Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# لیو ژیجی

**لیو ژیجی** (چینی سادەکراو:刘知几; چینی سادەکراو:劉知幾; خوێندنەوە :لیو ژیجی) مێژووناس و نووسەری کتێبی مێژویی شیتۆنگ بوو لەدایکبووی شوێنێکی سەردەمی ئیمپراتۆرییەتی تانگ بوو ئەمڕۆ دەکەوێتە سوژۆو لە جیانگسو لە چین. تاقیکردنەوەی شاھانەی کرد و بڕوانامەکەی لە ٦٨٠ بەدەست ھێنا و لە ٦٩٩ لەچەندین شوێن کاری کرد، دواتر لە ٧٠٨ دەست لە کار دەکێشێتەوە و بڕیار دەدات دەست بە نووسینی کتێبی مێژویی شیتۆنگ بکات.

## سەرچاوەکان

* Li, Wenli. *Liu Zhiji Shitong Tixian De Biandao Sixiang He Biandao Yuanze (The Editing Thought and Principle in Liu Zhiji's Shitong)*. Tangdu Journal. 2006-05. pp. 34–36. ISSN 1001-0300.
* Qu, Lintong, "Shitong" ("Generality of Historiography"). *Encyclopedia of China* (1st ed.).

داڕێژە:Tang Dynasty historians

* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی چین
* دەروازەی مێژوو
# چێن زیانگ

| چێن زیانگ  |
| --- |
| 陳子昂 |
| Chen Zi'ang, painted by Kanō Tsunenobu in the 18th century. |
| لەدایکبوون | 661 or 656 Shehong County, سیچوان, چین |
| مەرگ | ٧٠٢ (٤٠−٤١ ساڵ ژیاوە) ٧٠٢ (٤٥−٤٦ ساڵ ژیاوە) Shehong County, Sichuan, China |
| پیشە | شاعیر،سیاسەتوان |
|

|  |
| --- |
|  |
| چێن زیانگ |
| چینیی سادەکراو |  陈子昂  |
| چینیی تەقلیدی |  陳子昂  |
|

| نووسراوەکان |
| --- |
| Mandarin |
| هانیو پینین | Chén Zĭ'áng |
| Wade–Giles | Ch‛en2 Tzŭ3-ang2 |
| IPA | [tʂʰə̌n tsɨ̀.ɑ̌ŋ] |
| Cantonese |
| Jyutping | Can4 Zi2-ngong4 |
| IPA | داڕێژە:IPAc-yue |
| Yale Romanization | Chàhn Jí-ngòhng |

 |
| Courtesy name |
| چینی |  伯玉  |
|

| نووسراوەکان |
| --- |
| Mandarin |
| هانیو پینین | Bóyù |

 |

 |

**چێن زیانگ** (بە چینی:陳子昂، لەدایکبووی ٦٦١ یا ٦٥٦ تا ٧٠٢) شاعیرێکی چینی بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی تانگ، بەشدارییەکی گرنگی ھەبوو لە شیعرەکانی تانگ و کارەکانی ناسراو بوون، لە شیعرەکانی، وە لە شیعرەکانی سەردەمی خۆی ڕەزامەند نەبووە، ھەروەھا یارمەتی بنیادنانی سەردەمێکی نوێی شیعری دا. لەدوای خۆی شاعیرەکانی وەک وانگ وێی، لی بای، دو فوو دێن کە دەکەونە سەردەمی زێڕی لە شیعری تانگ

## ژیاننامە

لەدایکبووی پارێزگای شێھۆنگ (لەمرۆدا: پارێزگای سیچوان) کوڕی پیاوێک دەوڵەمەند بوو، تا تەمەنی بیست ساڵی نەچوو بۆ پایتەخت بۆ بەشداریکردن لە تاقیکردنەوەی شاھانە و تەواوکردنی جینشی

دوای چینی بۆ پایتەخت، چێن لەناکاو سەرەنجی دەوری بەری ڕاکێشا بە شیعرەکانی

## تێبێنییەکان

## سەرچاوەکان

* Wu, John C. H. (1972). *The Four Seasons of Tang Poetry*. Rutland, Vermont: Charles E. Tuttle. ISBN 978-0-8048-0197-3
* Zhu Xiaoyin, *The Reason for Chen Zi'ang's Death* (关于陈子昂的死因) 1983

* دەروازەی چین
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی شیعر
# ژێن چوان

**چێن چوان** پزیشکێکی سەدەی حەوتەمی چینی بوو، لە ٦٤٣، ئاماژەی بە نیشانەکانی تێنوبوون، وە شیرینی میز داوە لە شەکرە

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Zhen Quan»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢١.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* فەرھەنگی مێژووی پزیشکی لەلایەن ئەنتۆن سباستیان، لاپەرە ٢٤٩، کتێبی گووگڵ

* دەروازەی چین
* دەروازەی پزیشکی
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی مێژوو
# خەڵکانی تانگوت

خەڵکانی تانگوت
ژنان لە خەڵکانی تانگوت
**خەڵکانی تانگوت** (بە چینی: 党項) ھۆزێکی تبیتۆ بورمان بوون کە لە رۆژئاوای سیا دەژیان. پێشوو تر لەژێر حکومەتی تونھیون دەژیان تا بە نزیکەیی ١٠ی پێش زاین خۆیان گواستەوە بۆ نێوان باکور و باشوری چین و ئیمپراتۆریەتی سیایان دامەزراند (لە ١٠٣٨ تا ١٢٢٧) خەڵکانی تانگوت بە زمانی تانگوت قسە دەکەن کە پەیوەندیدارە بە زمانی چیانگیک یان زمانی یی کە دەگەڕێتەوە بۆ خێزانی تبیتۆ-بورمی

## مێژوو

* نەخشەی فراوانبوونی تانگوت

لە ٨٨١ تانگوتەکان یارمەتی ئیمپراتۆریەتی تانگیان دا تا سەرکەوێت بەسەر کوودەتای ھوانگ چاۆ، وەک پاداشتێک ئیمپراتۆری ئیمپراتۆریەتی تانگ سێ پارێزگای بەخشی بە ژەنەڕالی تانگوت لی سیگۆنگ

## سەرچاوەکان

* دەروازەی چین
* دەروازەی تورکیا
* دەروازەی ڕووسیا
# وێی لیێی ژۆو

**وێیلێیی ژۆو** (بە چینی:周威烈王; خوێندنەوە: ژۆو وێیلیێ وانگ) ناوی کەسی **جی وو**، ٣١م پاشای ئیمپراتۆریەتی ژۆو بوو، ٢٠م پاشا بوو لە بەشی ڕۆژھەڵاتەکەی

بە فەرمی سێ پارێزگای دامەزراند وەک (جین، ھان، وێی، ژاۆ) وەک ویلایەتێکی دەرەبەگایەتی، بۆ ئەوەی ببنە یارمەتی پاراستنی ئیمپراتۆریەتەکەی،

## خێزان

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | جینگی ژۆو (گایی) (d. ٤٧٧ی پێش زاین) |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | یوانی ژۆو (d. ٤٦٩ی پێش زاین) |  |
|  |  |
|  |  |  |  |
|  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | ژێندینگی ژۆو (d. ٤٤١ی پێش زاین) |  |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  |  |  |
|  |  |
|  |  |  |  |
|  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | کاۆی ژۆو (d. ٤٢٦ی پێش زاین) |  |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  |  |  |
|  |  |
|  |  |  |  |
|  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  |  |  |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  |  |  |
|  |  |
|  |  |  |  |
|  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |
|  | وێی لیێی ژۆو (d. ٤٠٢ی پێش زاین) |  |
|  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «وێی لیێ»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١.

* دەروازەی چین
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی پاشایەتی
* دەروازەی ژیاننامە
# تۆماری بەھار و پاییز

| تۆماری بەھار و پاییز |
| --- |
|  |
| سەرناو | 春秋 |
| ناونراوە لەدوای | بەھار، پاییز |
| بابەتی سەرەکی | سەردەمی بەھار و پاییز |
| چەشن | biānniántǐ |
| دانەر | کۆنفۆشیۆس |
| زمان | زمانی چینی |
| Library of Congress Classification (works and editions) | PL2470 |
| Earliest date | ٧٢٢ پێش زایین |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

تۆماری مێژووییی بەھار و پاییز یان چونچیو تۆمارێکی مێژوویی دێرینی چینە تۆمارەکە بە فەرمی ھی ویلایەتی لووە کە تۆماری ٢٤١ ساڵی تیایە لە ٧٢٢ی پێش زایین تا ٤٨١ی پێش زایین، سەرەتاترین تۆماری مێژوویە کە ڕزگاری بوبێت و کەوتبێتە دەست حکومەتی لەبەر ئەوەی وا بڕوا دەکری لەلایەن کۆنفۆشیۆسەوە کۆکرابێتەوە کە پێنج کلاسیکەکەی تیایە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی چین
* دەروازەی مێژوو
# ژوگێ لیانگ

**ژوگێ لیانگ** (١٨٤ تا ٢٣٤ی زاینی) ناو:کۆنگ مینگ، سەرکردە و دانەری ستراتیژی سەربازی بوو، شالیار(En) و نوێنەری ویلایەتی شوو ھان بوو لە سەردەمی سێ شانشینەکە، لە سەردەمی خۆی بە باشترین دانەری ستراتیژیەت دەناسرا، وە بەیەک چاو لەگەل سوون تزو سەیردەکرا، سوون تزو نووسەری ھوونەری جەنگی،

## بەستەرە دەرەکییەکان

* کارەکانی ژوگێ لیانگ لە پڕۆژەی گەتنبێرگ
* کارەکانی ژوگێ لیانگ لە ئەرشیڤی ئینتەرنێت

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Zhuge\_Liang»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ١ی حوزەیرانی ٢٠٢١.

* دەروازەی چین
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی شەڕ
* دەروازەی سیاسەت
# کیو یوان

**کیو یوان** (بە ئینگلیزی: Qu Yuan) (٣٣٩ پ.ز - نەزانراو) یان (٣٤٠ پ.ز. - ٢٧٨ پ.ز.) شاعیر و وەزیرێکی چینی بوو. ناسراوە بە نووسیەنکانی لە بوا ر ی شیعری کلاسیکیدا بە تایبەتی بەهۆی دیوانی شیعرەکانی (چوو-سی) کە ناسراوە بە گۆرانییەکانی باشوور یان گۆرانییەکانی "چوو" کە بریتییە لە کتێبێکی شیعر کە بە یەکێک لە کارەکانی ئەژمار دەکرێت. دیوانی (چوو-سی) لەگەڵ دیوانی (شی-جینک) بەیەکەوە دادەنرێن بە دوو کتێبی گەورە و بەناوبانگی شیعری چینی کۆن. هەروەها کیو یوان ناسراوە بە دامەزرێنەری فیستیڤاڵی دراگۆن.

زانیارییە مێژووییەکان دەربارەی کیو یوان کەمن، وە هەروەها خاوەندارێتی یوان بۆ دیوانی شیعری (چوو-سی) هێشتا لە ژێر پرسیاریدایە. بەهەرحاڵ یوان بە زۆری قبوڵکراوە بەوەی کە نووسەری شیعری (لی-سا) بێت کە بەناوبانگترین و ناسراوترین بەشە شیعری دیوانی (چوو-سی) یە.

* دەروازەی سیاسەت
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی وێژە
* دەروازەی چین
* دەروازەی شیعر
# چیان چیانیی

**چیان چیانی** (سادەکراو:钱谦益، دێرین:銭謙益) مێژووناس، شاعیر، سیاسەتوان بوو لە ئیمپراتۆیەتی مینگ. وە ھاوسەری شاعیر لیو ڕوشی بوو.

## خوێندنەوەی زیاتر

* Lawrence C.H Yim (٢٠٠٩). *The Poet-historian Qian Qianyi*. Routledge. ژپنک ٩٧٨-١-١٣٤-٠٠٦٠٦-٩.
* Hummel، Arthur W. Sr.، ed. (1943). «Ch'ien Ch'ien-i» . *Eminent Chinese of the Ch'ing Period*. United States Government Printing Office.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Qian Qianyi»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٤ی ئابی ٢٠٢١.

## بەستەرە دەرەکییەکان

داڕێژە:Ming Dynasty historians

* دەروازەی چین
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی شیعر
* دەروازەی وێژە