Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ھێزی سەربازی

هێزی سەربازی کوردستان (پێشمەرگە)
چەکدارەکانی سوپای ئاڵمانیا
**ھێزی سەربازی** ھێزێکە کە لە زۆربەی وڵاتانی جیھان سوپای پێی دەگوترێت، ئەم ھێزە ڕێکخراوێکە بۆ پاراستنی وڵاتێک لە مەترسی ھێرشی وڵاتانی دیکە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی شەڕ
* دەروازەی سیاسەت
* دەروازەی تەکنۆلۆژیا
* دەروازەی کۆمەڵگا
# دراو

| دراو |
| --- |
|  |
| لقی | ناوبژیی ئاڵوگۆڕ، یەکەکانی پێوان، پارە، means of payment |
| بەستەری وەسفکراو |  |
| نموونە | دۆلاری ئەمریکی، یۆرۆ، ڕووپیەی ھیندی، کرۆنی ئایسلەندی |
| تاگی "ستەک ئێکسچەینج" |  |
| پێڕست | list of currencies |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**دراو** بریتییە لە پارە لە ھەر شێوەیەکیدا، کاتێ کە بە کردەوە وەک ناوبژیی ئاڵوگۆڕ بە کار بھێنرێ. بۆ وێنە، سککە و پارەی کاغەزی بە دراو دەژمێردرێن.

## وشەڕەتناسی

دراو لە کوردیی باکووریدا دراڤ -ە. ڕەگ و ڕیشەی ھەردووکیان دەگەڕێتەوە بۆ وشەی یۆنانیی draxme کە لە عەرەبیشدا بووە بە «درھم» و لە فارسیدا بووە بە «درم».

## جیاوازیی دراو و پارە

زۆر جار زاراوەکانی پارە و دراو وەک ھاومانای یەکتر ڕەچاو دەکرێن. کەچی، لەگەڵ ئەوەی کە پەیوەندیدارن، مانای جیاوازیشیان ھەیە. پارە لە چاو دراو، زاراوەیەکی بەربڵاوترە کە ئاماژە بە سیستمێکی بایەخیی ناماددی و نابەرھەست دەکا کە بە ھۆیەوە ئاڵوگۆڕکردنی شمەک و خزمەت لە ئێستا یا لە داھاتوودا دەست دەدا. بەڵام دراو فۆرمی بەرھەست و ماددیی پارەیە. پارە کە فۆرمی سککە یا کاغەزی گرتە خۆی، دراوی پێ دەوترێ.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ئابووری
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی کۆمەڵگا
# دوورگە

دوورگەیەکی بچووک لە فیجیدا
سازان، گەورەترین دوورگەی ئاڵبانیا.
**دوورگە** یان **گراڤ** تیکە وشکانییەکە کە بە ئاو دەوری گیرابێت. دوو جۆری سەرەکی دوورگە ھەیە: **دوورگە کیشوەرییەکان** و **دوورگە ئوقیانووسییەکان**. ھەروەھا **دوورگەی دەسکرد**یش ھەیە.

## دوورگە کیشوەرییەکان

دوورگە کیشوەرییەکان ئەو وشکاییگەلنە کە لە سەر ڕەفەی کیشوەریی کیشوەرێک ھەڵدەکەون. بۆ نموونە: گرینلەند، بریتانیای مەزن، تاسمانیی.دورگه‌كان رووبه‌ریان ده‌گۆری هه‌ندیكی زۆر گه‌وره‌ن هه‌ندیكی تر زۆر گه‌وره‌ نییه‌و بجوكن رووبه‌ره‌كه‌یان له‌چه‌ند مه‌تریك تیپه‌ر ناكات

## دوورگە ئوقیانووسییەکان

دوورگە ئوقیانووسییەکان ئەوانەن کە لە سەر ڕەفەی کیشوەری دانەنیشتوون. زۆرتریان لە بنەڕەتدا ئاگرپژێنین.

* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی کەشوھەوا
# ڕووباری زەرد

ڕووباری زەرد، تاڤگەی ھوکۆو.
 **ڕووباری زەرد** یاخود **ھوانگ ھی** و بە فەرمی حونجە (حینجە) کردنی **ھوانگ ھۆ** دووەم درێژترین ڕووبارە لە چین دوای ڕووباری یانگتسی و شەشەم درێژترین ڕووبارە لە جیھاندا کە درێژییەکەی نزیکەی ٥،٤٦٤ کیلۆمەترە و سەرچاوەکەی لە چیاکانی بایان ھارەوە ھەڵدەقوڵێت لە ڕۆژئاوای چین و دەڕژێتە ناو دەریای بۆھای.

ناوی ڕووبارەکە لە ڕەنگەکەیەوە سەرچاوە دەگرێت کە بەھۆی بوونی گیای (ھیلس)ەوەیە کە لە بەشی ژێرەوەی ڕووبارەکەدا دەڕوێت و ڕەنگەکەی بەرەو زەردی دەبات، ھەروەھا بە ھۆی لافاوە وێرانکەرەکانی ئەم ڕووبارەوە نازناوی یوگونای چینیشی وەرگرتووە لەلایەن خەڵکی چینەوە.

لە ساڵی ١٩٣١ لافاوێک ڕوویدا لەم ڕووبارەوە کە بە ترسناکترین کارەسات دادەنرێت لە مێژووی مرۆڤایەتیدا و بووە ھۆی کوشتنی ٤،١٠٠،٠٠٠ کەس، کە پێش ئەویش لە ساڵی ١٨٨٧ لافاوێکی تر ڕوویدا لە ھەمان ڕووباردا و بووە ھۆی گیان لەدەست دانی ٢،٩٠٠،٠٠٠ کەس، کە ھۆکاری زۆری ڕوودانی لافاوەکانیش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە زەوی دەوروبەری ڕووبارەکە ھەمووی تەختاییە و نزمە.

وە پردی بەناوبانگی کەرتی نینگخیا بەسەریدا دەڕوات کە بە (پردی ڕووباری زەرد)یش ناسراوە.

* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی چین
# کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو

کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو|  |
|

| گشت کاتەکان بە پێی کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو جیاواز |
| --- |
| خوولەک | لەدواوە(−) | 0 | لەپێش(+) |
| :٠٠ | ١٢ | ١١ | ١٠ | ٩ | ٨ | ٧ | ٦ | ٥ | ٤ | ٣ | ٢ | ١ | ٠ | ١ | ٢ | ٣ | ٤ | ٥ | ٦ | ٧ | ٨ | ٠ | ١٠ | ١١ | ١٢ | ١٣ | ١٤ |
| :٣٠ |  | ٩ |  | ٣ | ٢ |  |  |  | ٣ | ٤ | ٥ | ٦ |  | ٨ | ٩ | ١٠ |  |
| :٤٥ |  |  |  | ٥ |  | ١٢ | ١٣ |  |
| ئەو ناوچانەی بە ڕەنگی تۆخ دیاری کراون ، کاتی ھاوینە بەکار دێنن، ڕەنگەکانی تر کاتە ستاندارەکان نیشان دەدەن. |
| ██ کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو ~  – all year | کاتی ناوچەیی: ٢٠٢٦-٠٧-٠٨ ٠١:٢٢:٤٨  |

 |
| ھێڵەکانی ئەستوونی زەوی |
| ھی تر |
| پەیوەندی بە دەرەوە |

کاتی ناوچەکانی جیھان بەپێی کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢
**کاتی گەردوونی ھاوھەنگاو** یان **یوو تی سی** (بە ئینگلیزی: UTC) ستاندارێکی کاتە بۆ دیاریکردنی کات و سات و جیاوازەکانییان لە گشت زەوی.

ئەم کاتە تەنیا ٠٫٠٩ چرکە لەگەڵ کاتژمێری گرینیچ جیاوازی ھەیە. و بۆ زۆرتری کارە ڕۆژانەکان ئەم جیاوازییە لەبەرچاو ناگیرێ.

ئەوکاتەی کورتکراوەiەکییان بۆ ئەم کاتە گەردوونییە دانا فەڕەنسییەکان پێداگرییان دەکرد کە دەبی بە زمانی فەڕەنسی بێت، لە کۆتایی دا بڕیار درا کە نە کورتکراوەکەی بە ئینگلیزی: CUT: coordinated universal time و نە بە فەڕەنسی: *TUC: temps universel coordonné* بەکار نەھێندرێن.
ھەر بۆیە کاتەکە بە **UTC** ناونرا.

## سەرچاوەکان

* ماڵپەڕی کڵاک ئاڕ ئای
* کاتی ھەنووکە
* کاتی فەرمی ئەتۆمی ئەمریکا (ناوچەی کاتی UTC)

* دەروازەی گەردوون
* دەروازەی فیزیک
* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی کات
# مێریلەند

| مێریلەند |
| --- |
| بە ئینگلیزی: Maryland |
|  |
| بەشێکە لە | ویلایەتە یەکگرتووە پێکلکاوەکان، ھەرێمی ئەتڵەسی باشوور، Mid-Atlantic |
| دامەزران | ٢٨ی نیسانی ١٧٨٨ |
| ناو بە زمانی فەرمی | Maryland |
| ناسناو | Old Line State |
| کورتەناو | MD، Md. |
| ئەرشیڤەکان لە | Maryland State Archives |
| ناونراوە لەدوای | ھێنریەتا ماریای فەڕەنسا |
| ناسناوی خەڵک | Marylander، Marilandano، Marylandec، Marylandka |
| زمانی فەرمی | بێ نرخ |
| سروودی نیشتمانی | بێ نرخ |
| دروشم بە کوردی | Fatti maschi, parole femmine |
| دروشم | Fatti maschii, parole femine |
| کیشوەر | ئەمریکای باکوور |
| وڵات | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| پایتەخت | ئاناپۆڵیس |
| دابەشکاریی کارگێڕی | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| ناوچەی کاتی | ناوچەی کاتی ڕۆژھەڵات، ئەمریکا/نیویۆرک، UTC−05:00، UTC−04:00 |
| پۆتانی شوێن | ٣٩°٠′٠″N ٧٦°٤٢′٠″W |
| Coordinates of geographic center | ٣٩°٣′١٨″N ٧٦°٤٧′٢٧″W |
| Coordinates of easternmost point | ٣٨°٢٧′٠″N ٧٥°٢′٠″W |
| Coordinates of northernmost point | ٣٩°٤٣′٢٣″N ٧٨°٤٣′٣٣″W |
| Coordinates of southernmost point | ٣٧°٥٤′٤٤″N ٧٥°٥٣′١″W |
| Coordinates of westernmost point | ٣٩°١٢′٠″N ٧٩°٢٩′٠″W |
| بەرزترین خاڵ | Hoye-Crest |
| نزمترین خاڵ | ئۆقیانووسی ئەتلانتیک |
| نووسینگەی بەڕێوەبردن | Governor of Maryland |
| سەرۆک | Wes Moore |
| دەستەی جێبەجێکردن | State of Maryland |
| ئەنجومەنی یاسادانەر | Maryland General Assembly |
| دەسەڵاتی دادوەری باڵا | Supreme Court of Maryland |
| دانیشتووان | ٦٬١٧٧٬٢٢٤ |
| بەرزی لە ئاستی دەریا | ١٠٥ مەتر، ٣٥٠ پێ |
| خوشکەشارەکان | پارێزگای کاناگاوا، Jalisco |
| ھاوسنوورە لەگەڵ | دێلاوێر، District of Columbia، ڤیرجینیا، ڤیرجینیای ڕۆژاوا، پێنسیلڤانیا |
| دەقی بنەڕەتی | Constitution of Maryland (1867) |
| جێگەی دەگرێتەوە | Province of Maryland |
| زمانەکان | Piscataway، Nanticoke، Lumbee |
| ڕووبەر | ٣٢٬١٣١ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
| وێبگە |  |
| Official map URL |  |
| ھاشتاگ | Maryland |
| وەسفی ئاڵا | flag of Maryland |
| مۆر (نیشانە) | Great Seal of the State of Maryland |
| ھێمای فەرمی | Icterus galbula، Quercus alba |
| جوگرافیای ئەم بابەتە | geography of Maryland |
| شوێنەوارەکان | National Register of Historic Places listings in Maryland |
| Official color | سوور، سپی، ڕەش، زێڕین |
| ئابووری بابەت | economy of Maryland |
| دیمۆگرافیای بابەت | demographics of Maryland |
| ئاستی زوومکردنی نەخشەی شەقامی کراوە | 7 |
| کۆدی تەلەفۆن | 301، 410، 240، 443، 667 |
| تاگی "ستەک ئێکسچەینج" |  |
|  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**مێریلەند** (بە ئینگلیزی: Maryland)یەکێکە لە ویلایەتەکانی ئامریکا، و دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەم وڵاتە، ناوەندی ئەم ویلایەتە شاری ئاناپۆلیسە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی جوگرافیا
# سترۆنشیۆم

**سترۆنیۆم** (بە ئینگلیزی: Strontium) یەکێکە لە توخمە کیمیایییەکان بە هێمای کیمیاییی «Sr» و گەردیلە ژمارەی ٣٨.

**دۆزینەوە**

بۆیەکەمجار لە سالی ۱۷۹۰ لەلایەن پزیشکی ئیرلەندی ئەدیر کرۆفورد Adair Crawford دۆزراوەتەوە،

## سەرچاوەکان

سترۆنشیۆم

* دەروازەی کیمیا
* دەروازەی زانست
* دەروازەی زانستی ماددە
# ڕۆژ (ڕوونکردنەوە)

ئەم پەڕەیە ڕوونکردنەوە و ئاراستەکردنە بۆ چەند وتارێکی هاوشێوە لە ناودا و جیا لە ناوەڕۆکدا، کە ڕەنگە ئەمانەی خوارەوە بگرێتەوە:

* ڕۆژ، ماوەیەکی دیاریکراو لە کات (٢٤ ساعەت)
* خۆر یان ڕوژ، ئەستێرەیەک لە ناوەڕاستی کۆمەڵەی خۆرەوە
* ڕۆژ (ئەلبۆم)، ناوی ئەلبۆمێکی گۆڕانیبێژ کورد حوسێن شەریفی
* ڕۆژ تیڤی، ناوی کەناڵێکی ئاسمانی بە زمانی کوردی
# تالیس

| **تالیسی میلیتوس Thales of Miletus** |
| --- |
|  |
| لەدایکبوون | ٦٢٤ پ. ز |
| مردن | ٥٤٦ پ. ز |
| نەتەوە | یۆنانی |
| سەردەم | فەلسەفەی پێش سوقرات |
| ناوچە | فەلسەفەی ڕۆژئاوایی |
| بایەخی داوە بە | بیرکاری، گەردوونناسی، فەلسەفەی ئەخلاق، مێتافیزیک |

**تالیس** (یۆنانی: Θαλῆς؛ لەدایکبوو لە یەکێ لە ساڵەکانی ٦٢٤ یان ٦٢٣ و، مردوو لە یەکێ لە ساڵەکانی ٥٤٨ تا ٥٤٥ی پێش زایین) زانای ماتماتیک و ئەستێرەناس و فەیلەسووفێکی پێشسوقراتیی خەڵکی شاری میلیتوس لە ئاسیای بچووک بوو (کە ئێستا کەوتۆتە ناو وڵاتی تورکیا). تاڵیس چووە بۆ بابل لە بابلیەکان فێرە ماتماتیک و ژمارەناسی بووە و چووە بۆ میسر لەوێش فێری ئەستێرەناسی بووە. پێشبینی خۆرگیرانی کردووە لە ساڵی 525پ.ز ڕاست دەرچووە. ساڵێکیش پێشبینی زۆر هاتنی زەیتوونی کردووە لەو وەرزە، بۆیە هەموو ئامێری زەیتوون گووشینی کڕیوەتەوە لەکاتی خۆی دا پێشبینییەکەی ڕاست دەرچووە، ئامێرەکانی بەکرێ داوەتەوە بەمەش قازانجێکی زۆری کردووە.

تالیس، یەکێکە لە حەوت حەکیمی یۆنان. زۆرێک، کە بەرچاوترینیان ئەرەستووە، بە یەکەم فەیلەسووفی یۆنانی دەزانن و، ئەگەر واش نەبێ، لە باری مێژوویییەوە ئەو بە یەکەم کەس دادەنرێت لە کولتووری ڕۆژاواییدا کە پەرژابێتە سەر فەلسەفەی زانستی.

تالیس بەوە ناسراوە کە بەکارھێنانی ئوستوورەکانی بۆ ڕاڤەی جیھان و گەردوون بە لایەکەوە نا و، لە باتیی، وەک ئەوەی لە زانستی ئەمڕۆدا دەکرێ، دیاردە و شتە سروشتییەکانی بە گریمانە و تیۆریی سروشتخوازانە ڕاڤە کرد. تەقریبەن ھەموو فەیلەسووفانی پێش سوقرات بۆ ڕوونکردنەوەی سروشت کەوتنە شوێن گریمانەکانی تالیسەوە. ئەوانیش ڕێک ھەر وەک تالیس لە جیاتیی ئەوە دەسەودامێنی ئوستوورە بن، پێیان وابوو کە تاقە جەوھەرێک لە ھەموو شتێکدا ھەیە و سروشت لەوەوە دێت. ئەرەستوو دەڵێ ئەو جەوھەرە بە لای تالیسەوە ئاو بووە.

لە بیرکاریدا، تالیس زانستی ئەندازەی بەکار ھێناوە بۆ پێوانەکردنی بەرزی ھەرەمەکان و دووری کەشتییەکان لە کەناری دەریاوە. ھەروەھا ناسراوە بە یەکەم کەس کە دۆزینەوەیەکی بیرکاری درابێتە پاڵ.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی ماتماتیک
* دەروازەی گەردوون
* دەروازەی فەلسەفە
* دەروازەی یۆنان
# ماتماتیک

| ماتماتیک |
| --- |
|  |
| لقی | زانستی سروشتی |
| بەشێکە لە | زانستی شێوەیی، زانستە وردەکان |
| بەکارھێنان | زانست، mathematical modelling، ئەندازیاری، زانیاری ماڵی، ھەژمارکاری |
| بابەتی لاوەکی | mathematics education |
| ناو بە زمانی فەرمی | μᾰθημᾰτικά |
| کورتەناو | maths |
| بوارەکانی خوێندن | ئۆبژەی ماتماتیکی |
| ھاشتاگ | math، mathematics، maths |
| جێبەجێکار | ماتماتیکزان |
| بەستەر |  |
| بەستەری "ستاک ئێکسچەینج" |   |
| تاگی "ستەک ئێکسچەینج" |     |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

ماتماتیکزانی یۆنانی ئیقلیدس، سەدەی ٣ەم پ. ز. بەپێی خەیاڵی ڕافایێل لە ئەم وردەکارییەی تابلۆی *قوتابخانەی ئەسینا* (١٥٠٩–١٥١١)
**ماتماتیک** (لە وشەی یۆنانیی μάθημα، 'زانین، خوێندن، فێربوون') یان **بیرکاری** پێکدێت لە لێکۆڵینەوە لە بابەتەکانی وەک چەندێتی (تیۆریی ژمارە)، پێکهاتە (جەبر)، بۆشایی (ئەندازە)، و جیاکاری و تەواوکاری (شیکاری). ھیچ پێناسەیەکی قبووڵکراوی گشتی نییە.

بیرکاران بەردەوام بۆ نەخشگەلی بنەڕەتی دەگەڕێن، گومانە تازەکان دەکەن بە ڕێسا، و بە ھەڵھێنجان لە پێناسەکان و بەڵگەنەویستەکان بە چەشنی گونجاو ھەڵبژێردراو بناغەی ڕاستی دادەنێن.

لەسەر ئەوەی کە ئاخۆ شتانی بیرکارانە (وەکوو ژمارەکان یان خاڵەکان) سروشتین و خۆڕسکانە بوونیان ھەیە یان مرۆڤ خولقاندوونی ھێشتا باس و گفتوگۆ دەکرێت. بیرکار «بێنجەمین پێرس» ئەوھا بیرکاری دەناسێنێت: «ئەو زانستەی کە دەرەنجامە پێویستەکانمان بۆ گەڵاڵە دەکات». لە لایەکی ترەوە، ئەلبێرت ئەینشتاین، دەڵێت: «تا ئەو شوێنەی کە یاساکانی بیرکاری ئاماژە بە ڕاستەقینە دەدەن، بێگومان نین؛ و تا ئەو شوێنەی کە بێگومانن، ئاماژە بە ڕاستەقینە نادەن».

بە کەڵک وەرگرتن لە دەرھەستکاری و بە بەکارھێنانی ئاوەز، زانستی بیرکاری ھەرڕۆژ لە گەشە و پەرەسەندندایە. بوارەکانی ژماردن، پێوان، توێژینەوەی ژێرجڵەوانەی شێوە ئەندازەیییەکان، و جووڵەی شتە فیزیکییەکان ھەرڕۆژ بەربڵاوتر و بەرینتر دەبن.

## بوارەکانی ماتماتیک

### چەندێتی

لێکۆڵینەوەی چەندێتییەکان بە ژمارەکانەوە دەست پێدەکات:

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_2  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_4  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_6  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_8  |
| ژمارە سروشتییەکان | ژمارە تەواوەکان | ژمارە ڕێژەیییەکان | ژمارە ڕاستییەکان | ژمارە ئاوێتەکان |

### بۆشایی

لێکۆڵینەوی فەزا بە ئەندازەوە دەست پێدەکات:

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |
| ئەندازە | سێگۆشەزانی | ئەندازەی جیاکارانە | تۆپۆلۆژی | ئەندازەی فراکتالی |

### گۆڕان

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |
| ئاڕاستەکراوەکان | جیاکاری و تەواوکاریی ئاڕاستەکراو | ھاوکێشە جیاکارییەکان | سیستەمی دینامیکال | بیردۆزی شێواوی |

### پێکھاتە

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |
| بیردۆزی ژمارە | جەبری پەتی | بیردۆزی گرووپ | بیردۆزی تیۆری |

### بناغەکان و فەلسەفە

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_10  |  |  |
| ژیربێژی | تیۆری کۆمەڵە | بیرۆدۆزی پۆلێن |  |

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ماتماتیک
* دەروازەی زانست
# ویڵتشایەر

| ویڵتشایەر |
| --- |
| بە ئینگلیزی: Wiltshire |
|  |
| ناو بە زمانی فەرمی | Wiltshire |
| خوێندنەوەی ئای پی ئەی | /ˈwɪlt.ʃər, -ʃɪər/ |
| وڵات | شانشینی یەکگرتوو |
| پایتەخت | Trowbridge |
| دابەشکاریی کارگێڕی | باشووری ڕۆژاوای ئینگلتەرا |
| پارێزگای مێژوویی | Wiltshire |
| پۆتانی شوێن | ٥١°١٨′٠″N ١°٥٤′٠″W |
| دانیشتووان | ٧٢٦٬٩٥١ |
| لەخۆگرتنەکان | Wiltshire، شارەوانیی سویندن |
| ڕووبەر | ٣٬٤٨٥٫٤٣١٣ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
| وێبگە |  |
|  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**ویڵتشایەر**؛ (کە بە کورتکراوەیی بە **ویڵتس** ناسراوە) (بە ئینگلیزی: Wiltshire) شارستانێکی ڕێوڕەسمییە لە باشووری ڕۆژاوای ئینگلتەرا. سنووری لەگەڵ گلۆسێستەرشایەر لە باکوور، ئۆکسفۆردشایەر لە باکووری ڕۆژھەڵات، بێرکشایەر لە ڕۆژھەڵات، ھامپشایەر لە باشووری ڕۆژھەڵات، دۆرسێت لە باشوور و سۆمەرسێت لە ڕۆژاواوە ھەیە. گەورەترین شوێنی نیشتەجێبوون سویندۆنە، و ترۆبریج ناوەندی شارستانەکەیە.

شارستانەکە ڕووبەرێکی ٣٤٨٥ کم٢ و دانیشتووانێکی ٧٢٠٬٠٦٠ کەسی ھەیە. شارستانەکە زۆربەی ناوچەی لادێیە، و ناوەڕاست و باشووری ڕۆژاوای کەم دانیشتووانن. دوای سویندۆن (١٨٣٬٦٣٨)، گەورەترین شوێنەکانی نیشتەجێبوون شاری سالیسبەری (٤١٬٨٢٠) و شارۆچکەکانی چیپێنھام (٣٧٬٥٤٨) و ترۆبریج (٣٧٬١٦٩)ن. بۆ مەبەستی حکوومەتی ناوخۆیی، شارستانەکە پێکھاتووە لە دوو ناوچەی دەسەڵاتی یەکگرتوو، سویندۆن و ویڵتشایەر.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ئەورووپا
* دەروازەی شانشینی یەکگرتوو
* دەروازەی جوگرافیا
# ئەسکەندەریە

| ئەسکەندەریە |
| --- |
| بە عەرەبی: الإسكندرية |
|  |
| بەشێکە لە | Lower Egypt |
| دامەزران | ٣٣١ پێش زایین |
| ناو بە زمانی فەرمی | الإسكندرية |
| ناونراوە لەدوای | ئەسکەندەری مەزن |
| ناسناوی خەڵک | Alexandrine، Alexandrin، alessandrini |
| زمانی فەرمی | زمانی عەرەبی |
| کیشوەر | ئەفریقا |
| وڵات | میسر |
| پایتەختی | پارێزگای ئەسکەندەریە |
| دابەشکاریی کارگێڕی | پارێزگای ئەسکەندەریە |
| ناوچەی کاتی | Egypt Standard Time، Daylight saving time in Egypt |
| ناوچەی جوگرافی | Nile Delta |
| پۆتانی شوێن | ٣١°١١′٥١″N ٢٩°٥٣′٣٣″E |
| ئەندامی | League of Historical Cities |
| دانیشتووان | ٥٬٣٦٢٬٥١٧ |
| بەرزی لە ئاستی دەریا | −١ مەتر |
| ڕووداوە بەرچاوەکان | Siege of Alexandria، Siege of Alessandria، Siege of Alexandria، Siege of Alexandria |
| نژیاروان | Decriannus |
| باری کەلەپووری | Tentative World Heritage Site |
| ڕووبەر | ٢٬٥٢٣ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
| کۆدی پۆستە | 21500 |
| وێبگە |  |
| پێوەری کەلەپووری جیھانی | (i)، (ii)، (vi) |
| Time of earliest written record | ٣٣١ پێش زایین |
| کۆدی تەلەفۆن | 03 |
|  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**ئەسکەندەرییە** (عەرەبی: الإسکندریة؛ یۆنانی: Αλεξάνδρεια) شاری گرنگی بەندەری و دووھەم شاری گەورەی وڵاتی میسرە. ئەسکەندەرییە لە ٢٢٥ کیلۆمەتریی باکووری قاھیرەوە ھەڵکەوتووە. ناوی ئەم شارە لە ناوی ئەسکەندەری مەزنەوە گیراوە کە دوای داگیرکردنی میسر فەرمانی دروستکردنی شارەکەی دابوو. لە ساڵی ٣٣١ی پێش زاییندا بنەڕەتی شارەکە نراوە. ئەوڕۆکە ژمارەی دانیشتوانی دەگاتە ٣٬٥ تا ٥ ملیۆن کەس.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی میسر
# دەستەئەستێرە

**دەستەئەستێرە** (بە ئینگلیزی: Constellation) بریتییە لە ناوچەیەک لەسەر گۆی ئاسمان کە تێیدا کۆمەڵێک ئەستێرەی بینراو نەخشێک یان ھێڵکارییەکی ھەستپێکراو پێکدەھێنن، بە شێوەیەکی تایبەت کە زیاتر لە ئاژەڵێک، بابەتێکی ئەفسانەیی، یان شتێکی بێ گیان دەکەن. یەکەمین دەستەئەستێرەییەکان لە پێش مێژوودا پێناسە کراون و خەڵک بۆ گێڕانەوەی چیرۆکی بیروباوەڕ و ئەزموون و دروستکردنی ئەفسانەی چاندی (کولتور) خۆیان بەکاریان ھێناوە. فەرھەنگ و وڵاتانی جیاواز دەستەئەستێرەی خەیاڵی خۆیان دادەھێنا و ھەندێک لەم دەستەئەستێرەیییانە تا سەرەتای سەدەی بیستەم بەردەوام بوون و دەناسران پێش ئەوەی دەستەئەستێرەیییە ڕاستییەکانی ئەمڕۆ لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بناسرێن.

## سەرچاوەکان

* Allen, Richard Hinckley. (1899) *Star-Names And Their Meanings*, G. E. Stechert, New York, hardcover; reprint 1963 as *Star Names: Their Lore and Meaning*, Dover Publications, Inc. , Mineola, NY, ISBN 978-0-486-21079-7 softcover.
* Olcott, William Tyler. (1911); *Star Lore of All Ages*, G. P. Putnam's Sons, New York, hardcover; reprint 2004 as *Star Lore: Myths, Legends, and Facts*, Dover Publications, Inc. , Mineola, NY, ISBN 978-0-486-43581-7 softcover.
* Kelley, David H. and Milone, Eugene F. (2004) *Exploring Ancient Skies: An Encyclopedic Survey of Archaeoastronomy*, Springer, ISBN 978-0-387-95310-6 hardcover.
* Ridpath, Ian. (2018) *Star Tales* 2nd ed. , Lutterworth Press, ISBN 978-0-718-89478-8 softcover.
* Staal, Julius D. W. (1988) *The New Patterns in the Sky: Myths and Legends of the Stars*, McDonald & Woodward Publishing Co. , ISBN 0-939923-10-6 hardcover, ISBN 0-939923-04-1 softcover.
* Rogers، John H. (١٩٩٨). «Origins of the Ancient Constellations: I. The Mesopotamian Traditions». *Journal of the British Astronomical Association*. **١٠٨**: ٩–٢٨. Bibcode:١٩٩٨JBAA..١٠٨....٩R. `{{cite journal}}`: `|bibcode=` length بپشکنە (یارمەتی)
* Rogers، John H. (١٩٩٨). «Origins of the Ancient Constellations: II. The Mediterranean Traditions». *Journal of the British Astronomical Association*. **١٠٨**: ٧٩–٨٩. Bibcode:١٩٩٨JBAA..١٠٨...٧٩R. `{{cite journal}}`: `|bibcode=` length بپشکنە (یارمەتی)

* پەڕگە:Picture for kurdish wiki.662.pngدەروازەی کۆمەڵەی خۆر
* دەروازەی فڕینی بۆشایی
* دەروازەی گەردوون