Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ١٩٧٩

|  |  |
| --- | --- |
| ھەزارە: | ھەزارەی ٢ـەم |
| سەدەکان: | سەدەی ١٩ – **سەدەی ٢٠** – سەدەی ٢١ |
| ساڵەکان: | ١٩٧٦ ١٩٧٧ ١٩٧٨ – **١٩٧٩** – ١٩٨٠ ١٩٨١ ١٩٨٢ |

١٩٧٩ لە ڕۆژژمێرەکانی تر| ڕۆژژمێری کوردی | ٢٦٧٨–٢٦٧٩ |
| ڕۆژژمێری ئێرانی | ١٣٥٧–١٣٥٨ |
| ڕۆژژمێری زایینی | ١٩٧٩ *MCMLXXIX* |
| ڕۆژژمێری ئەتیوبیایی | ١٩٧١–١٩٧٢ |
| ڕۆژژمێری ئەرمەنی | ١٤٢٨ ԹՎ ՌՆԻԸ |
| ڕۆژژمێری کۆچی | ١٣٩٩–١٤٠٠ |
| ڕۆژژمێری ئیگبۆ | ٩٧٩–٩٨٠ |
| ڕۆژژمێری ئاشووری | ٦٧٢٩ |
| ڕۆژژمێری بەربەری | ٢٩٢٩ |
| ڕۆژژمێری بەنگالی | ١٣٨٦ |
| ڕۆژژمێری بەھایی | ١٣٥–١٣٦ |
| ڕۆژژمێری بودایی | ٢٥٢٣ |
| ڕۆژژمێری بیزەنتی | ٧٤٨٧–٧٤٨٨ |
| ڕۆژژمێری شیوش | ٦٨ |
| ڕۆژژمێری چینی | 戊午年 (زەوی ئەسپ) ٤٦٧٥ یان ٤٦١٥     *— تا —* 己未年 (زەوی بزن) ٤٦٧٦ یان ٤٦١٦ |
| ڕۆژژمێری ھەتاویی تایلەندی | ٢٥٢٢ |
| ڕۆژژمێری دیسکۆردی | ٣١٤٥ |
| ڕۆژژمێری ژاپۆنی | Shōwa ٥٤ (昭和５４年) |
| ڕۆژژمێری جولیانی | زایینی کەم ١٣ ڕۆژ |
| ڕۆژژمێری بێرمەیی | ١٣٤١ |
| ڕۆژژمێری عیبری | ٥٧٣٩–٥٧٤٠ |
| ڕۆژژمێری قبتی | ١٦٩٥–١٦٩٦ |
| ڕۆژژمێری کۆری | ٤٣١٢ |
| ڕۆژژمێری مینگوو | ڕۆژژمێری کۆماری چین ٦٨ 民國٦٨年 |
| ڕۆژژمێری ھۆڵۆسن | ١١٩٧٩ |
| ڕۆژژمێرە ھیندووەکان |  |
|  - *ڤیکرام سامڤات* | ٢٠٣٥–٢٠٣٦ |
|  - *شاکا سامڤات* | ١٩٠١–١٩٠٢ |
|  - *کاڵی یوگا* | ٥٠٨٠–٥٠٨١ |
| لە دروستبوونی ڕۆما | ٢٧٣٢ |
| ساڵی فەرمانڕەواییی بەریتانیا | ٢٧ ئێلیزابێتی\_دووەم – ٢٨ ئێلیزابێتی\_دووەم |
| سەعاتی یونیکس | ٢٨٣٩٩٦٨٠٠–٣١٥٥٣٢٧٩٩ |
| ئەم سندووقە: * بینین
* وتووێژ
* دەستکاری
 |

ساڵی **١٩٧٩** لە ڕۆژژمێری زایینیدا.

## ڕووداوەکان

### کانوونی دووەم

* ١ی کانوونی دووەم: ویلایەتە یەکگرتووەکان و چین رێکەوتن لەسەر دامەزراندنی پەیوەندییە دیبلۆماسییەکانی نێوانیان.

### شوبات

* ١ی شوبات: گەڕانەوەی ئیمام خومەینی بۆ ئێران دوای سەرکەوتنی شۆڕشی ئیسلامی لە ئێران.

## لەدایکبوونەکان

### ئازار

* ١١ی ئازار: لەدایکبوونی جاسم محەمەدی یاریزانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عێراق.

## مردنەکان

* مستەفا بارزانی

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
# پەنەما

| کۆماری پاناما*República de Panamá* |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |

 |
| **دروشم:**"Pro Mundi Beneficio" "بۆ سودمەندبوونی جیھان" |
| **سروود:Himno Istmeño-ھیمنۆ ئیستمێنیۆ* (ئیسپانی) Duration: 1 minute and 50 seconds.1:50 |
| شوێنی پەنەما   |
| **پایتەخت** و گەورەترین شار
  | پەنەما سیتی **پۆتانەکان: Unable to parse latitude as a number:٨**  |
| زمانە فەرمییەکان | ئیسپانی |
| **گرووپە ڕەگەزییەکان**  | * ٦٥٪ مێستیزۆ
* ١٢٫٣٪ ھیندیە سوورەکانی
* ٩٫٢٪ ئەفرۆ-پەنامییەکان
* ٦٫٨٪ مولاتتۆ
* ٦٫٧٪ پانامییەکان
 |
| ناوی هاووڵاتی | پانامییەکان
 |
| دەوڵەت | تاک سەرۆکایەتی یاسای فەرمی کۆماری |
|  -  | سەرۆک کۆمار | خوان کارلۆس ڤەرێلا |
|  -  | سەرۆکوەزیران | ئیزابێل سێینت مالۆ |
| یاسادانەر | ئەنجومەنی نیشتیمانی |
| سەربەخۆیی |
|  -  | لە ئیسپانیا | ٢٨ی تشرینی دووەمی ١٨٢١  |
|  -  | لە کۆلۆمبیا | ٣ی تشرینی دووەمی ١٩٠٣  |
| ڕووبەر |
|  -  | سەرجەم | ٧٥٬٥١٧ کیلۆمەتری چوارگۆشە ((١١٨)یەم) ٢٩٬١٥٧ مایلی چوارگۆشە  |
|  -  | ئاو (%) | ٢٫٩ |
| ژمارەی دانیشتوان |
|  -  | بەراوردی  | ٤٬٥٧٠٬١٣٣   |
|  -  | سەرژمێریی حوزەیرانی ٢٠٢١ est. | ٤٫٣٧٩٫٠٣٩  |
|  -  | چڕی | ٥٤٫٢ کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە ((١٥٦)ھەمین) ١٤٠٫٦کەس لە مایلی چوارگۆشە |
| **GDP** (PPP) | بەراوردی ٢٠١٥ |
|  -  | سەرجەم | ٨٣٫٤٢١$ ملیار  |
|  -  | سەرانە | ٢١٫٦٣٤$  |
| **GDP** (nominal) | بەراوردی ٢٠١٥ |
|  -  | سەرجەم | ٤٩٫١٤٢$ ملیار  |
|  -  | سەرانە | ١٢٫٧٤٤$ ملیار  |
| **Gini** (٢٠١٢) | ٥١٫٩  |
| **HDI** (٢٠١٣) | ٠٫٧٦٥ (٦٥th) |
| دراو | * بالبۆوا
* دۆلاری ئەمریکی

 (`PAB, USD`)  |
| ناوچەی کاتی | EST (UTC−٥) |
| لای لێخوڕین | ڕاست |
| کۆدی ISO 3166 | PA |
| پاوانی ئینتەرنێت | .pa |
| کۆدی تەلەفۆن | +٥٠٧ |

**پەنەما** یان **پاناما**، بە فەرمی **کۆماری پەنەما** (بە زمانی ئیسپانی: *República de Panamá*) وڵاتێکی کیشوەری ئەمریکایە پایتەختەکەی پاناما سیتی یە.

دانیشتووانی ئەم وڵاتە بەپێی سەرژمێری حوزەیرانی ٢٠٢١ بریتییە لە ٤٫٣٧٩٫٠٣٩ کەس و زمانی فەرمی ئیسپانی یە و دراوەکەیان بالبۆوای پەنامایی و دۆلاری ئەمریکییە.

پاناما لە ساڵی ١٨٢١ سەربەخۆیی خۆی لە ئیسپانیا و لە ساڵی ١٩٠٣ ش لە کۆلۆمبیا وەرگرتووە. کۆماری پاناما کەم دانیشتووترین وڵاتی ئیسپانی زمانی ئەمریکای لاتینە.

پاناما بە پانتایی ٧٥٫٥١٧ کیلۆمەتری چوارگۆشە سەدو شازدەھەمین وڵاتی جیھانە لە ڕووی پانتایییەوە لە باکوورەوە لەگەڵ دەریای کاری بی و ئۆقیانووسی ئاتلانتیک، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ کۆلۆمبیا، لە باشوورەوە لەگەڵ ئۆقیانووسی ئارام و لە ڕۆژاواشەوە لەگەڵ وڵاتی کۆستاریکا ھاوسنوورە، ئەم وڵاتە ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان و ڕێکخراوی وڵاتە ئەمریکییەکانە.
تاوەکو پێش ئاشکرابوونی (بەڵگەنامەکانی پەنەما).
پەناما بە (کەناڵی پەنەما) دەناسرا، کە ڕێڕەوێکی ئاوی زۆۆر گرنگی گواستنەوەی ئاوییە، لەنێوان ھەردوو زەریای ئەتڵەسی و ئارام (ھێمن) دا.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ئەمریکای باکوور
* دەروازەی ئەمریکای لاتین
* دەروازەی وڵاتەکان
# مێروولە

مێروولە
**مێروولە یان به له‌کی مێرووژ** جۆرەیەکە لە گیانلەبەران، لە مێرووە کۆمەڵایەتییەکانە. کە دەتوانێت لەگەڵ مرۆڤدا بژیێت. سەر بە خێزانی (Formicidae). زیاتر لە ٢٢٫٠٠٠ جۆری مێروولە ھەیە. زیاتر لە ١٢٫٥٠٠ جۆریان پۆڵێنکراون.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ژینناسی
* دەروازەی قورئان
# ھەرەمە میسرییەکان

ھێرەمە میسرییەکان
بەناوبانگترین فیرعەونەکانی میسر سێ پاشای بەرەبایی چوارەمن "خئویس" خفرن ،میکرفیوس، ئەمانە ٢٨٠٠ ساڵ پێش زایین دەژیان . بەو ھێرەمانەی دروستیان کردووە ،دەسەڵاتی فەرمانڕەوای ئەوانمان بۆ دەردەکەوێ . ئەو ھێرەمەی لە ھەمووی گەورەترە گۆڕی "خئویس"ە بەرزی ١٣٧ گەزە ھەر پەلێک ٢٢٧ گەزە، بە گەورەترین و بە شکۆترین ساختمانی بەردین دەژمێردرێت خفرن ١٣٦ گەز بەرزە و میکرنیوس ٦٦ گەزە بەرزە.

* دەروازەی میسر
* دەروازەی مێژوو
# شووشە

گۆیەک لە شووشە
**شووشە** ڕەقەیەکە بێ شکڵ کە دەتوانێت لە یەک کاتدا ڕەفتاری ماددەیەکی ڕەق و توویر (شکەنەندە) لە خۆی پێشان بدات.

## پەڕاوێز

* دەروازەی کیمیا
* دەروازەی زانستی ماددە
* دەروازەی نژیاروانی
# پشیلە

| پشیلە |
| --- |
| Scientific classification |
| Kingdom: | Animal |
| Phylum: | گیانلەبەر |
| Class: | شیردەر |
| Order: | گۆشتخۆر |
| Family: | خێزانی پشیلە |
| Genus: | مازەداران |
| Species: | خێزانی پشیلە |

**پشیلە** یەکێکە لە گیاندارە گۆشخۆرەکان کە دوو جۆری سەرەکی ھەیە یەکەمیان پشیلەی ماڵییە ئەوەی تر پشیلەی کێویە، پلەی گەرمی لەشی پشیلە لە ٣٨٫٦ پلەی سلیزی جێگیرە. پشیلە بەشێکە لە خێزانی پشیلە لەو لێکۆڵنەوەیەی لە ٢٠٠٧ دا ئەنجام دراوە دەرکەوتووە کە پشیلەکان دووەمین ئاژەڵی ماڵی بەناوبانگن لە ئەمریکا لەدوای یەکەمین کە ماسییە.

## تواناکانی پشیلە

پشیلە لەبەر ئەوەی کێشەکەی کەمە ئەمەش یارمەتی دەدات بۆ باز دانی لە شوێنە بەرزەکانەوە لەبەر قاچە بچووکەکانی توانای ڕۆیشتنی لە لێوارە تەنک و بچووکەکان ھەیە وە پشیلە خاوەن نینۆکێکی تیژە کە یارمەتی پاراستن و گرتنی نێچیری دەبێت.

## ئەمانەش ببینە

* ڕۆژی جیھانیی پشیلە
* پشیلەی وان

## پێشانگا

* پشیلەیەک
* پشیلەیەک تەمەنی ٣ کاتژمێرە
* پشیلەیەک کە بەخۆی وێنەی لە خۆی گرتووە
* پشیلەی سپی و چاو شین کە جۆرێکی دەگمەنە
* پشیلەیەکی ماڵی
* پشیلەیەکی ڕەش
* پشیلەیەک تایبەت کە لە ھیندستاندا دەژی
* پشیلەی وان
* پشیلەی جیاواز لە ئێران

## سەرچاوەکان

* ھێمای دەروازەدەروازەی گیانلەبەران
* دەروازەی ژینناسی
# سان مارینۆ

| سان مارینۆ |
| --- |
| بە ئیتالی: Repubblica di San Marino |
|  |
| دامەزران | ٣ی ئەیلوولی ٠٣٠١ |
| ناو بە زمانی فەرمی | Repubblica di San Marino، San Marco |
| خوێندنەوەی ئای پی ئەی | san mɐˈrʲinə، san .maˈriːno |
| ناونراوە لەدوای | Marinus |
| زمانی فەرمی | زمانی ئیتاڵی |
| سروودی نیشتمانی | Q336291 |
| Culture | culture of San Marino |
| دروشم | Libertas |
| کیشوەر | ئەورووپا |
| وڵات | سان مارینۆ |
| پایتەخت | سان مارینۆ |
| ناوچەی کاتی | کاتی ئەورووپای ناوەندی، Europe/San\_Marino |
| ناوچەی جوگرافی | Italian Peninsula، ئەورووپای باشوور |
| Enclave within | ئیتاڵیا |
| پۆتانی شوێن | ٤٣°٥٦′٠″N ١٢°٢٨′٠″E |
| Coordinates of easternmost point | ٤٣°٥٦′٢٧″N ١٢°٣١′٠″E |
| Coordinates of northernmost point | ٤٣°٥٩′٢٤″N ١٢°٣٠′٣٦″E |
| Coordinates of southernmost point | ٤٣°٥٣′٣٧″N ١٢°٢٧′٢٧″E |
| Coordinates of westernmost point | ٤٣°٥٧′١٢″N ١٢°٢٤′١٣″E |
| بەرزترین خاڵ | Monte Titano |
| نزمترین خاڵ | Ausa River |
| شێوەی بنەڕەتیی حکوومەت | پەرلەمانی کۆماری، diarchy |
| پۆستی سەرۆکی دەوڵەت | Captain Regent of San Marino |
| سەرۆکی حکوومەت | Denise Bronzetti، Italo Righi |
| دەستەی جێبەجێکردن | Congress of State |
| ئەنجومەنی یاسادانەر | Grand and General Council |
| دانیشتووان | ٣٣٬٦٠٠ |
| دراو | یۆرۆ |
| ھاوسنوورە لەگەڵ | ئیتاڵیا، یەکێتیی ئەورووپا |
| دەقی بنەڕەتی | Constitution of San Marino |
| Driving side | right |
| Electrical plug type | Europlug، Schuko، Type L |
| زمانەکان | زمانی ئیتاڵی |
| ڕووداوە بەرچاوەکان | Apostolic journey by Leo XIV to San Marino |
| ڕووبەر | ٦١٫٢ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
| کۆدی پۆستە | 47890 |
| وێبگە |  |
| ھاشتاگ | SanMarino |
| پاوانی ئینتەرنێتی | .sm |
| وەسفی ئاڵا | flag of San Marino |
| وەسفی نیشان | coat of arms of San Marino |
| جوگرافیای ئەم بابەتە | Geography of San Marino |
| ئابووری بابەت | ئابووری سان مارینۆ |
| دیمۆگرافیای بابەت | demographics of San Marino |
| کۆدی مۆبایلی وڵات | 292 |
| کۆدی تەلەفۆنی وڵات | +378 |
| Emergency phone number | 112، 115، 118، 113 |
| GS1 country code | 800-839 |
| کۆدی تابلۆی ئۆتۆمۆبیل | RSM |
| Maritime identification digits | 268 |
| پێڕست | list of honorary citizens of San Marino |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**سان مارینۆ**، بە ڕەسمی **کۆماری سان مارینۆ** (بە زمانی ئیتالی: Repubblica di San Marino) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەورووپا. سان مارینۆ ئەندامە لەنەتەوە یەکگرتووەکان و ئەندامیشە لە ئەنجومەنی ئاسایش.

* دراوی: لیرەی ئیتالی

## مێژوو

* مێژوو/ کۆنترین کۆمارە لەجیهان
* ٢٥٠ ی زایینی دامةزراوە سەربەخۆی نا لە سالی ١٦٣١

## جووگرافیا

* جووگرافیای ئیتاڵیا/دەکەوێتە ناو ئیتاڵیا واتە ڕۆژئاوا و ڕۆژهەڵات و باکوور و باشوور ئیتاڵیایە
* دەکەوێتە بڵنداییەکانی نەویەکانی بەشی جیای تیتانۆ
* پایتەخت:سان مارینۆ
* ڕووبەری/62 کیلۆمەترە چوارگۆشەیە

## دانیشتوان

بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی سان مارینۆ ٣١,٦٣٧ کەس بووە کە بە یەکێک لە بچووکترین وڵاتانی جیھان لە قەڵەم دەدرێت. ٩٤ لەسەدی دانیشتوانی ئەم وڵاتە لە شارەکان دەژین.

* زانین و خوێندن و نوسین : ٩٦%

### زمانەکان

ئیتالی (فەرمی )

### نەتەوەکان

نەژادەکان :سان مارینز(٧٦%)ئیتالی (٢٤%)

### ئاینەکان

کاسۆلیکی ڕۆمانی

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ئەورووپا
* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی وڵاتەکان
* دەروازەی پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان
# ١٧ی تەممووز

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | تەممووز | >> |
| ی | د | س | چ | پ | ھ | ش |
|  |  |  | 0١ | 0٢ | 0٣ | 0٤ |
| 0٥ | 0٦ | 0٧ | 0٨ | 0٩ | ١٠ | ١١ |
| ١٢ | ١٣ | ١٤ | ١٥ | ١٦ | ١٧ | ١٨ |
| ١٩ | ٢٠ | ٢١ | ٢٢ | ٢٣ | ٢٤ | ٢٥ |
| ٢٦ | ٢٧ | ٢٨ | ٢٩ | ٣٠ | ٣١ |   |
| **٢٠٢٦** |

**١٧ی تەممووز** ١٩٨ەم ڕۆژی ساڵە (١٩٩یەم لە ساڵە پڕەکاندا) لە ڕۆژژمێری زایینی؛  ١٦٧ ڕۆژی ماوە بۆ کۆتاییی ساڵ.

## ڕووداوەکان

* ١٩٣٦ – دەست پێکردنى شەڕی نیشتیمانى لەنێوان کۆماریەکان و نەتەوەییەکاندا لە شارى مەدرید ى پایتەختى ئیسپانیا بە سەکردایەتى چەند ئەفسەرێک ( جەنەراڵ مۆلا لە باکور و جەنەراڵ فرانسیسکۆ فرانکۆ لە ڕۆژاواوە و جەنەراڵ کییبو دى یانۆ لە باشوورى ئیسپانیا و چەند جەنەراڵێکى تر، کە ئیسپانیاى دابەش کرد بەسەر دوو بەرەدا ئەوانیش (کۆماریەکان و نەتەوەییەکان).

* ١٩٥٨ – جیابونەوەى عێراق لە یەکێتى عەرەبی هاشمى لەگەڵ ئەردەن، کە لە مانگى شوباتى هەمان ساڵدا لە نێوان شا فەیسەڵ شای عیراق و شا حوسێن کوڕی تەلال مەلیکى ئوردن واژۆ کرا، و ڕێککەوتنێکى شێوە کۆنفیدراڵى بوو کە حکومەتێکى هاوبەشیان پێک هێنا لەنێوان ئەو دوو وڵاتەدا، وە لە بەندێکى ڕێکەوتنەکەدا هاتبوو کە سەرۆک وەزیران کەسێکى عێراقی دەبێت و بارەگاى ئەنجومەنى وەزیران حکومەتى هاوبەش شەش مانگ لە بەغدادى پایتەختى عێراق دەبێت و شەش مانگ لە عەممانى پایتەختى ئەردەن.

* ١٩٦٨ – بێ سەروشوێنکردن و لابردنى عەبدولڕەحمان عارف لە پۆستى سەرۆک کۆماریى ئەوکاتى عێراق لە چوارچێوەى ئەو کودەتایەى کە ناوى کودەتای سپی لێ نرابوو، و لەلایەن کۆمەڵێک ئەفسەر و کەسانى سیاسی و بەسەرکردایەتى حیزبی بەعسی ئیشتیراکى بە سەرپەرشتى ئەحمەد حەسەن بەکر ئەنجامدرا.

* ١٩٧٣ – ئەنجامدانى کودەتایی سەربازى لە وڵاتى ئەفغانستان بەسەر شا موحەممەد زاهیر شاە و کۆتایی هێنان بە حوکمى پاشایەتى لە وڵاتدا و ڕاگەیاندنى حوکمى کۆمارى بە سەرۆکایەتى (محمد داود خان)ى ئامۆزاى شا سەرۆک وەزیرانى ئەفغانستان لە (١٩٥٣ - ١٩٣٣)، کە شا موحەممەد زاهیر شاه سەردانى وڵاتى ئیتاڵیا ى کرد بە مەبەستى ئەنجامدانى نەشتەرگەرى لە چاوەکانیدا، وە پێش گەڕانەوەى لەلایەن موحەممەد داود خانى ئامۆزایەوە کودەتاى بەسەردا کرا و کۆتایی بە سیستەمى پاشایەتى هێنرا لە وڵاتدا.

* ١٩٧٨ – عەلی عەبدوڵڵا ساڵح، بە سەرۆکى یەمەن.

* ٢٠١٤ – تێکشکانى فڕۆکەى نەفەرهەڵگرى مالیزى (بۆینگ٧٧٧-٢٠٠) لە نزیک گوندى خەرابوف لە نزیک باکورى تۆرز، و شارى شاختارسک لە ناوچەى ئۆبلاست دۆنیتسک، لە بەرزى ٣٣ هەزار پێ، کە بەهۆى ئاڕاستە کردنى موشەکى زەمینى جوو لە جۆرى پوک کە موشەکێکە لە زەوییەوە ئاڕاستە دەکرێت بە مەبەستى تێکشکاندنى فڕۆکە، وە ژمارەى سەرنشینانى فڕۆکەکە لە ٢٢٧ سەرنشین و ١٢ کەسی تاقمى فڕۆکەوانى پێک هاتبوو، گومان هەیە کەس لەو سەرنشینانە ڕزگارى نەبووبێت.

## لە دایکبوون

* ساڵی ١٤٧٨ – شا ئیسماعیلی یەکەم، دروستکەری دەوڵەتی سەفەوی

## مردنەکان

* ٢٠١٨ - ئیقبال مورادی چالاکێکی سیاسیی کورد لە ئاڵیاوای پێنجوین تیرۆر کراو.

## بۆنەکان

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
# شەڕی ناوخۆییی چین

| شەڕی ناوخۆییی چین |
| --- |
|  |
| بەشێکە لە | cross-strait relations |
| ناو بە زمانی فەرمی | 国共内战، 國共內戰 |
| وڵات | Republic of China |
| جێ | mainland China، ھاینان، میانمار |
| کاتی ڕوودان | ٣١ی ئازاری ١٩٤٦ |
| ڕێکەوتی دەستپێکردن | ١ی ئابی ١٩٢٧ |
| ڕێکەوتی کۆتاییھاتن | ١ی ئایاری ١٩٥٠ |
| بەشداربوو | Kuomintang، حیزبی کۆمۆنیستی چین |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**شەڕی ناوخۆییی چین** (بە ئینگلیزی: Chinese Civil War) شەڕێکی ناوخۆیی بوو کە لە نێوان حزبی کۆمۆنیستی چین و حزبی کوومینتانگدا لە ساڵانی ١٩٢٧ تا ١٩٤٩ ڕوویدا.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی سۆشیالیزم
* دەروازەی شەڕ
* ھێمای دەروازەدەروازەی شەڕی سارد
* دەروازەی سیاسەت
* دەروازەی چین
# جینپیۆنگی شیللا

| جینپیۆنگی شیللا |
| --- |
| *پاشای شیللا*  |
| گۆڕی شاھانەیی پاشا جینپیۆنگ لە گیۆنگجو |
| فەرمانڕەوایی | ٥٧٩ - ٦٣٢ (٢٠ی کانوونی دووەم) |
| تاج لەسەر نان | ٥٧٩ (١٧ی تەممووز) |
| پێشوو | پاشا جینجی |
| جێگر | شاژن سیۆندۆک |
| ھاوسەر | شاژن مایا |
| منداڵ(ەکان) | دیۆکمان، شاژن سیۆندۆکی شیللا شازادەخاتوون چۆنمیۆنگی شیللا |
| خێزان | خێزانی کیم |
| باوک | شازادەی جێنشین دۆنگریۆن |
| دایک | خاتوو مانۆی ھۆزی کیم |
| لەدایکبوون | ٥٦٧؟ |
| مردن | ٦٣٢ (٢٠ی کانوونی دووەم) |

|  |
| --- |
| جینپیۆنگی شیللا |
| Hangul | 진평왕  |
| Hanja | 眞平王  |
| Birth name |
| Hangul | 백정  |
| Hanja | 白淨  |

پاشا **"جینپیۆنگ"ی شیللا**، لە ٥٦٧ی زایینی لەدایکبووە و لە ٦٣٢ی زایینی مردووە. ماوەی فەرمانڕەوایەتییەکەی لەنێوان ساڵانی ٥٧٩ی زایینی تا ٦٣٢ی زایینی بووە. بیست و شەشەم پاشای شانشینی شیللا بوو. یەکێک بوو لە سێ شانشینەکەی کۆریا.

## ئەمانەش ببینە

* شاژن سیۆندۆکی شیللا (شاژن سیۆندۆک (زنجیرەی تەلەفزیۆنی))
* گۆگۆریۆ
	+ پاشا پیۆنگوۆن (٥٥٩ - ٥٩٠)
	+ پاشا یۆنگیانگ (٥٩٠ - ٦١٨)
	+ پاشا یۆنگنیو (٦١٨ - ٦٤٢)
* بایکجی
	+ پاشا ویدیۆک (٥٥٤ - ٥٩٨)
	+ پاشا ھای (٥٩٨ - ٥٩٩)
	+ پاشا بیۆپ (٥٩٩ - ٦٠٠)
	+ پاشا مو (٦٠٠ - ٦٤١)

## سەرچاوە

* ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Jinpyeong of Silla

* دەروازەی ژیاننامە

|  |
| --- |
| جینپیۆنگی شیللا **خێزانی کیملەدایکبوون:** ٥٦٧ز **مردن:** ٦٣٢ز |
| ناونیشانی پاشاکان |
| پێشوو جینجی | **پاشای شیللا** ٥٧٩ز–٦٣٢ز | جێگر سیۆندۆک |
# چین شی ھوانگ

**چین شی ھوانگ** (بە چینی: 秦始皇 'یەکەم ئیمپراتۆری چین'، ١٨ی شوباتی ٢٥٩ تا ١٠ی ئەیلوولی ٢١٠ی پێش زاین) ئیمپراتۆر و دامەزرێنەری ئیمپراتۆریەتی چین بوو، و یەکەم ئیمپراتۆر بوو کە چین یەک بخاتەوە و ھەموو شانشینەکان بکات بەیەک لە مێژووی دێرینی چین، لە ساڵی ٢٤٧ی پێش زاین تا ٢٢١ی پێش زاین ئەو ناوی **ژێنگ، پاشای چین** (秦王政، چین وانگ ژێنگ، ناوی کەسی، 嬴政 ینگ ژێنگ یان، 趙政 ژاۆ ژێنگ) بووبە یەکەم ئیمپراتۆر لە مێژووی چین دوای تەمەنی ٣٨ ساڵی کاتێک ھەموو شانشینەکانی خستە ژێر ئیمپراتۆرییەتەکەیی و یەکی خستنەوە لە سەردەمی شەڕی ویلایەتەکان، لەو سەردەمە ئیمپراتۆر چین ھەموو جوگرافیای چینی کرد بەیەک و یەکی خستنەوە ئەمەش لە ساڵی ٢٢١ی پێش زاین، ھەروەھا ئەمە جگە لەوەی ھەر ھەر ناوی «پاشا» (وانگ 王) بەخۆیەوە ببەستێتەوە کە پێشوو تر ئیمپراتۆرییەتی شانگ و ئیمپراتۆرییەتی ژۆو بەکاریان دەھێنا ئەو خۆی وەک ئیمپراتۆر (始皇帝) ناساند فەرمانڕەوایی ئیمپراتۆرییەتی چینی کرد لە ٢٢١ی پێش زاین تا ٢١٠ی پێش زاین. وەک چۆن ئیمپراتۆر چین ناوی «ئیمپراتۆر» ی (皇帝، *ھوانگدی*) بۆخۆی داھێنا ئەم ناوە بەردەوام بوو بۆ فەرمانەوا داھاتووەکانی چین بۆ ماوەی ھەزارەیەک.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Qin\_Shi\_Huang»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١.

## سەرچاوەکان

## ئاماژە بە سەرچاوە

* Sima Guang (٢٠١٦). Zizhi Tongjian*: Warring States and Qin*. بەرگی Volumes ١ to ٨ - ٤٠٣-٢٠٧ BCE. لەلایەن Yap، Joseph P. وەرگێڕدراوە. CreateSpace. ژپنک ٩٧٨-١-٥٣٣٠-٨٦٩٣-٨. LCCN ٢٠١٦٩٠٨٧٨٨. `{{cite book}}`: `|بەرگ=` دەقی زیادەی ھەیە (یارمەتی)

* دەروازەی چین
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی پاشایەتی
* دەروازەی سیاسەت
# ئیمپراتۆریەتیی شانگ

| ئیمپراتۆریەتیی شانگ |
| --- |
| بەشێکە لە | Three Dynasties |
| دامەزران | ١٦٠٠ پێش زایین |
| نەژاد | Huaxia |
| ئایین | Chinese folk religion |
| زمانی فەرمی | Old Chinese |
| کیشوەر | ئاسیا |
| پایتەخت | ینسو، Bo، Ao |
| پۆتانی شوێن | ٣٦°٧′١٥″N ١١٤°١٩′٣٠″E |
| شێوەی بنەڕەتیی حکوومەت | پاشایەتی |
| دانیشتووان | ١٥٠٬٠٠٠، ١٣٬٥٠٠٬٠٠٠ |
| گۆڕدراوە لەلایەن | ڕۆژاوای ژۆو |
| جێگەی دەگرێتەوە | ئیمپراتۆریەتیی سیا |
| زمانەکان | Old Chinese |
| سیستەمی نووسین | oracle bone script |
| کۆتاییھاتن | ١٠٤٦ پێش زایین |
| ئایینی فەرمی | Chinese folk religion |
|  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

نەخشەی شانگ، نەخشەکە ئەوە دەسەلمێنێ کۆمەڵگا سەرەتایەکان لە نزیک شانگ بوونیان ھەبووە.
**شانشینی شانگ** (بە چینی: 商朝 خوێندنەوە: شانگچاۆ) لە مێژوودا بە شانشینی ین ناسراوە، (殷代 ین دای) شانشینێکی مێژوویی چینە کە لە ناوەند و خوارووی رووباری زەردا بوە. کە لە دوایی شانشینی سیا دامەزرا دواتریش شانشینی ژۆو دامەزرا تۆماری شانشینی شانگ لە کتێبە مێژوویییەکانی (تۆمارەکانی بامبۆ، تۆماری مێژوویی شیجی) بەگوێرەی ڕوونکردنەوەکانی لیو سی شانشینی شانگ لە ١٧٧٦ی پێش زاین تا ١١٢٢ی پێش زاین شانشینەکە لەژیاندا بووە، بەڵام بەگوێرەی تێکستەکانی تۆماری ئێستای بامبۆ شانشینەکە لە نێوان ١٥٥٦ی پێش زاین تا ١٠٤٦ی پێش زاین ژیاوە، ھەرچۆنێک بێت پڕۆژەی ڕوونکردنەوە لەسەر شانشینەکانی سیا-شانگ-ژۆو بەگوێرەی کاربۆن ١٤، ڕوونی کردووەتەوە شانشینەکە لە ١٦٠٠ تا ١٠٤٦ بوونی ھەبووە.

شانشینی شانگ سەرەتاترین شانشینە کە بەبەڵگەی شوێنەوارناسی پشتگیر لێکرابێت دۆزینەوەکان لە وێرانبووەکانی ینسو (لە جیھانی مۆدێرنی ئەمڕۆ ئانیانگ) کە بە دواین پایتەخەتی شانگ ناسراوە لە دۆزینەوەکان گۆڕی شاھانە و کەلوپەلی جەنگی و دەیەھا ھەزار لە بڕۆنز و بەرد و ئێسک و سێرامیک دۆزراوەتەوە، لە ئانیانگ سەرەتاترین نوسراوی چینی لەناویدا دۆزراوەتەوە لەنێوان ساڵانی ١٩٢٠کان و ١٩٣٠کان. جگە لەوەش لە دۆزینەوەکاندا چەندین شتی مێژوویی دێرین دۆزاراوەتەوە کە لەو ساتە بەکارھاتوون وەک پزیشکی-دەرمان، ھونەر، سیاسەت، ئیکۆنۆمی، کە ھی سەرەتای شارستانییەتی شانگن.

## تۆمارە دێرینەکان

لە زۆربەی بەڵگەنامە دێرینەکان دەربارەی شانشینی شانگ تۆمارکراوە وەکوو کتێبی بەڵگەنامەکان

## سەرچاوەکان

* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی چین
* دەروازەی کۆمەڵگا
* دەروازەی پاشایەتی
* دەروازەی وڵاتەکان
# جیانگنان

| جیانگنان |
| --- |
|  |
| وڵات | چین |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**جیانگنان** یان **جیانگ نان** (بە چینی: 江南; خوێندنەوە: جیانگنان) بەشێوەیەکی فەرمی وەک کیانگ نان دەخوێنرێتەوە بە شێوەی وشەیی مانای  "باشووری ڕووبارەکە دێت" واتا "باشووری یانگتسی") شوێنێکی جوگرافییە لە چین ئاماژەیە بۆ ئەو خاکانەی لە باشووری خوارووی ڕووباری یانگتسی، لەنیودا بەشی باشووری دێلتاکەی. ناوچەکە تیایدا شانگھای، بەشی باشووری پارێزگای جیانگسو، بەشی باشووری ڕۆژھەڵاتی پارێزگای ئانھوی، بەشی باکووری پارێزگای جیانگسی و بەشی باکووری پارێزگای ژێجیانگ تێدایە. گرنگترین شارەکانی ناوچەکە برتین لە ئانچینگ، چانگژۆو، ھانگژۆو، نانجینگ، نینگبۆ، شاوۆسینگ، سوژۆو، ووسی، وێنژۆو، ژێنجیانگ.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Jiangnan»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٤ی ئازاری ٢٠٢٢.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* دەروازەی چین
* دەروازەی جوگرافیا
# مێژووناس

ھێرۆدۆت (سەدەی پێنجەمی پێش زایین)، لە یەکەمین مێژووناسانی ناودار کە کارەکانی ھێشتا ماون.
**مێژووناس** (بە ئینگلیزی: *Historian*)، کەسێکە کە سەبارەت بە مێژوو دەخوێنێتەوە و دەنووسێت و شارەزایەتی. مێژووناسان لە ڕووداوەکانی ڕابردوو (ئەوانەی کە گرێدراوی مرۆڤن) دەکۆڵنەوە. ئەگەر مێژووناس گرنگی بە ڕووداوەکانی پێش مێژووی نووسراو بدات، ئەوە پێیدەوترێت **پێشمێژووناس** یان مێژووناسی پێشمێژوو.

لە کۆتاییی سەدەی نۆزدەھەمدا مێژووناسی بوو بە پیشەیەک.

## گرنگترین و بەنێوبانگترین مێژوونووسان

* ئیبن ئەسیری جزری
* ئیبن کەسیر
* ئیبن خەلدوون
* ھێرۆدۆت
* مەحموود کاشگەری

## بەستەری دەرەکی

* ھەندێک دەقی ھەڵبژێردراو لە ناسراوترین مێژووناسان (بە ئینگلیزی) ٢٣ی ئازاری ٢٠١٠ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.

* دەروازەی مێژوو
# سوژۆو

| سوژۆو
苏州市 |
| --- |
| Prefecture-level city: شار لە پلەی پارێزگا |
|  |
| Location in Jiangsu |
| سوژۆوشوێنی لە چین |
| پۆتانەکان: ﻿ / ﻿ |
| وڵات | کۆماری گەلی چین |
| پارێزگا | جیانگسو |
| County-level divisions | 11 |
| دامەزراو | ٥١٤ی پێش زایین |
| دەسەڵات |
|  • جۆر | Prefecture-level city |
|  • Party Secretary | Zhou Naixiang |
|  • Mayor | Qu Futian |
| ڕووبەر |
|  • Prefecture-level city: شار لە پلەی پارێزگا | ٨٬٤٨٨٫٤٢ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٣٬٢٧٧٫٤٠ میلی چوارگۆشە) |
|  • وشکایی | ٦٬٠٩٣٫٩٢ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٢٬٣٥٢٫٨٨ میلی چوارگۆشە) |
|  • ئاو | ٢٬٣٩٤٫٥٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٩٢٤٫٥٢ میلی چوارگۆشە) |
|  • شاری | ٢٬٧٤٣ کیلۆمەتری چوارگۆشە (١٬٠٥٩ میلی چوارگۆشە) |
| ژمارەی دانیشتووان (2015) |
|  • Prefecture-level city: شار لە پلەی پارێزگا | ١٠٬٦٥٨٬٠٠٠ |
|  • چڕی | ١٬٣٠٠ کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە (٣٬٣٠٠ کەس لە میلی چوارگۆشە) |
| سەرناوی دانیشتوو | Suzhounese |
| ناوچەی کاتی | UTC+8 (Beijing Time) |
| Postal code | 215000 |
| کۆدی تەلەفۆن | 512 |
| ISO 3166 code | CN-JS-05 |
| GDP (2016) | * Total

CNY 1.55 trillion USD $233.07 billion PPP $442 billion
* Per capita

CNY 145,205 USD $21,868 PPP $41,487
* Growth:  7.5%
 |
| HDI (2015) | 0.894 very high |
| City flower | Osmanthus |
| City tree | Camphor laurel |
| Regional dialect | Wu: Suzhou dialect |
| License plate prefix | 苏E and 苏U |
| وێبگە | www.suzhou.gov.cn |

**سوژۆو** شارێکە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی پارێزگای جیانگسو لە ڕۆژھەڵاتی چین. بە نزیکەیی ١٠٠ کیلۆمەتر  بەرەو باکووری ڕۆژاوای شانگھایە. لەدوای پایتەختەکەی نانجینگەوە دووەم گەورەترین شارە لە جیانگسو، شارەکە دەکەوێتە خوارووی ڕووباری یانگتسی و کەنارەکانی دەریاچەی تای

## سەرچاوەکان

* دەروازەی چین
* دەروازەی جوگرافیا
# ژو چی

ژو چی (بە چینی:朱泚، ٧٤٢ بۆ ٧٨٤) ژەنەڕاڵێکی چینی بوو، ھەڵگەڕاوەیەکی سەردەمی ئیمپراتۆریەتی تانگ بوو..

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Zhu Ci»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٢ی ئابی ٢٠٢١.

* *کتێبی کۆنی تانگ*, vol. 200, part 2 ٢٦ی شوباتی ٢٠١٤ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە..
* *کتێبی نوێی تانگ*, vol. 225, part 2 ٢ی شوباتی ٢٠٠٩ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە..
* *Zizhi Tongjian*, vols. 224, 225, 226, 227, 228, 229, 230, 231.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* دەروازەی چین
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی مێژوو
# پایتەخت

| پایتەخت |
| --- |
|  |
| لقی | شار، administrative centre |
| بەرامبەر | former capital |
| پۆل بۆ پۆلە هاوناوەکان | Category:Wikipedia categories named after capitals |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**پایتەخت** (بە ئینگلیزی: Capital) بە بەشێک لە وڵات، پارێزگا، ناوچە یان ھەرێمێک دەڵێن کە زۆربەی وەزارەتەکانی حکوومەت لەم شوێنە جێگیر بووە. پایتەخت جێگەی ڕێکخراوە سەرەکییەکانی حکوومەتە.

ھەولێر پایتەختی ھەرێمی کوردستان
## سەرچاوەکان

* دەروازەی وڵاتەکان
* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی کۆمەڵگا
* دەروازەی مێژوو
* ھێمای دەروازەدەروازەی شارەکان
* دەروازەی سیاسەت
# ٧٠٦

|  |  |
| --- | --- |
| ھەزارە: | ھەزارەی ١ـەم |
| سەدەکان: | سەدەی ٧ – **سەدەی ٨** – سەدەی ٩ |
| ساڵەکان: | ٧٠٣ ٧٠٤ ٧٠٥ – **٧٠٦** – ٧٠٧ ٧٠٨ ٧٠٩ |

٧٠٦ لە ڕۆژژمێرەکانی تر| ڕۆژژمێری کوردی | ١٤٠٥–١٤٠٦ |
| ڕۆژژمێری ئێرانی | ٨٤–٨٥ |
| ڕۆژژمێری زایینی | ٧٠٦ *DCCVI* |
| ڕۆژژمێری ئەتیوبیایی | ٦٩٨–٦٩٩ |
| ڕۆژژمێری ئەرمەنی | ١٥٥ ԹՎ ՃԾԵ |
| ڕۆژژمێری کۆچی | ٨٧–٨٨ |
| ڕۆژژمێری ئیگبۆ | −٢٩٤ – −٢٩٣ |
| ڕۆژژمێری ئاشووری | ٥٤٥٦ |
| ڕۆژژمێری بەربەری | ١٦٥٦ |
| ڕۆژژمێری بەنگالی | ١١٣ |
| ڕۆژژمێری بەھایی | −١١٣٨ – −١١٣٧ |
| ڕۆژژمێری بودایی | ١٢٥٠ |
| ڕۆژژمێری بیزەنتی | ٦٢١٤–٦٢١٥ |
| ڕۆژژمێری شیوش | *نەزانراو* |
| ڕۆژژمێری چینی | 乙巳年 (دار مار) ٣٤٠٢ یان ٣٣٤٢     *— تا —* 丙午年 (ئاگر ئەسپ) ٣٤٠٣ یان ٣٣٤٣ |
| ڕۆژژمێری ھەتاویی تایلەندی | ١٢٤٩ |
| ڕۆژژمێری دیسکۆردی | ١٨٧٢ |
| ڕۆژژمێری ژاپۆنی | Keiun ٣ (慶雲３年) |
| ڕۆژژمێری جولیانی | ٧٠٦ *DCCVI* |
| ڕۆژژمێری بێرمەیی | ٦٨ |
| ڕۆژژمێری عیبری | ٤٤٦٦–٤٤٦٧ |
| ڕۆژژمێری قبتی | ٤٢٢–٤٢٣ |
| ڕۆژژمێری کۆری | ٣٠٣٩ |
| ڕۆژژمێری مینگوو | ١٢٠٦ پێش ڕۆژژمێری کۆماری چین 民前١٢٠٦年 |
| ڕۆژژمێری ھۆڵۆسن | ١٠٧٠٦ |
| ڕۆژژمێرە ھیندووەکان |  |
|  - *ڤیکرام سامڤات* | ٧٦٢–٧٦٣ |
|  - *شاکا سامڤات* | ٦٢٨–٦٢٩ |
|  - *کاڵی یوگا* | ٣٨٠٧–٣٨٠٨ |
| لە دروستبوونی ڕۆما | ١٤٥٩ |
| ساڵی فەرمانڕەواییی ئینگلیزی | *نەزانراو* |
| ئەم سندووقە: * بینین
* وتووێژ
* دەستکاری
 |

**٧٠٦** (DCCVI) ساڵێکی ئاسایی بوو کە لە ڕۆژی ھەینی لە ڕۆژژمێری جولیانی دەست پێ دەکات، ٧٠٦ەمین ساڵی دەستنیشانکردنی سەردەمی مەسیحی (CE) و *ئانۆ دۆمینی* (AD)، ٧٠٦ەمین ساڵی ھەزارەی ١ەم، ٦ەمین ساڵی سەدەی ٨ەم، و ٧ەمین ساڵی دەیەی ٧٠٠ بوو. لە سەرەتای ساڵی ٧٠٦، ڕۆژژمێری زایینی ١٣ ڕۆژ لەپێش ڕۆژژمێری جولیانی بوو، کە ڕۆژژمێرێکی باوی کات بوو.

## ڕووداوەکان

## لەدایکبوونەکان

## مردنەکان

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
* دەروازەی مێژوو