# دەستپێک

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
ئەو ئینسایکڵۆپیدیا ئازادەی کە ھەموو کەسێک دەتوانێت دەستکاریی بکات.
ھەنووکە ٨٢٬٩٧٤ وتار بە کوردیی ناوەندی (سۆرانی) ھەن. | پێڕستی وتارەکان • ڕێکخستنەکان

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  ھونەر  زانست  مێژوو  ژیاننامە |  چاند  جوگرافیا  ماتماتیک  کتێب |  تەکنۆلۆژیا  مۆسیقا  وەرزش  کۆمەڵگا |
| ھەموو دەروازەکان |

 |
|
لەبارەی ویکیپیدیا
 • سیاسەت و ڕێساکان
 • فێرکاریی خێرا
 • فێرکاری بە وێنە
 • پرسیارە دووپاتکراوەکان
 • ڕێنماییی خێرا
١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (زایینی)؛ بەرامبەر بە ٢٤ی پووشپەڕی ٢٧٢٦ (کوردی) |

 وتاری ھەڵبژێردراوی ھەفتە

**ناروتۆ** (بە ژاپۆنی: ナルト) زنجیرە مانگایەکی ژاپۆنییە کە لەلایەن ماساشی کیشیمۆتۆوە نووسراوە و کاری وێنەکێشانی بۆ کراوە. چیرۆکەکە باس لە نینجایەکی ھەرزەکار دەکات بە ناوی *ناروتۆ ئۆزۆماکی*، کە ھەوڵی بەدەستھێنانی ڕێز و دانپێدانانی ھاوڕێکان و دانیشتوانی گوندەکەی دەدات. ھەروەھا خەون بەوەوە دەبینێت کە بەرزترین پلەوپایەی گوندەکەی بەدەستبێنێت کە ئەویش نازناوی ھۆکاگێیە. چیرۆکەکە دابەش دەبێت بەسەر دوو بەشدا، یەکەم کە باس لە ژیانی *ناروتۆ* دەکات لە تەمەنێکی تازەپێگەشتوودا، بەشی دووەمیش باس لە ژیانی دەکات لە تەمەنی ھەرزەکاریدا. کیشیمۆتۆ چیرۆکەکەی لەسەر بنەمای مانگایەکی تری پێشووی خۆی داڕشتووە کە لە ساڵی ١٩٩٥دا بڵاوی کردووەتەوە و بەھۆیەوە ساڵی دواتر وەک ڕێزلێنانێک ناوی لە خەڵاتی ھۆپستیپی مانگانەی شوئیشادا ھاتووە.

گۆڤاری شۆنێن جەمپ لە ساڵی ١٩٩٩دا دەستی بە بڵاوکردنەوەی ناروتۆ کرد و ھەفتانە بەردەوام بوو تا ساڵی ٢٠١٤. سەرتاپای چیرۆکەکە دابەش دەبێت بەسەر ٧٢ پەرتووکی جۆری تانکۆبۆن. لە ساڵی ٢٠٠٢ ستۆدیۆی پیرۆت بە ھەماھەنگی لەگەڵ *ئانیپلێکس* ھەستان بە بەرھەمھێنانی بەشی یەکەمی ئەنیمێی ناروتۆ کە ساڵی ٢٠٠٧ لە دوای ٢٢٠ ئەڵقە کۆتایی پێھات؛ لەنێوان ساڵانی ٢٠٠٥ بۆ ٢٠٠٩ دۆبلاژی زمانی ئینگلیزی لەلایەن کارتوون نێتۆرکەوە بۆ کراوە. دووەم ئەنیمێ و تەواوکەری بەشی یەکەم بە ناوی 'ناروتۆ: شیپوودین'ەوە لە ٢٠٠٧ پەخشی لە ژاپۆن دەستی پێکرد و دوای ٥٠٠ ئەڵقە لە ساڵی ٢٠١٧ کۆتای ھات. دۆبلاژی ئینگلیزی بۆ شیپوودین لەلایەن *دیزنی ئێکس دی*یەوە لە ٢٠٠٩ بۆ ٢٠١١ پەخشکرا، بەڵام کارتوون نێتۆرک لە کانوونی دووەمی ٢٠١٤دا دووبارە مافی بڵاوکردنەوەی وەرگرتەوە و لە بەشی توونامی (ئەدۆڵت سویم) دا پەخشی کرد. ستۆدیۆ پیرۆت یازدە فیلم و یازدە ئۆ ڤی ئەی (OVA) بۆ زنجیرە مانگای ناروتۆ بەرھەمھێناوە. کەلوپەلی تایبەت بە ناروتۆ وەک کارتی گەمەکردن، یاری ڤیدیۆیی و کورتە ڕۆمان لەلایەن کۆمپانیایەکەوە دروستکراون.

ڤیز میدیا لە ئەمریکای باکوور مۆڵەتی بڵاوکردنەوەی ئەنیمێ و مانگای ناروتۆی بەدەستە. ئەنیمێیەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٠٥ بڵاوکراوەتەوە و لە شانشینی یەکگرتوو ٢٠٠٦ و لە ئوسترالیا ٢٠٠٧. لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستیش لەلایەن ناوەندی زوھرەوە ١٣٠ زنجیرەی سەرەتای بەشی یەکەم دۆبلاژکران بۆ زمانی عەرەبی و لە ھەردوو کەناڵی ئاسمانیی سپەیستوون و سپەیسپاوەر پەخشکرا تا ساڵی ٢٠١٢ کە شەڕی ناوخۆیی سووریا و قەیرانی دارایی بوو بە ھۆکاری ڕاگرتنی. چیرۆکی ناروتۆ ئۆزۆماکی بەھۆی کوڕەکەیەوە بۆروتۆ ئۆزوماکی بەردەوامە لەڕێگەی مانگای بۆروتۆ:ناروتۆ نێکست جێنەرەیشن، کە تێیدا بۆروتۆ دەیەوێت ڕێگەی بە نینجابوونی تایبەت بە خۆی بگرێتەبەر و لەژێر سێبەری باوکی نەبێت. (**تەواوی وتار...**)

وتاری ھەڵبژێردراو چییە؟ • ئەرشیڤ • وتاری پێشوو

 لە ھەواڵەکاندا

کەیکۆ فووجیمۆری لە ٢٠٢٦
* ٩ی تەممووز – **ئاگرکەوتنەوەیەک** لە لۆس گایاردۆس لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئیسپانیا بووە ھۆی کوژرانی سێزدە کەس.
* ٣ی تەممووز – کەیکۆ فووجیمۆری *(لە وێنەکەدا)* وەک سەرۆک کۆماری پێروو **ھەڵبژێردرا**.
* ٢٤ی حوزەیران – **دوو بوومەلەرزە** لە ڤێنیزوێلا ڕوویاندا و بوونە ھۆی گیانلەدەستدانی زیاتر لە ١،٧٠٠ کەس و بێسەروشوێنبوونی دەیان ھەزار کەسی تر.
* ١٢ی حوزەیران – ئیلۆن مەسک دوای ئەوەی کۆمپانیاکەی سپەیس ئێکس گەورەترین پێشکەشکردنی سەرەتاییی پشکەکانی ئەنجام دا، بووە یەکەمین ترلیۆنێر لە جیھاندا و **سامانەکەی** یەک ترلیۆن دۆلاری ئەمریکیی تێپەڕاند.
* ١١ی حوزەیران – **جامی جیھانیی فیفا** بە یاریی نێوان ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێی مەکسیک و ئەفریقای باشوور لە کۆمەڵەی یەکەمدا دەستی پێکرد.

**بەردەوامە**:
* جامی جیھانیی فیفا
* شەڕی ئێران (شەڕی لوبنان)
* ململانێی سوودان
* ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا

**دوایین مردنەکان**:
* لیندسی گراھام
* تۆم لیگۆن
* ڕۆنی شێڵ
* دەیڤید ھاکنی
* ھەڵکەوت عەزیز
* ئەنتۆنی گویدێرا

پەڕەی سەرەکی • ئەرشیڤ...

 ئەمڕۆ لە مێژوودا...
* ١٩٥١ – جەلادەت عالی بەدرخان، لە شام کۆچی دواییی کرد.
* ١٩٥٨ – نووری سەعید، سەرۆک وەزیرانی پێشووی عێراق کوژرا.
* ١٩٨٩ – شێخ محەممەدی خاڵ، زانای ئایینی، دادوەر و نووسەری کورد کۆچی دواییی کرد.
* ١٩٩٤ – ئیسرائیل و ئوردن لەسەر دەستپێکردنی پرۆسەی ئاشتیی نێوانیان لە واشینگتن ڕێککەوتن.
* ٢٠٠٧ – شیمعۆن پێرێز بوو بە سەرۆک کۆماری ئیسرائیل.

 ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (زایینی)؛ بەرامبەر بە ٢٤ی پووشپەڕی ٢٧٢٦ (کوردی)

→دوێنێ
ئەرشیڤ
سبەینێ←

 ئایا زانیوتە...

* … کە لیختنشتاین و ئۆزبەکستان دوو **وڵاتی دەورەدراو** لە جیھانن، کە نە تەنیا خۆیان بەڵکوو تەواوی وڵاتانی ھاوسنووریشیان ڕێگایان بە دەریا ئازادەکانەوە نییە؟

 ناساندنی ویکیپیدیا
**ویکیپیدیا** ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێک دێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی ناوەرۆکی ویکیپیدیا ئازادە. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. لەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری ناوەندی (سۆرانی) لە زمانی کوردی (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، کە لە ٢٠٠٩وە لە ویکیپیدیای کورمانجی لەبەر چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە جیا بووەتەوە و ئێستا ٨٢٬٩٧٤ وتار و ١٩٢ بەشداربووی چالاکی ھەیە.
ویکیپیدیای کورمانجی • ویکیپیدیای زازاکی

 بەشداری لە ویکیپیدیا
**ویکیپیدیای کوردی** شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی، و بۆ کۆکردنەوەی زانیارییەکان لەبارەی زانستە سروشتییەکان و کۆمەڵایەتییەکان بە زمانی کوردی لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی پاش ئاشنابوون لەگەڵ ویکیپیدیا سەرەتا دەبێت بتوانیت کوردی بەباشی بنووسیت و بەباشی تایپی بکەیت. خولی فێرکاری ببینە و لە پەڕەی خۆڵەپەتانێ ئەوەی فێر دەبیت تاقیی بکەوە. ویکیپیدیا ژمارەیەکی زۆر وتاری ھەیە بەڵام بۆ ھەر بابەتێک دەبێت تەنیا یەک وتار ھەبێت. بە دەستکاریکردن و چاککردنەوەی ھەڵەکانی وتارەکان ببە بەکارھێنەرێکی چالاک و پاشان بە جادووگەری وتارەکان خۆت لە سەرەتاوە وتار بنووسە. پرسیارەکانت لە پرسگا بنووسە تا بەکارھێنەرانی شارەزا وەڵامت بدەنەوە.
پەڕەکانی ڕێنوێنی • فێرکاری بە وێنە • پرسیارە دووپاتکراوەکان

 کۆمەڵگای ویکیپیدیا
تا ئێستا ٧٦٬٤٨٨ ھەژمار لە ویکیپیدیای کوردیی سۆرانی دروستکراون کە ١٩٢ بەکارھێنەریان لە سی ڕۆژی ڕابردوو بەشدارییان ھەبووە. ھەموو بەکارھێنەرێک لێرە خۆبەخشانە بەشداری دەکات و تەنیا لە سیاسەتەکان پەیڕەوی دەکرێ نەک لە ھیچ تاکە کەسێک. بۆ باشترکردنی وتارەکان بەکارھێنەران ھەردەم قسەوباس و خاڵەکانی خۆیان لە پەڕەکانی وتووێژی تایبەتدا دەردەبڕن. ویکیپیدیای کوردی پێشوازی لە بیروڕاکان و وتووێژەکانی ھەموو بەکارھێنەرێک دەکات سەبارەت بە ھەموو بەشەکانی.
دەروازەی بەکارھێنەران • دیوەخان

 دەتەوێت وتارێک بنووسیت؟
ھەنووکە لە ویکیپیدیای کوردیی ناوەندیدا **٨٢٬٩٧٤** وتار ھەن، ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە ئەو وتارەی دەتەوێت بینووسیت ئەگەری ھەبوونی ھەیە. پەڕەی گەڕان بەکار بھێنە بۆ ئەوەی بزانیت کە ئەو وتارەی دەتەوێت بینووسیت ھەیە لە ویکیپیدیا یان نا، لەوانەیە لەژێر ناوێکی تر ھەبێت. ئەگەر وتارەکە ھەبوو ئەوا پێویست ناکات پەڕەیەکی نوێ دروست بکەیتەوە لەبارەی ھەمان بابەتەوە، چونکە دەسڕدرێتەوە؛ بەڵام ئازادیت لە چاکسازیکردن لەو وتارە ھەرچۆنێک بێت. ئەگەریش نەبوو، ناوی وتاری خوازراو لەم سندووقەی خوارەوە بنووسە و دروستی بکە. بیرت نەچێت کە بە ئاگایییەوە دوای ڕێنمایییەکان بکەویت و سیاسەتەکان لەسەر نووسینی وتار و شێوازەکانی بخوێنیتەوە. وتاری بێبایەخ دەسڕدرێتەوە.

وتارێک دروست بکە
جادووگەری وتارەکان

 وێنەی ھەڵبژێردراوی ھەفتە

شارۆچکەی سەدەکانی ناوینی بێلکاستێل لە ئاڤێرۆنی فەڕەنسا، کە وەک یەکێک لە «جوانترین گوندەکانی فەڕەنسا» دەستنیشان کراوە.

 بەشەکانی تری ویکیپیدیا
* **مێزی زانیاری:** بۆ پرسیار لە بەکارھێنەرانی دیکە سەبارەت بە بابەتە جۆراوجۆرەکانی زانست و زانیاری
* **پرسگا:** بۆ پرسیار سەبارەت بە بەکارھێنانی ویکیپیدیا
* **دەروازەی کۆمەڵگا:** بۆ ڕاگەیاندنی پرۆژەکان، چاوانەکان و ڕاپرسییەکانی ویکیپیدیا
* **دیوەخان:** بۆ وتووێژ لەسەر کێشە تەکنیکییەکان، سیاسەتەکان و چالاکییەکانی ویکیپیدیا
* **ھەواڵەکانی ماڵپەڕ:** بۆ تۆمارکردنی مێژووی گۆڕانکارییە سەرەکییەکان و ناونیشانی بڵاوکراوە دەرەکییەکان سەبارت بە ویکیپیدیا
* **داخوازی بەرامبەری کوردی**: بۆ داواکردنی واتای وشەکانی زمانەکانی تر بە کوردی

 پرۆژە خوشکەکانی ویکیپیدیا

ویکیپیدیا لەلایەن دەستکاریکەرانی خۆبەخشەوە نووسراوە و لەلایەن دامەزراوەی ویکیمیدیا ڕاژە کراوە، کە دامەزراوەیەکی قازانج نەویستە و پڕۆژەگەلێکی تری خۆبەخشانەش ڕاژە دەکات وەک:

* کۆمنز
خەزێنەی ئازادی میدیا
* میدیاویکی
پەرەپێدانی نەرمامێری ویکی
* مێتاویکی
ڕێکخستنی پرۆژەکانی ویکیمیدیا
* ویکیکتێب
کتێبی خوێندن و ڕێنمایینامەی ئازاد
* ویکیدراوە
بنکەی زانیاریی ئازاد
* ویکیفانکشنز
پێڕستی فانکشنەکانی کۆمپیوتەر
* ویکیوتە
کۆکەرەوەی وتەکان
* ویکیسەرچاوە
کتێبخانەی ناوەڕۆک ئازاد
* ویکیجۆر
تۆماری جۆری ئاژەڵەکان
* ویکیزانکۆ
سەرچاوەی ئازادی فێربوون
* ویکیگەشت
ڕێنوێنی گەشتی ئازاد
* ویکیفەرھەنگ
فەرھەنگ و زاراوەنامە

 * پێڕستی ویکیپیدیاکان
* ئامارەکانی ویکیپیدیای کوردی
*