# ئۆقیانووسی ئارام

| ئۆقیانووسی ئارام |
| --- |
|  |
| بەشێکە لە | World Ocean، زەوی |
| وڵات | بێ نرخ |
| دابەشکاریی کارگێڕی | ئاوە نێونەتەوەیییەکان |
| ناوچەی جوگرافی | زەوی |
| پۆتانی شوێن | ٠°٠′٠″N ١٦٠°٠′٠″W |
| Coordinates of easternmost point | ٥٥°٥٧′٠″S ٦٧°١٥′٠″W |
| Coordinates of northernmost point | ٥٨°١٢′٥٩″N ١٦٩°٠′٠″W |
| Coordinates of southernmost point | ٦٠°٠′٠″S ١٢٥°٠′٠″W |
| Coordinates of westernmost point | ٠°٥٣′٣٠″S ١٢٨°٤١′٣٥″E |
| نزمترین خاڵ | Challenger Deep |
| بەرزی لە ئاستی دەریا | ٠ مەتر |
| ھاوسنوورە لەگەڵ | ئۆقیانووسی ھیند |
| ڕووبەر | ١٦١٬٧٦٠٬٠٠٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
| تاگی "ستەک ئێکسچەینج" |  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

وێنەی ئۆقیانووسی ئارام لە ئاسمانەوە کە لە وێستگەی نێودەوڵەتی ئاسمانییەوە گیراوە
Ortelius- ئۆقیانووسی ئارام کێشراوەی ١٥٨٩
**ئۆقیانووسی ئارام** یان **زەریای ھێمن** (بە ئینگلیزی: Pacific Ocean) گەورەترین پانتایی ئاوی و ھەروەھا گەورەترین ئۆقیانووسی زەوییە. ناوەکەی لە ناوی لاتینی *Mare Pacificum*ەوە وەرگیراوە (واتە: زەریای ئارام)، کە جیھانگەڕی پۆرتووگالی، فەردیناند ماجەلانلە ١٥٢٠ پێی بەخشیوە. پانتایی ئەو ئوقیانووسە ١٦٥٬٧٢١٬٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە کە چل و شەش لە سەدی ٤٦٪ تەواتی ئاوەکانی زەوی لە خۆ گرتوە و زیاتر لە یەک لەسەر سێی زەوی داپۆشیوە. ھەروەھا بەو ئۆقیانووسە **پاسێفیک** و **گەورەش** دەوترێ، ئەو گەورە دەریایە لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ کیشوەری ئەمریکا، لە باشوور لەگەڵ جەمسەری باشوور لە باکوور لەگەڵ دەریای بێرینگ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ ئاسیا و ئۆقیانووسیا ھاوسنوورە.
ھەروەھا ئەو ئۆقیانووسە پانە خۆی دابەش دەکرێ بە دوو بەشی باکووری و باشووریقووڵ ترین خاڵی ئاوی جیھان **قووڵکەی ماریانا** بە قووڵایی ١٠٩١١ لە ئۆقیانووسی ئارام دایە.

## ئەو وڵاتانەی تیایدان

### وڵاتە سەربەخۆکان

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * ئوسترالیا
* بروونای
* کەمبۆدیا
* کەنەدا
* چیلی
* چین
* کۆلۆمبیا
* کۆستاریکا
* تیمۆری ڕۆژھەڵات
* ئێلسالڤادۆر
* ئێکوادۆر
 | * فیجی
* گواتیمالا
* ھۆندووراس
* ئیندۆنیزیا
* ژاپۆن
* کیریباس
* کۆریای باکوور
* کۆریای باشوور
* مالیزیا
* دوورگەکانی مارشاڵ
* مەکسیک
 | * ویلایەتە فیدراڵییەکانی مایکرۆنیزیا
* نائوروو
* نیوزیلاند
* نیکاراگوا
* پالاو
* پەنەما
* پاپوا گینێی نوێ
* پێروو
* فلیپین
* ڕووسیا
 | * ساموا
* سینگاپوور
* دوورگەکانی سولەیمان
* کۆماری چین
* تایلەند
* تۆنگا
* تووڤالوو
* ویلایەتە یەکگرتووەکان
* ڤانوواتوو
* ڤیێتنام
 |

### سەرزەوییەکان

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * ساموای ئەمریکا
* دوورگەکانی کووک
* پۆلینیزیای فەڕەنسی
 | * گوام
* ھۆنگ کۆنگ
* ماکاو
 | * نیو کالیدۆنیا
* نیووەی
* دوورگەکانی ماریانای باکوور
 | * Pitcairn Islands
* Tokelau
* Wallis and Futuna
 |

## سەرچاوەکان

## کتێبنامە

* Barkley، Richard A. (١٩٦٨). *Oceanographic Atlas of the Pacific Ocean*. Honolulu: University of Hawaii Press.
* prepared by the Special Publications Division, National Geographic Society. (١٩٨٥). *Blue Horizons: Paradise Isles of the Pacific*. Washington, DC: National Geographic Society. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٧٠٤٤-٥٤٤-٦.
* Cameron، Ian (١٩٨٧). *Lost Paradise: The Exploration of the Pacific*. Topsfield, MA: Salem House. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٨١٦٢-٢٧٥-١.
* Couper، A.D.، ed. (١٩٨٩). *Development and Social Change in the Pacific Islands*. London: Routledge. ژپنک ٩٧٨-٠-٤١٥-٠٠٩١٧-١.
* Gilbert، John (١٩٧١). *Charting the Vast Pacific*. London: Aldus. ژپنک ٩٧٨-٠-٤٩٠-٠٠٢٢٦-٥.
* Igler، David (٢٠١٣). *The Great Ocean: Pacific Worlds from Captain Cook to the Gold Rush*. New York: Oxford University Press. ژپنک ٩٧٨-٠-١٩-٩٩١٤٩٥-١.
* Jones, Eric, Lionel Frost, and Colin White. *Coming Full Circle: An Economic History of the Pacific Rim* (Westview Press, 1993)
* Lower، J. Arthur (١٩٧٨). *Ocean of Destiny: A Concise History of the North Pacific, 1500–1978*. Vancouver: University of British Columbia Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٧٧٤٨-٠١٠١-٠.
* Napier، W.؛ Gilbert, J.؛ Holland, J. (١٩٧٣). *Pacific Voyages*. Garden City, NY: Doubleday. ژپنک ٩٧٨-٠-٣٨٥-٠٤٣٣٥-٩.
* Nunn، Patrick D. (١٩٩٨). *Pacific Island Landscapes: Landscape and Geological Development of Southwest Pacific Islands, Especially Fiji, Samoa and Tonga*. editorips@usp.ac.fj. ژپنک ٩٧٨-٩٨٢-٠٢-٠١٢٩-٣.
* Oliver، Douglas L. (١٩٨٩). *The Pacific Islands* (چاپی 3rd). Honolulu: University of Hawaii Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٢٤٨-١٢٣٣-١.
* Paine, Lincoln. *The Sea and Civilization: A Maritime History of the World* (2015).
* Ridgell، Reilly (١٩٨٨). *Pacific Nations and Territories: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia* (چاپی 2nd). Honolulu: Bess Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٩٣٥٨٤٨-٥٠-٢.
* Samson, Jane. *British imperial strategies in the Pacific, 1750–1900* (Ashgate Publishing, 2003).
* Soule، Gardner (١٩٧٠). *The Greatest Depths: Probing the Seas to ٢٠٬٠٠٠ پێ (٦٬١٠٠ m) and Below*. Philadelphia: Macrae Smith. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٢٥٥-٨٣٥٠-٦.
* Spate، O.H.K. (١٩٨٨). *Paradise Found and Lost*. Minneapolis: University of Minnesota Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٨١٦٦-١٧١٥-٩.
* Terrell، John (١٩٨٦). *Prehistory in the Pacific Islands: A Study of Variation in Language, Customs, and Human Biology*. Cambridge: Cambridge University Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٥٢١-٣٠٦٠٤-١.

### کتێبە مێژوویەکان

* Calder, Alex, et al. eds.  *Voyages and Beaches: Pacific Encounters, 1769–1840* (U of Hawai'i Press, 1999)
* Davidson, James Wightman. "Problems of Pacific history." *Journal of Pacific History* 1#1 (1966): 5–21.
* Dickson، Henry Newton (1911). «Pacific Ocean» . *Encyclopædia Britannica* (بە ئینگلیزی). بەرگی 20 (چاپی 11th). لاپەڕە 434–441.
* Dirlik, Arif. "The Asia-Pacific Idea: Reality and Representation in the Invention of a Regional Structure", *Journal of World History* 3#1 (1992): 55–79.
* Dixon, Chris, and David Drakakis-Smith. "The Pacific Asian Region: Myth or Reality?" *Geografiska Annaler: Series B, Human Geography* 77#@ (١٩٩٥): ٧٥+
* Dodge, Ernest S. *New England and the South Seas* (Harvard UP, 1965).
* Flynn, Dennis O. , Arturo Giráldez, and James Sobredo, eds. *Studies in Pacific History: Economics, Politics, and Migration* (Ashgate, 2002).
* Gulliver, Katrina. "Finding the Pacific world." *Journal of World History* 22#1 (2011): 83–100. online
* Korhonen, Pekka. "The Pacific Age in World History", *Journal of World History* 7#1 (1996): 41–70.
* Munro, Doug. *The Ivory Tower and Beyond: Participant Historians of the Pacific* (Cambridge Scholars Publishing, 2009).
* "Recent Literature in Discovery History." *Terrae Incognitae*, annual feature in January issue since 1979; comprehensive listing of new books and articles.
* Routledge, David. "Pacific history as seen from the Pacific Islands." *Pacific Studies* 8#2 (1985): 81+ online
* Samson, Jane. "Pacific/Oceanic History" in Boyd، Kelly، ed. (١٩٩٩). *Encyclopedia of Historians and Historical Writing vol 2*. Taylor & Francis. لاپەڕە ٩٠١–٩٠٢. ژپنک ٩٧٨-١-٨٨٤٩٦٤-٣٣-٦.
* Stillman, Amy Ku'uleialoha. "Pacific-ing Asian Pacific American History", *Journal of Asian American Studies* 7#3 (2004): 241–270.

* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی ئاسیا
* دەروازەی ئۆقیانووسیا
* دەروازەی کەشوھەوا
* دەروازەی زانست
* دەروازەی کالیفۆڕنیا