Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ئیمپراتۆر گاوۆزووی ھان

**ئیمپراتۆر گاوزوی ھان** یان **لیو بانگ** (لەدایکبووی ٢٥٦ی پێش زاین - ١ی حوزەیرانی ١٩٥) (بەچینی: 劉邦) دامەزرێنەری ئیمپراتۆرییەتی ھان ماوەی فەرمانڕەوایەتی لە ٢٠٢ی پێش زاین تا ١٩٥ی پێش زاین، ناوی گۆڕەکەی «تایزو» ناوی دوای مردن گۆ یان گاۆدی «گاۆزوی ھان» تۆمارنامەی فەرمی زانیاری لەسەری (لە **شیجی史記*) ھێنراوە

## سەرچاوەکان

* دەروازەی چین
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی پاشایەتی
# شانشینی سین

نەخشەی شانشینەکە
**شانشینی سین** (بە چینی: 新朝 خوێندنەوە: سین چاۆ) شانشینێکی تەمەن کورتی مێژوویی چین بوو (زاراوە تەمەن کورت بە مانای ئەوە دێت لە تەواوی ژیانی شانشینەکە تەنھا یەک پادشا توانویەتی فەرمانرەوایی بکات) کە لە ٩ی زاینی دامەزرا تا ٢٣ی زاینی لەلایەن ئەفسەری فەرمی ھان وانگ مینگ دامەزرا.

* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی چین
* دەروازەی جوگرافیا
# سێ شانشینەکە

کاتی شکستی سێ شانشینەکە
**سێ شانشینەکە** (بە چینی: 三国时代 چینی دێرین:三國時代 خوێندنەوە:سانگوۆ شیدای) لە ٢٢٠ تا ٢٨٠ی زاینی زنجیرە فەرمانڕەوایی بەش بەش بوو لە سەردەمی دێرینی چین کە لەناویاندا ویلایەتی وێی، شوو، ووی تیابوو بە کۆتایی ھاتنی ئیمپراتۆریەتی ھان سەردەمی سێ شانشینەکە دەستی پێکرد کە تیایدا ئیمپراتۆریەتی جین و شانشینی یان لە نیمچەدوورگەی لیاودۆنگ، کە سەردەمەکە بەردەوام بوو لە ٢٣٧ بۆ ٢٣٨

## سەرچاوەکان

* دەروازەی چین
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی جوگرافیا

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| پێشوو ئیمپراتۆریەتی ھان | **زنجیرە فەرمانڕەواییەکان لە مێژووی چین** ٢٢٠-٢٨٠ | جێگر ئیمپراتۆریەتی جین |
# چاوۆ وێی

| چاوۆ وێی |
| --- |
| بە چینی: 魏 |
| بەشێکە لە | سێ شانشینەکە، Chinese civilization |
| دامەزران | ١ی کانوونی دووەمی ٠٢٢٠ |
| ئایین | تاویزم |
| کیشوەر | ئاسیا |
| پایتەخت | لوۆیانگ |
| دراو | ancient Chinese coinage |
| گۆڕدراوە لەلایەن | Western Jin dynasty |
| جێگەی دەگرێتەوە | Dōnghàn، شوو ھان |
| سەردەم | سێ شانشینەکە |
| کۆتاییھاتن | ١ی کانوونی دووەمی ٠٢٦٥ |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**وێی** (ھەروەھا وەک چاوۆ وێی یان وێی پێشوو ناسراوە یەکێک بوو لە ویلایەتە سەرەکییەکە کە فەرمانڕەواییەی کردووە لە سەردەمی سێ شانشینەکە (٢٢٠-٢٨٠) پایتەختەکەی دەکەوتە سوچانگ و دواتریش لوۆیانگ ویلایەتە لەلایەن چاوۆ پێی دامەزراوە لە ٢٢٠، بەپێی ئەو شتانەی باوکی دایمەزراندبوون، لە کاتی کۆتایی ئیمپراتۆریەتی ھان، ئی ڕۆژھەڵاتی ھان

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Cao Wei»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٦ی نیسانی ٢٠٢٢.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* دەروازەی چین
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی پاشایەتی
# ڕۆژھەڵاتی وو

ناوچەکانی ئیمپراتۆریەتی وو (کە بە ڕەنگێکی سەوزی ڕووناک دیاریکراوە) لە ٢٦٢ی زاینی
**ڕۆژھەڵاتی ژوو** (بە چینی:吳 خوێندنەوە: وو) وەک ھەروەھاش وەک دۆنگ وو (ڕۆژھەڵاتی وو) ناسراوە یان سوون وو، یەکێک بوو لە سێ ویلایەتە سەرەکییەکەی سەردەمی سێ شاشینەکە (٢٢٠ تا ٢٨٠) لە مێژووی دێرینی چین، پێشووتیریش لە ٢٢٠ تا ٢٢٢ وەک شانشینێکی دیکۆری (ناو) بوونی ھەبوو لەژێر چاۆ وێی، بەڵام دواتر سەربەخۆیی ڕاگەیاند و لە وێی جیابوویەوە بوو بە شانشینێکی تەواو لە ٢٢٢، ھەروەھا لە ساڵی ٢٢٩ بووبە ئیمپراتۆریەت دوای ئەوەی ئیمپراتۆرەکەی سوون چوان خۆی وەک ئیمپراتۆر ناساند، ناوی ئیمپراتۆریەتەکە لە ناوچەی جیانگنان (ڕووباری یانگتزی) وەرگیرابوو، کە مێژووناسان وەک "وو" ناسیویانە، ھەرووەھا وەک "دۆنگ وو" ("ڕۆژھەڵاتی وو") یان "سوون وو" ش ئاماژەی پێکراوە لەلایەن مێژووناسان بۆ ئەوەی جیا بکرێتەوە لە شوێنە مێژوویە ھاوشێوەکانی تری چین کە ھەمان ناو لەخۆ دەگرن کە یەکێکیان لەم ئیمپراتۆریەتەکەش بوونی ھەیە وەک (ویلایەتی وو) لە سەردەمی بەھار و پایز، وە (شانشینی وو یووێ) لە سەردەمی پێنج زنجیرەی فەرمانڕەوایی و دە شانشینەکە ھەروەھا پێشی ئەوترا "سوون" لەو کاتەی بوونی ھەبوو، وە پایتەختی ئیمپراتۆریەتی وو بریتی بوو لە جیان یێ (لە سەردەمی ئەمرۆدا نانجینگ، جیانگسو) بەڵام ھەروەھاش وو چانگیش بوو (لە سەردەمی ئەمرۆدا ئێژۆو، ھوبێی)

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Eastern\_Wu»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١.

* دەروازەی چین
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی جوگرافیا