Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ئێکوادۆر

| Republic of Ecuador*República del Ecuador* (ئیسپانی) |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **دروشم:"Dios, patria y libertad"*  (ئیسپانی) *"Pro Deo, Patria et Libertate"*  (لاتینی) "God, homeland and freedom" |
| **سروود:Salve, Oh Patria* *Hail, Oh Homeland* |
| شوێنی Ecuador   |
| **پایتەخت** | کیتۆ **پۆتانەکان: Unable to parse latitude as a number:٠٠**  |
| گەورەترین شار | Guayaquil |
| زمانە فەرمییەکان | Spanish |
| **گرووپە ڕەگەزییەکان**  | Mestizo 71.9% Montubio 7.4% Afroecuadorian 7.2% Amerindian 7% White 6.1% others 0.4% |
| ناوی هاووڵاتی | Ecuadorian Ecuadorean
 |
| دەوڵەت | Unitary presidential constitutional republic |
|  -  | President | Rafael Correa |
|  -  | Vice President | Lenín Moreno |
|  -  | President of the National Assembly | Fernando Cordero Cueva |
| یاسادانەر | National Assembly |
| Independence |
|  -  | Declared | ١٠ ئاب ١٨٠٩  |
|  -  | from ئیسپانیا | ٢٤ ئایار ١٨٢٢  |
|  -  | from Gran Colombia | ١٣ ئایار ١٨٣٠  |
|  -  | Recognized | ١٦ شوبات ١٨٣٠  |
|  -  | Current constitution | ٢٨ ئەیلوول ٢٠٠٨  |
| ڕووبەر |
|  -  | سەرجەم | ٢٧٦,٨٤١ (with Galápagos) کیلۆمەتری چوارگۆشە (75th) ١٠٦٬٨٨٩ مایلی چوارگۆشە  |
|  -  | ئاو (%) | ٥ |
| ژمارەی دانیشتوان |
|  -  | بەراوردی ٢٠١١ | 15,223,680 (65th) |
|  -  | سەرژمێریی ٢٠١٠ | 14,483,499  |
|  -  | چڕی | ٥٢٫٥ کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە (151st) ١٣٩٫٤کەس لە مایلی چوارگۆشە |
| **GDP** (PPP) | بەراوردی ٢٠١١ |
|  -  | سەرجەم | $127.426 billion  |
|  -  | سەرانە | $8,492  |
| **GDP** (nominal) | بەراوردی ٢٠١١ |
|  -  | سەرجەم | $66.381 billion  |
|  -  | سەرانە | $4,424  |
| **Gini** (٢٠٠٩) | ▼49 (high)  |
| **HDI** (٢٠١١) |  0.720 (high) (٨٣rd) |
| دراو | US$2 (`USD`)  |
| ناوچەی کاتی | ECT, GALT (UTC−٥, −٦) |
| لای لێخوڕین | right |
| پاوانی ئینتەرنێت | .ec |
| کۆدی تەلەفۆن | +٥٩٣ |
| 1 | Quechua and other Amerindian languages spoken by indigenous communities. |
| 2 | Sucre until 2000, followed by the U.S. dollar and Ecuadorian centavo coins |

**ئیکوادۆر**، بە ڕەسمی **کۆماری ئیکوادۆر** (بە زمانی ئیسپانی: *República del Ecuador*) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەمریکا. پایتەختەکەی شاری کیتۆیە.

## مێژوو

گەلانی جۆراوجۆر پێش هاتنی ئینکاکان لە ناوچەی ئیکوادۆری داهاتوو نیشتەجێ بوون. بەڵگە شوێنەوارییەکان ئەوە پیشان دەدەن کە یەکەم بڵاوبوونەوەی هیندییە کۆنەکان بۆ ناو ئەمریکا لە نزیک کۆتایی دوایین قۆناغی سەهۆڵبەندان ڕوویداوە، نزیکەی 16,500-13,000 ساڵ لەمەوبەر.[25] ڕەنگە یەکەم کەس کە گەیشتوونەتە ئیکوادۆر لە ئەمریکای باکوور و ناوەڕاستەوە لە ڕێگەی وشکانییەوە یان بە بەلەمەوە بە کەناراوەکانی زەریای هێمن گەشتیان کردبێت.

## جوگرافی

## ئەمانەش ببینە

* سنووری کۆلۆمبیا-ئیکوادۆر

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ئەمریکای لاتین
* دەروازەی وڵاتەکان
# ١٨٣١

|  |  |
| --- | --- |
| ھەزارە: | ھەزارەی ٢ـەم |
| سەدەکان: | سەدەی ١٨ – **سەدەی ١٩** – سەدەی ٢٠ |
| ساڵەکان: | ١٨٢٨ ١٨٢٩ ١٨٣٠ – **١٨٣١** – ١٨٣٢ ١٨٣٣ ١٨٣٤ |

١٨٣١ لە ڕۆژژمێرەکانی تر| ڕۆژژمێری کوردی | ٢٥٣٠–٢٥٣١ |
| ڕۆژژمێری ئێرانی | ١٢٠٩–١٢١٠ |
| ڕۆژژمێری زایینی | ١٨٣١ *MDCCCXXXI* |
| ڕۆژژمێری ئەتیوبیایی | ١٨٢٣–١٨٢٤ |
| ڕۆژژمێری ئەرمەنی | ١٢٨٠ ԹՎ ՌՄՁ |
| ڕۆژژمێری کۆچی | ١٢٤٦–١٢٤٧ |
| ڕۆژژمێری ئیگبۆ | ٨٣١–٨٣٢ |
| ڕۆژژمێری ئاشووری | ٦٥٨١ |
| ڕۆژژمێری بەربەری | ٢٧٨١ |
| ڕۆژژمێری بەنگالی | ١٢٣٨ |
| ڕۆژژمێری بەھایی | −١٣ – −١٢ |
| ڕۆژژمێری بودایی | ٢٣٧٥ |
| ڕۆژژمێری بیزەنتی | ٧٣٣٩–٧٣٤٠ |
| ڕۆژژمێری شیوش | *نەزانراو* |
| ڕۆژژمێری چینی | 庚寅年 (ئاسن پڵنگ) ٤٥٢٧ یان ٤٤٦٧     *— تا —* 辛卯年 (ئاسن کەروێشک) ٤٥٢٨ یان ٤٤٦٨ |
| ڕۆژژمێری ھەتاویی تایلەندی | ٢٣٧٤ |
| ڕۆژژمێری دیسکۆردی | ٢٩٩٧ |
| ڕۆژژمێری ژاپۆنی | Tenpō ٢ (天保２年) |
| ڕۆژژمێری جولیانی | زایینی کەم ١٢ ڕۆژ |
| ڕۆژژمێری بێرمەیی | ١١٩٣ |
| ڕۆژژمێری عیبری | ٥٥٩١–٥٥٩٢ |
| ڕۆژژمێری قبتی | ١٥٤٧–١٥٤٨ |
| ڕۆژژمێری کۆری | ٤١٦٤ |
| ڕۆژژمێری مینگوو | ٨١ پێش ڕۆژژمێری کۆماری چین 民前٨١年 |
| ڕۆژژمێری ھۆڵۆسن | ١١٨٣١ |
| ڕۆژژمێرە ھیندووەکان |  |
|  - *ڤیکرام سامڤات* | ١٨٨٧–١٨٨٨ |
|  - *شاکا سامڤات* | ١٧٥٣–١٧٥٤ |
|  - *کاڵی یوگا* | ٤٩٣٢–٤٩٣٣ |
| لە دروستبوونی ڕۆما | ٢٥٨٤ |
| ساڵی فەرمانڕەواییی بەریتانیا | ١ ویلیامی\_چوارەم – ٢ ویلیامی\_چوارەم |
| ئەم سندووقە: * بینین
* وتووێژ
* دەستکاری
 |

ساڵی **١٨٣١** لە ڕۆژژمێری زایینیدا.

## ڕووداوەکان

* ٢١ی تەمموز  : سەربەخۆیی بەلجیکا

## لەدایکبوونەکان

## مردنەکان

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
# ١٩٠٣

|  |  |
| --- | --- |
| ھەزارە: | ھەزارەی ٢ـەم |
| سەدەکان: | سەدەی ١٩ – **سەدەی ٢٠** – سەدەی ٢١ |
| ساڵەکان: | ١٩٠٠ ١٩٠١ ١٩٠٢ – **١٩٠٣** – ١٩٠٤ ١٩٠٥ ١٩٠٦ |

ساڵی **١٩٠٣** زایینی (ڕێکەوتی ١١ بەفرانباری ١٢٨١ کۆچیی ھەتاوی تا ١٠ بەفرانباری ١٢٨٢ کۆچیی ھەتاوی) سێیەمین ساڵی سەدەی ٢٠ە.

## ڕووداو

### کوردستان

* گیرانی چەند ئەفسەرێکی سوارەی حەمیدی، بە تاوانی ئەوەی کە یارمەتیی ڕێکخراوەکانی ئەرمەنیان داوە.

* ئەلبەرت فۆن لکۆیکش، چەند چیرۆکێکی کوردیی بە زمانی ئەڵمانی بڵاوکردەوە.

* دامەزرانی کونسوڵخانەی ڕووسی لە شاری وان.

* حوسەین قولیخانی نیزامولسەڵتەنەی ئازربایجان، لە تەورێز لەگەڵ جەعفەر ئاغای شوکاکدا کۆبووەوە و بۆ دڵنیاکردنیشی لاپەڕەیەکی قورعانی بۆ مۆرکرد و بەڵێنی دایە کە دەبێتە سەرۆکی ھۆزەکەی.

* ساڵح وەسفی ئەفەندی بۆ ماوەی ساڵێک بووە فەرمانڕەوای سلێمانی.

## لە دایک بوون

* **١٤-٠٣-١٩٠٣**: لەدایکبوونی مەلا مستەفا بارزانی. لە گوندی بارزان.

* لەدایکبوونی ھۆزانەوان جگەرخوێن، لە گوندی حساری سەر بە شاری ماردین .

* لەدایکبوونی ھۆزانەوان عەبدول واحید نوری لە سلێمانی.
* لەدایکبوونی نووسەر ئەحمەد خواجە لە سلێمانی.
* لەدایکبوونی ئەحمەد محەمەد ساڵح جاف.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ڕۆژژمێر
# ١٩١٤

|  |  |
| --- | --- |
| ھەزارە: | ھەزارەی ٢ـەم |
| سەدەکان: | سەدەی ١٩ – **سەدەی ٢٠** – سەدەی ٢١ |
| ساڵەکان: | ١٩١١ ١٩١٢ ١٩١٣ – **١٩١٤** – ١٩١٥ ١٩١٦ ١٩١٧ |

١٩١٤ لە ڕۆژژمێرەکانی تر| ڕۆژژمێری کوردی | ٢٦١٣–٢٦١٤ |
| ڕۆژژمێری ئێرانی | ١٢٩٢–١٢٩٣ |
| ڕۆژژمێری زایینی | ١٩١٤ *MCMXIV* |
| ڕۆژژمێری ئەتیوبیایی | ١٩٠٦–١٩٠٧ |
| ڕۆژژمێری ئەرمەنی | ١٣٦٣ ԹՎ ՌՅԿԳ |
| ڕۆژژمێری کۆچی | ١٣٣٢–١٣٣٣ |
| ڕۆژژمێری ئیگبۆ | ٩١٤–٩١٥ |
| ڕۆژژمێری ئاشووری | ٦٦٦٤ |
| ڕۆژژمێری بەربەری | ٢٨٦٤ |
| ڕۆژژمێری بەنگالی | ١٣٢١ |
| ڕۆژژمێری بەھایی | ٧٠–٧١ |
| ڕۆژژمێری بودایی | ٢٤٥٨ |
| ڕۆژژمێری بیزەنتی | ٧٤٢٢–٧٤٢٣ |
| ڕۆژژمێری شیوش | ٣ |
| ڕۆژژمێری چینی | 癸丑年 (ئاو گا) ٤٦١٠ یان ٤٥٥٠     *— تا —* 甲寅年 (دار پڵنگ) ٤٦١١ یان ٤٥٥١ |
| ڕۆژژمێری ھەتاویی تایلەندی | ٢٤٥٧ |
| ڕۆژژمێری دیسکۆردی | ٣٠٨٠ |
| ڕۆژژمێری ژاپۆنی | Taishō ٣ (大正３年) |
| ڕۆژژمێری جولیانی | زایینی کەم ١٣ ڕۆژ |
| ڕۆژژمێری بێرمەیی | ١٢٧٦ |
| ڕۆژژمێری عیبری | ٥٦٧٤–٥٦٧٥ |
| ڕۆژژمێری قبتی | ١٦٣٠–١٦٣١ |
| ڕۆژژمێری کۆری | ٤٢٤٧ |
| ڕۆژژمێری مینگوو | ڕۆژژمێری کۆماری چین ٣ 民國٣年 |
| ڕۆژژمێری ھۆڵۆسن | ١١٩١٤ |
| ڕۆژژمێرە ھیندووەکان |  |
|  - *ڤیکرام سامڤات* | ١٩٧٠–١٩٧١ |
|  - *شاکا سامڤات* | ١٨٣٦–١٨٣٧ |
|  - *کاڵی یوگا* | ٥٠١٥–٥٠١٦ |
| لە دروستبوونی ڕۆما | ٢٦٦٧ |
| ساڵی فەرمانڕەواییی بەریتانیا | ٤ جۆرجی پێنجەم – ٥ جۆرجی پێنجەم |
| ئەم سندووقە: * بینین
* وتووێژ
* دەستکاری
 |

ساڵی **١٩١٤** لە ڕۆژژمێری زایینیدا.

## ڕووداوەکان

## لەدایکبوونەکان

## مردنەکان

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی جەنگی جیھانیی یەکەم
* دەروازەی کات
# نۆکەندی پەنەما

**نۆکەندی پەنەما** (بە ئیسپانی: Canal de Panamá) ڕێڕەوێکی کەشتیوانییە بە درێژایی ٤٨ مەیل (٧٧/١ کیلۆمەتر) لە وڵاتی پەناما. ئەم نۆکەندە ڕێگەیەکی قەدبڕە لە نێوان ئوقیانوسی ئەتڵەسی و ئوقیانووسی ھێمن. ئۆکەندەکە یەکێکە لە گەورەترین و دژوارترین پڕۆژە ئەندازیارییەکانی جیھان، ڕێگەی ٢٢٥٠٠ کیلۆمەتری نێوان سانفڕانسیسکۆی کالیفۆڕنیاو شاری نیویۆرکی کورت کردەوە بۆ ٩٥٠٠ کیلۆمەتر.

لە کاتێکا کە ئەگەر ئەم کەناڵە نەبوایە کەشتییەکان لە زەریای ھێمنەوە ناچاربوون تەواوی ئەمریکای لاتین تەی بکەن تا بگەنە زەریای ئەتڵەسی، بیرۆکەی ئەم کەناڵە لە سەدەی ١٦ەوە سەری ھەڵدا و لە ساڵی ١٨٨١ بۆ ١٨٩٤ فەڕەنسییەکان بۆیەکەمجار ئەو ھەنگاوەیان نا بۆ کردنەوەی ئەم پڕۆژەیە.

لە ساڵی ١٩٠٠ پڕۆژەکە تەواوکرا لەلایەن ئەمریکاوە و لە ١٥ی ئابی ١٩١٤ بۆیەکەمینجار بەکارھات، لەکاتی ئەنجامدانی پڕۆژەکەە ٢٧٬٥٠٠ کرێکار بوونە قوربانی.

پانۆرامایەک لە نۆکەندی پەنەما
## سەرچاوەکان

* "A History of the Panama Canal: French and American Construction Efforts" ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.. Panama Canal Authority. Retrieved 2007-09-03.; Chapter 3, Some Early Canal Plans ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
* ویکیپیدیای فارسی.

* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا