بە «ڤییا ئیمپێری» دەناسرا، و ڕێڕەوە بازرگانییەکەی دیکە لە برۆجەوە بۆ نۆڤگۆڕۆد دەچوو. لە ساڵی ١٣٠٧دا، ئەم دوو شارۆچکەیە ھاوپەیمانییەکیان بە ڕامیارییەکی دەرەکی ھاوبەش پێکھێنا، لەکاتێکدا بەڕێوەبەرایەتییە ناوخۆیییەکانیان ھێشتا جیاواز بوون. لە ساڵی ١٣٢٦دا، خاکی بەرلین لەلایەن لیتوانییە بتپەرستەکانەوە لە کاتی ھێرش بۆ سەر براندنبێرگ تاڵان کرا.

ئەندامانی بنەماڵەی ھۆھێنزۆلێرن تا ساڵی ١٩١٨ لە بەرلین فەرمانڕەوایییان کرد، سەرەتا وەک ھەڵبژێردەرانی براندنبێرگ، پاشان وەک پاشاکانی پرووسیا، و لە کۆتاییدا وەک ئیمپراتۆرەکانی ئەڵمانیا. لە ساڵی ١٤٤٣دا، فرێدریکی دووەمی براندنبێرگ دەستی بە دروستکردنی کۆشکێکی نوێی شاھانە لە شاری دووانەی بەرلین-کێڵن کرد. ناڕەزایەتییەکانی ھاووڵاتییانی شارەکە دژی بیناکە لە ساڵی ١٤٤٨دا گەیشتە لووتکە، لە ژێر ناوی «ناڕەزایەتیی بەرلین» (ئەڵمانی: *Berliner Unwille*). بە فەرمی، کۆشکی بەرلین-کێڵن بوو بە شوێنی نیشتەجێبوونی ھەمیشەیی ھەڵبژێردەرانی براندنبێرگی بنەماڵەی ھۆھێنزۆلێرن لە ساڵی ١٤٨٦دا، کاتێک جۆن سیسێرۆ دەسەڵاتی گرتە دەست. بەڵام بەرلین-کێڵن ناچار بوو دەستبەرداری پێگەی خۆی وەک شارێکی سەربەخۆی کۆمەڵەی ھانسیاتیک بێت. لە ساڵی ١٥٣٩دا، ھەڵبژێردەران و شارەکە بە فەرمی بوونە لووسەری.

### سەدەی ١٧ەم بۆ ١٩ەم

بینای ڕایچستاگ لە کۆتایی سەدەی ١٩ەمدا
جەنگی سی ساڵە لە نێوان ١٦١٨–١٦٤٨ بەرلینی وێران کرد. یەک لەسەر سێی خانووەکانی زیانیان پێگەیشت یان وێران کران، و شارەکە نیوەی دانیشتووانەکەی لەدەستدا. فرێدریک ویلیام، کە بە «ھەڵبژێردەری مەزن» ناسرابوو، کە لە ساڵی ١٦٤٠دا وەک فەرمانڕەوا لە شوێنی باوکی جۆرج ویلیام دەستبەکاربوو، دەستی بە ڕامیارییەک کرد بۆ ھاندانی کۆچبەری و لێبوردەیی ئایینی. بە فەرمانی پۆتسدام لە ساڵی ١٦٨٥دا، فرێدریک ویلیام مافی پەنابەری بۆ ھۆگۆنۆتە فەڕەنسییەکان دابین کرد.

تا ساڵی ١٧٠٠، نزیکەی ٣٠ لەسەدی دانیشتووانی بەرلین فەڕەنسی بوون، بەھۆی کۆچی ھۆگۆنۆتەکانەوە. زۆرێک لە کۆچبەرانی دیکە لە بۆھێمییا، پۆڵەندا، و زاڵتسبۆرگەوە ھاتبوون.

لە ساڵی ١٦١٨ەوە، مارگراڤیاتی براندنبێرگ لەگەڵ دووچییەتی پرووسیادا لە یەکێتییەکی کەسیدا بوو. لە ساڵی ١٧٠١دا، دەوڵەتە دووانەکە شانشینی پرووسیایان پێکھێنا، کاتێک فرێدریکی سێیەم، ھەڵبژێردەری براندنبێرگ، خۆی وەک پاشا فرێدریکی یەکەم لە پرووسیا تاجەگوڵینە لەسەر نا. بەرلین بوو بە پایتەختی شانشینە نوێیەکە و جێگەی کۆنیگسبێرگی گرتەوە. ئەمە ھەوڵێکی سەرکەوتوو بوو بۆ چەقکردنی پایتەخت لەو دەوڵەتە زۆر بەرفراوانەدا، و ئەوە یەکەمجار بوو کە شارەکە دەستی بە گەشەکردن کرد. لە ساڵی ١٧٠٩دا، بەرلین لەگەڵ چوار شاری کێڵن، فریدریشسوەردەر، فریدریشستادت و دوروتیەنستادت لەژێر ناوی بەرلین، «بەرلین، پایتەخت و شاری نیشتەجێبوون» یەکیان گرت. لە نێوان ١٧٠٠–١٧٥٠دا، ژمارەی دانیشتووانی بەرلین نزیکەی چوار ئەوەندە زیادی کرد، و لە نزیکەی ٣٠،٠٠٠ کەسەوە بۆ ١١٣،٠٠٠ کەس بەرزبووەوە.

لە ساڵی ١٧٤٠دا، فرێدریکی دووەم، کە بە فرێدریکی مەزن (١٧٤٠–١٧٨٦) ناسراوە، دەسەڵاتی گرتە دەست. لە سەردەمی فرێدریکی دووەمدا، بەرلین بوو بە ناوەندێکی ڕۆشنگەری، بەڵام بۆ ماوەیەکی کورت لە کاتی جەنگی حەوت ساڵەدا لەلایەن سوپای ڕووسیاوە داگیرکرا. دوای سەرکەوتنی فەڕەنسا لە جەنگی ھاوپەیمانی چوارەمدا، ناپۆلیۆن بۆناپارت لە ساڵی ١٨٠٦دا مارشی کرد بۆ ناو بەرلین، بەڵام خۆبەڕێوەبەریی بە شارەکە بەخشی. لە ساڵی ١٨١٥دا، شارەکە بوو بە بەشێک لە پارێزگای براندنبێرگی نوێ.

شۆڕشی پیشەسازی بەرلینی لە سەدەی ١٩ەمدا گۆڕی؛ ئابووری و دانیشتووانی شارەکە بە شێوەیەکی بەرچاو گەشەیان کرد، و بوو بە ناوەندی سەرەکی ھێڵی ئاسن و ناوەندی ئابووری ئەڵمانیا. زۆری نەخایاند دەوروبەرەکانی دیکەی شار پەرەیان سەند و ڕووبەر و دانیشتووانی بەرلینیان زیاد کرد. لە ساڵی ١٨٦١دا، دەوروبەرە ھاوسێکان لەوانە وێدینگ، مۆابیت و چەندین گەڕەکی دیکە خرانە سەر بەرلین. لە ساڵی ١٨٧١دا، بەرلین بوو بە پایتەختی ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانیای تازە دامەزراو. لە ساڵی ١٨٨١دا، بوو بە ناوچەیەکی شارەوانی جیاواز لە براندنبێرگ.

## جوگرافیا

### بەرز و نزمی

وێنەی سەتەلایتیی بەرلین
قەراغەکانی بەرلین بە دارستان و چەندین دەریاچە داپۆشراون.
بەرلین لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەڵمانیایە، لە ناوچەیەکی دارستانی زۆنگاویی نزم کە بەرز و نزمییەکی زۆربەی تەختی ھەیە، کە بەشێکە لە دەشتی باکووری ئەورووپای بەرفراوان کە لە باکووری فەڕەنساوە تا ڕۆژاوای ڕووسیا درێژ دەبێتەوە. «بەرلینەر ئوورسترۆمتال» (دۆڵێکی سەھۆڵبەندان لە سەردەمی سەھۆڵبەندان)، لە نێوان تەختاییی نزمی بارنیم لە باکوور و تەختاییی تێڵتۆو لە باشوور، بەھۆی ئاوی تواوەوە دروست بووە کە لە کۆتاییی دوایین سەھۆڵبەندانی ڤایکسێلییان لە تەوەرە سەھۆڵینەکانەوە دەھات. ڕووباری سپری ئێستا بەم دۆڵەدا دەڕوات. لە سپانداو، کە قەزایەکە لە ڕۆژاوای بەرلین، سپری دەڕژێتە ناو ڕووباری ھاڤێڵ، کە لە باکوورەوە بۆ باشوور بە ناو ڕۆژاوای بەرلیندا دەڕوات. ڕێڕەوی ھاڤێڵ زیاتر وەک زنجیرەیەک دەریاچەیە، کە گەورەترینیان تێگێلەر سێ و گرۆسەر ڤانسییە. زنجیرەیەک دەریاچەش دەڕژێنە ناو بەشی سەرەوەی سپری، کە بە ناو گرۆسەر مووگێلسێ لە ڕۆژھەڵاتی بەرلیندا دەڕوات.

بەشێکی زۆری بەرلینی ئێستا بەسەر تەختایییە نزمەکانی ھەردوو لای دۆڵی سپریدا بڵاوبوونەتەوە. بەشێکی زۆری قەزاکانی ڕاینیکێندۆرف و پانکۆو لەسەر تەختاییی بارنیم ھەڵکەوتوون، لەکاتێکدا زۆربەی قەزاکانی چارلۆتێنبێرگ-ڤیلمێرسدۆرف، ستێگلیتز-زێلێندۆرف، تێمپێلھۆف-شۆنێبێرگ و نۆیۆکێلن لەسەر تەختاییی تێڵتۆو ھەڵکەوتوون.

قەزای سپانداو بەشێکی لە ناو دۆڵی سەھۆڵبەندانی بەرلیندایە و بەشێکی لەسەر دەشتاییی ناوینە، کە تا ڕۆژاوای بەرلین درێژ دەبێتەوە. لە ساڵی ٢٠١٥ەوە، گردەکانی ئارکنبێرگ لە پانکۆو بە بەرزیی ١٢٢ مەتر (٤٠٠ پێ)، بەرزترین خاڵی بەرلینن. لە ڕێگەی فڕێدانی پاشماوەی بیناسازییەوە ئەوان پێش تۆیفیڵسبێرگ (١٢٠٫١ مەتر or ٣٩٤ پێ) کەوتن، کە خۆی لە داروپەردووی وێرانەکانی جەنگی جیھانیی دووەم دروست کرابوو. مووگێلبێرگێ بە بەرزیی ١١٤٫٧ مەتر (٣٧٦ پێ) بەرزترین خاڵی سروشتییە و نزمترینیشیان سپێکتێسێیە لە سپانداو، بە بەرزیی ٢٨٫١ مەتر (٩٢ پێ).

### کەشوھەوا

بەرلین کەشوھەوای زەریاییی ھەیە (کۆپن: *Cfb*) کە ھاوسنوورە لەگەڵ کەشوھەوایەکی کیشوەریی شێدار (*Dfb*). ئەم جۆرە کەشوھەوایە پلەی گەرمی ھاوینەی مامناوەند بۆ زۆر گەرم و زستانی سارد، ھەرچەندە زۆر توند نییە، لەخۆ دەگرێت. دابارینی ساڵانە مامناوەندە.

سەرما و بەستن لە زستاندا باوە، و جیاوازیی پلەی گەرمی نێوان وەرزەکان گەورەترە لەوەی کە بۆ زۆرێک لە کەشوھەوا زەریایییەکان ئاسایییە. ھاوینەکان گەرمن و ھەندێک جار شێدارن بە تێکڕای پلەی گەرمی بەرز ٢٢-٢٥ سیلیزی و نزم ١٢-١٤ سیلیزی. زستانەکان ساردن بە تێکڕای پلەی گەرمی بەرز ٣ سیلیزی و نزم ٠–٢- سیلیزی بەھار و پاییز بەگشتی ساردن بۆ مامناوەند. ناوچە ئاوەدانەکانی بەرلین وردە-کەشوھەوایەک دروست دەکەن، بە گەرمییەک کە لەلایەن بیناکانی شار و شۆستەکانەوە کۆ دەکرێتەوە. پلەی گەرمی دەکرێت ٤ degrees Celsius change (٧ degrees Fahrenheit change) لە شاردا بەرزتر بێت لە ناوچەکانی دەوروبەری. دابارینی ساڵانە ٥٧٠ milliمەتر (٢٢ in) بە بارانبارینی مامناوەند لە ماوەی ساڵدا. بەفرباران زیاتر لە مانگی کانوونی یەکەم تا ئازار ڕوودەدات. گەرمترین مانگی بەرلین تەممووزی ١٧٥٧ بوو، بە تێکڕای پلەی گەرمی ٢٤ سیلیزی، و ساردترین مانگ کانوونی دووەمی ١٧٠٩ بوو، بە تێکڕای پلەی گەرمی ١٣- سلیزی. تەڕترین مانگی تۆمارکراو تەممووزی ١٩٠٧ بوو، بە ٢٣٠ milliمەتر (٩٫١ in) بارانبارین، لەکاتێکدا وشکترین مانگەکان تشرینی یەکەمی ١٨٦٦، تشرینی دووەمی ١٩٠٢، تشرینی یەکەمی ١٩٠٨ و ئەیلوولی ١٩٢٨ بوون، ھەموویان بە ١ milliمەتر (٠٫٠٣٩ in) بارانبارین.

| زانیاریی کەشوھەوا بۆ «بەرلین (براندنبێرگ)، ١٩٩١–٢٠٢٠، ئەوپەڕەکان ١٩٥٧–ئێستا» |
| --- |
| مانگی زایینی | ١ | ٢ | ٣ | ٤ | ٥ | ٦ | ٧ | ٨ | ٩ | ١٠ | ١١ | ١٢ | ساڵ |
| بەرزترین پلەی تۆمارکراو | ١٥٫١ (٥٩) | ١٩٫٢ (٦٧) | ٢٥٫٨ (٧٨) | ٣٠٫٨ (٨٧) | ٣٢٫٧ (٩١) | ٣٩٫٩ (١٠٤) | ٣٨٫٣ (١٠١) | ٣٨ (١٠٠) | ٣٤٫١ (٩٣) | ٢٧٫٧ (٨٢) | ٢٠٫٩ (٧٠) | ١٥٫٦ (٦٠) | ٣٩٫٩ (١٠٤) |
| نێونجی بەرزترین پلە | ٣٫٢ (٣٨) | ٤٫٩ (٤١) | ٩ (٤٨) | ١٥٫١ (٥٩) | ١٩٫٦ (٦٧) | ٢٢٫٩ (٧٣) | ٢٥ (٧٧) | ٢٤٫٨ (٧٧) | ١٩٫٨ (٦٨) | ١٣٫٩ (٥٧) | ٧٫٧ (٤٦) | ٤٫١ (٣٩) | ١٤٫١٧ (٥٧٫٥) |
| نێونجی ڕۆژانە | ٠٫٧ (٣٣) | ١٫٦ (٣٥) | ٤٫٦ (٤٠) | ٩٫٧ (٤٩) | ١٤٫٢ (٥٨) | ١٧٫٦ (٦٤) | ١٩٫٦ (٦٧) | ١٩٫٢ (٦٧) | ١٤٫٧ (٥٨) | ٩٫٦ (٤٩) | ٤٫٩ (٤١) | ١٫٨ (٣٥) | ٩٫٨٥ (٤٩٫٧) |
| نێونجی کەمترین پلە | −٢٫٢ (٢٨) | −١٫٨ (٢٩) | ٠٫٤ (٣٣) | ٤ (٣٩) | ٨٫٢ (٤٧) | ١١٫٧ (٥٣) | ١٤ (٥٧) | ١٣٫٥ (٥٦) | ٩٫٨ (٥٠) | ٥٫٦ (٤٢) | ١٫٩ (٣٥) | −٠٫٩ (٣٠) | ٥٫٣٥ (٤١٫٦) |
| کەمترین پلەی تۆمارکراو | −٢٥٫٣ (−١٤) | −٢٢ (−٨) | −١٩٫١ (−٢) | −٧٫٤ (١٩) | −٢٫٨ (٢٧) | ١٫٣ (٣٤) | ٤٫٩ (٤١) | ٤٫٦ (٤٠) | −٠٫٩ (٣٠) | −٧٫٧ (١٨) | −١٧٫٨ (٠) | −٢٤ (−١١) | −٢٥٫٣ (−١٤) |
| نێونجی بارین میلیمەتر | ٤١٫٥ (١٫٦٣) | ٣٠ (١٫١٨) | ٣٥٫٩ (١٫٤١) | ٢٧٫٧ (١٫٠٩) | ٥٢٫٨ (٢٫٠٨) | ٦٠٫٢ (٢٫٣٧) | ٧٠ (٢٫٧٦) | ٥٢٫٤ (٢٫٠٦) | ٤٣٫٦ (١٫٧٢) | ٤٠٫٣ (١٫٥٩) | ٣٨٫٨ (١٫٥٣) | ٣٩٫١ (١٫٥٤) | ٥٣٢٫٣ (٢٠٫٩٦) |
| نێونجی ژمارەی ڕۆژەکانی بارین (≥ ٠.١ mm) | ١٥٫٨ | ١٣٫٩ | ١٤ | ١٠٫٩ | ١٢٫٨ | ١٢٫٤ | ١٣٫٤ | ١٢٫٧ | ١١٫٦ | ١٣٫٦ | ١٤٫٥ | ١٦٫٤ | ١٦٢ |
| نێونجی ژمارەی ڕۆژە بەفراوییەکان (≥ ١ cm) | ٨٫٤ | ٦٫٨ | ٢٫٦ | ٠٫٢ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠ | ١٫٤ | ٤٫٩ | ٢٤٫٣ |
| نێونجی شێی ڕێژەیی (٪) | ٨٥٫٩ | ٨١٫٢ | ٧٥٫٨ | ٦٧٫٢ | ٦٦٫٩ | ٦٦٫٣ | ٦٧ | ٦٨٫٥ | ٧٦ | ٨٢٫٧ | ٨٧٫٨ | ٨٧٫٥ | ٧٦٫٠٧ |
| نێونجی مانگانەی سەعاتەکانی ھەتاوی بوون | ٥٢٫٦ | ٧٧٫٩ | ١٢٦٫٧ | ١٩٦٫٤ | ٢٣١٫١ | ٢٣٢٫٩ | ٢٣٣٫٧ | ٢٢٢٫٢ | ١٦٨٫٩ | ١١٣٫٨ | ٥٧٫٤ | ٤٥ | ١٬٧٥٨٫٦ |
| سەرچاوەی یەکەم:  |
| سەرچاوەی دووەم: ئێن سی ئی ئای (ڕۆژانی دابارین و بەفر، شێ) |

| زانیاریی کەشوھەوا بۆ «بەرلین (داھلێم)، ٥٨ m (١٩٠ پێ)، ئاسایییەکانی ١٩٦١–١٩٩٠، ئەوپەڕەکان ١٩٠٨–ئێستا» |
| --- |
| مانگی زایینی | ١ | ٢ | ٣ | ٤ | ٥ | ٦ | ٧ | ٨ | ٩ | ١٠ | ١١ | ١٢ | ساڵ |
| بەرزترین پلەی تۆمارکراو | ١٥٫٢ (٥٩) | ١٨٫٦ (٦٥) | ٢٥٫١ (٧٧) | ٣٠٫٩ (٨٨) | ٣٣٫٣ (٩٢) | ٣٩٫٥ (١٠٣) | ٣٧٫٩ (١٠٠) | ٣٧٫٧ (١٠٠) | ٣٤٫٢ (٩٤) | ٢٧٫٥ (٨٢) | ١٩٫٥ (٦٧) | ١٥٫٧ (٦٠) | ٣٩٫٥ (١٠٣) |
| نێونجی بەرزترین پلە | ١٫٨ (٣٥) | ٣٫٥ (٣٨) | ٧٫٩ (٤٦) | ١٣٫١ (٥٦) | ١٨٫٦ (٦٥) | ٢١٫٨ (٧١) | ٢٣٫١ (٧٤) | ٢٢٫٨ (٧٣) | ١٨٫٧ (٦٦) | ١٣٫٣ (٥٦) | ٧٫٠ (٤٥) | ٣٫٢ (٣٨) | ١٢٫٩ (٥٥٫٣) |
| نێونجی ڕۆژانە | −٠٫٤ (٣١) | ٠٫٦ (٣٣) | ٤٫٠ (٣٩) | ٨٫٤ (٤٧) | ١٣٫٥ (٥٦) | ١٦٫٧ (٦٢) | ١٧٫٩ (٦٤) | ١٧٫٢ (٦٣) | ١٣٫٥ (٥٦) | ٩٫٣ (٤٩) | ٤٫٦ (٤٠) | ١٫٢ (٣٤) | ٨٫٨٧ (٤٧٫٨) |
| نێونجی کەمترین پلە | −٢٫٩ (٢٧) | −٢٫٢ (٢٨) | ٠٫٥ (٣٣) | ٣٫٩ (٣٩) | ٨٫٢ (٤٧) | ١١٫٤ (٥٣) | ١٢٫٩ (٥٥) | ١٢٫٤ (٥٤) | ٩٫٤ (٤٩) | ٥٫٩ (٤٣) | ٢٫١ (٣٦) | −١٫١ (٣٠) | ٥٫٠٤ (٤١٫٢) |
| کەمترین پلەی تۆمارکراو | −٢١٫٠ (−٦) | −٢٦٫٠ (−١٥) | −١٦٫٥ (٢) | −٦٫٧ (٢٠) | −٢٫٩ (٢٧) | ٠٫٨ (٣٣) | ٥٫٤ (٤٢) | ٤٫٧ (٤٠) | −٠٫٥ (٣١) | −٩٫٦ (١٥) | −١٦٫١ (٣) | −٢٠٫٢ (−٤) | −٢٦ (−١٥) |
| نێونجی بارین میلیمەتر | ٤٣٫٠ (١٫٦٩) | ٣٧٫٠ (١٫٤٦) | ٣٨٫٠ (١٫٥) | ٤٢٫٠ (١٫٦٥) | ٥٥٫٠ (٢٫١٧) | ٧١٫٠ (٢٫٨) | ٥٣٫٠ (٢٫٠٩) | ٦٥٫٠ (٢٫٥٦) | ٤٦٫٠ (١٫٨١) | ٣٦٫٠ (١٫٤٢) | ٥٠٫٠ (١٫٩٧) | ٥٥٫٠ (٢٫١٧) | ٥٩١ (٢٣٫٢٩) |
| نێونجی ژمارەی ڕۆژەکانی بارین (≥ ١.٠ mm) | ١٠٫٠ | ٩٫٠ | ٨٫٠ | ٩٫٠ | ١٠٫٠ | ١٠٫٠ | ٩٫٠ | ٩٫٠ | ٩٫٠ | ٨٫٠ | ١٠٫٠ | ١١٫٠ | ١١٢ |
| نێونجی مانگانەی سەعاتەکانی ھەتاوی بوون | ٤٥٫٤ | ٧٢٫٣ | ١٢٢٫٠ | ١٥٧٫٧ | ٢٢١٫٦ | ٢٢٠٫٩ | ٢١٧٫٩ | ٢١٠٫٢ | ١٥٦٫٣ | ١١٠٫٩ | ٥٢٫٤ | ٣٧٫٤ | ١٬٦٢٥ |
| سەرچاوەی یەکەم:  |
| سەرچاوەی دووەم: بەرلینەر ئەکسترێمڤێرتێ |

## ئەمانەش ببینە

* بیرپینسێل
* کۆشکی بەرلین

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ئەڵمانیا
* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی ئۆڵۆمپیاد
* دەروازەی ئەورووپا
* ھێمای دەروازەدەروازەی شارەکان