Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# پاپوا گینێی نوێ

**پاپوا گینێی نوێ** (بیبیسە)، بە ڕەسمی **دەوڵەتی سەربەخۆی پاپوا گینێی نوێ** (بە ئینگلیزی: *Independent State of Papua New Guinea*) وڵاتێکە لە ئۆقیانووسیا.

* دەروازەی ئۆقیانووسیا
* دەروازەی وڵاتەکان
# دوورگەی نۆرفۆلک

| ناوچەی دوورگەی نۆرفۆلک*Teratri of Norf'k Ailen* |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **دروشم:**"Inasmuch" |
| **سروود:**"خوا شاژن بپارێزێ" (official) "سروودی پیتکێرن" |
| شوێنی دوورگەی نۆرفۆلک   |
| **پایتەخت** | کینگستۆن ﻿ / ﻿ |
| گەورەترین شار | بورنت پاین |
| زمانە فەرمییەکان | ئینگلیزی نۆرفووک |
| ناوی هاووڵاتی | Norfolk Islander
 |
| **خۆبەڕێوەبەری** | ئوسترالیا |
| دەوڵەت | part of ئوسترالیا |
|  -  | دەستەڵاتداری شاهانە | ئێلیزابێتی دووەم |
|  -  | بەڕێوەبەر | گەری هاردگرێیڤ |
| دامەزران |
|  -  | چالاکی دوورگەی نۆرفۆلک ١٩٧٩ | ١٩٧٩  |
| ڕووبەر |
|  -  | سەرجەم | ٣٤٫٦ کیلۆمەتری چوارگۆشە (227th) ١٣٫٣ مایلی چوارگۆشە  |
|  -  | ئاو (%) | negligible |
| ژمارەی دانیشتوان |
|  -  | بەراوردی July 2014 | 2,210  (231) |
|  -  | چڕی | 61.9 کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە  ١٦١کەس لە مایلی چوارگۆشە |
| دراو | Australian dollar (`AUDدۆلاری ئوسترالی`)  |
| ناوچەی کاتی | NFT (Norfolk Island Time) (UTC+11:30) |
| لای لێخوڕین | left |
| پاوانی ئینتەرنێت | .nf |
| کۆدی تەلەفۆن | 672 |

**دوورگەکانی نۆرفۆلک** یان **دوورگەکانی نۆرفۆک** ( En-us-Norfolk Island.ogg ) (بە ئینگلیزی: Norfolk Island) چەند دوورگەیەکی بچووکی نێوان ئوسترالیا و نیوزیلاند ن و لە ئوقیانووسی ئارام دان. ئەم دوورگانە وێڕای خاکەکانی دەرەوەی ئوسترالیا هەژمار دەکرێن، بەڵام خۆیان خۆبەڕێوەبەری یان هەیە.

## پێشانگای وێنە

*
*

## سەرچاوە

* ویکی ئینگلیزی

* ماڵپەڕی فەرمی حکوومەتی دوورگەکانی نۆرفۆلک

* دەروازەی ئۆقیانووسیا
* دەروازەی جوگرافیا
# ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)

| ڤیکتۆریا
Victoria |
| --- |
| ویلایەت |
| تاڤگەی هۆپتن له ڤیکتۆریا |
| ئاڵامۆر |
|  |
| وڵات |  ئوسترالیا |
| ناوەند | مێلبۆرن |
| بەرزترین خاڵ | Mount Bogong |
| دامەزراندنی داگیرگە | ١٨٥٠ |
| دەسەڵات |
|  • پارێزگار | لیندا دێسائۆ |
| ڕووبەر |
|  • سەرجەم | ٢٣٧٬٦٢٩ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٩١٬٧٤٩ میلی چوارگۆشە) |
|  • وشکایی | ٢٢٧٬٤١٦ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٨٧٬٨٠٦ میلی چوارگۆشە) |
|  • ئاو | ١٠٬٢١٣ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٣٬٩٤٣ میلی چوارگۆشە) |
| بەرزایی | ٦٥١٦ مەتر (٢١٬٣٧٨ پێ) |
| ژمارەی دانیشتووان |
|  • سەرجەم | ٥٥٤٧٥٢٧٥٢٧ |
|  • چڕی | ٢٣٬٠٠٠ کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە (٦٠٬٠٠٠ کەس لە میلی چوارگۆشە) |
| ناوچەی کاتی | UTC١٠+ (AEST) |
|  • ھاوین (DST) | UTC١١+ (AEDT) |
| کد پستی | VIC |
| کۆدی تەلەفۆن | ٢ ٦١ |
| ISO 3166 code | AU-VIC |
| وێبگە | www.vic.gov.au |

**ڤیکتۆریا** ( بە ئینگلیزی :Victoria) ویلایەتێکە لە باشووری ڕۆژهەڵاتی وڵاتی ئوسترالیا. ناوەندی ئەم ویلایەتە شاری مێلبۆرنه.

## مێژوو

دوای درووست بوونی داگیرگەی نیو ساوت وێلز لە لایەن بەریتانیاوە لە ساڵی ١٧٧٨، بەرەبەرە خەڵکی ئەورووپا کۆچیان کردە ناوچەکانی تری ئوسترالیا.

یەکەمین دانیشتووانی ڤیکتۆریا، لە بەندەری پۆرتلەند له ڕۆژاوای ئەم ویلایەتە دا نیشتەجێ بوون.

لە ساڵی ١٨٣٥ شاری مێلبۆرن دامەزرا ، بەڵام دامەزرانی داگیرگەی ڤیکتۆریا لە ساڵی ١٨٥١ لە لایەن بەریتانیاوه راگەیەنرا.

لەم ساڵەدا لەگەڵ دۆزینەوەی زێڕ لەم ویلایەتە، سێڵی کۆچبەرانی وڵاتانی تر بە تایبەتی لە ئیرلەند و چین ڕژایە ئەم ناوچەیە و مێلبۆرن و ڤیکتۆریا لە ڕووی ئابووری و بازرگانی، گەشەیەکی بەرچاویان بەخۆوە بینی.؛ بە شێوەیەک که ئەم شاره به ناوی "مێلبۆرنی سەرسووڕهێنەر" بوو به گەورەترین شاری ئیمپراتۆری بەریتانیا لەدوای لەندەن.

لە ساڵی ١٩٠١ لەگەڵ ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی ئوسترالیا، ڤیکتۆریا وەکوو یەکێک لە ویلایەتە سەربەخۆکان و مێلبۆرنیش بە پایتەختی ئەم وڵاتە هەڵبژێردرا. هەرچەندە لە ساڵی ١٩٢٧، شاری کانبێرا بوو بە پایتەختی ئەم وڵاتە.

ئەورۆکە مێلبۆرن وەکوو ناوەندێکی چاند-هونەر و وەرزشی و هەروەها جەمسەریكی زانست، ئابووری و وەبەرهێنانی ئوسترالیا هەژمار دەکرێ.

## جوگرافیا و گەلھە

ئەم ویلایەتە لە باکوورەوە بە نیو ساوت وێلز، له ڕۆژاواوە بە باشووری ئوسترالیا و له باشوورەوە بە دەریا ئازادەکانەوەیە.

بەرزترین خاڵی ئەم ویلایەتە چیای بوگۆنگ بە بەرزی کەمتر لە دووهەزار مەتر و نزمترین خاڵیشی زەویەکانی باشووریەتی کە هاوتای دەریایە.

پانتایی ئەم ویلایەتە ٢٣٧ هەزار کیلۆمەتری چوارگۆشەیە کە لە ویلایەتە بچووکەکانی ئوسترالیا هەژمار دەکرێ، بەڵام گەلهەی ئەم وڵاتە لە ساڵی ٢٠٠٦ دا زیاتر لە پێنج ملیۆن و سەد هەزار کەس بەراورد کراوه کە دەبێتە دووهەم ویلایەتی پڕ گەلهەی ئوسترالیا.

## شارەکانی ڤیکتۆریا

ناوەندی ڤیکتۆریا، شارە گەورەکەی مێلبۆرنە کە دووهەم گەوەرەشاری ئوسترالیایە. لە شارە گرینگەکانی تری ئەم ویلایەتە:

* بالارت Ballarat
* بێندیگۆ Bendigo
* لاترۆب Latrobe City
* بێنالا Benalla

## شوێنە گەشتیارییەکان

* دوازده نێردراو
* دوورگەی فیلیپ
* ڕێگای گەورەی ئوقیانووسی
* دۆڵی یاررا

## پێشانگا

*
*
*

## سەرچاوە

* دەوڵەتی ڤیکتۆریا
* اطلاعات گردشگری ویکتوریازانیاریه گەشتیاریەکانی ڤیکتۆریا
# داروین (شار)

| داروین ئوسترالیای باکوور |
| --- |
| دیمەنێکی داروین لە بێیڤیوو |
| داروین |
| پۆتانەکان | ﻿ / ﻿ |
| دانیشتووان | ١٤٦٬٢٤٥ (2014) (16th) |
|  • چڕی | ٩٢٦/km2 (٢٬٤٠٠/sq mi) (2008) |
| دامەزران | 1869 |
| ناوچە | ١١٢٫٠١ km2 (٤٣٫٢ sq mi) |
| ناوچەی کاتی | ACST (UTC+9:30) |
| شارەوان | کاترینا فۆنگ لیم |
| شوێن | * ٢٬٦١٦ km (١٬٦٢٦ mi) from ئەدێلاید
* ٢٬٦٥١ km (١٬٦٤٧ mi) from پێرس
* ٢٬٨٤٦ km (١٬٧٦٨ mi) from بریزبێن
* ٢٬٤٦٧ km (١٬٥٣٣ mi) from کێنز
* ٢٬٥٠٤ km (١٬٥٥٦ mi) from تاونزویل
 |
| ناوچە خۆجێیەکانی حکومەتی خاکەکەانی باکووری ئوسترالیا | داروین، پالمێرستۆن، شایێر ئۆف لیچفیڵد |
| ناوچەکان | ناوچەی پالمێرستۆن |
| ناوچەکانی دەنگدانی ویلایەت و مەڵبەندەکانی ئوسترالیاTerritory | ناوچەی دەنگدانی داروین و (١٤ی تریش) |
| ناوچە فیدراڵەکان | ناوچەی سۆلۆمۆن |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **تێکڕای بەرزی پلە** | **تێکڕای نزمی پلە** | **باراب بارینی ساڵانە** |
|  32.0 °C 90 °F | 23.2 °C 74 °F | ١٬٧٢٩٫١ mm ٦٨٫١ in |
|  |

 |

**داروین** بە ئینگلیزی: Darwin ناوەندی مەڵبەندی باکووری ئوسترالیایە لە وڵاتی ئوسترالیا

## تایبەتمەندییەکان

داروین لە نزیک کەنداوی بیگل و دەریای تیمۆر بنیاد نراوە و ١٦٦٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە پانتایی هەیە. دانیشتوانی داروین لە ساڵی ٢٠٠٥ دا ١١١٣٠٠ کەس بووە. ئەم شارە لە ڕووی سەربازییەوە گرینگی هەیە و چەند بنکەی سەربازی لێیە. هەروەها کێڵگەی گیانلەبەری ئاوی وەکوو کرۆکۆدایل و ماسی یەکێکە لە سەرچاوە داهاتییەکانی ئەم شارە.

لە دەورووبەری داروین پارکی پارێزراوی زۆری لێیە کە بە هۆی هەبوونی تیمساحی مەترسی دار ناوبانگی هەیە. **زانکۆی چارلزی داروین** گرینگترین ناوەندی خوێندنی باڵای ئەم شارەیە.

## مێژوو

ناوچەی داروین بۆ هەزاران ساڵ ژینگەی خەڵکی خۆجێیی ئوسترالیا بووە کە بە هۆی نزیکیان لەگەڵ بەشی باشووری ئاسیا، کڕین و فرۆشتنیان لەگەڵ ئەم ناوچەیە کردووە. یەکەم جار لە سەدەی ١٧هەم دا لە لایەن دەریاوانانی هۆڵەندی بینرا و هەندێ شوێنی ناونرا. لە ساڵی ١٨٣٩ دەریاوانانی بەریتانی ئەم ناوچەیان بینی و ناویان نا *داروین*، ئەم ناوە بە شانازی زانای مەزن چارڵز داروین دانراوە.

یەکەم جار لە ١٨٦٩ دا ١٣٦ کەس لە سپی پێستەکان بۆ ژیان لە بەندەری داروین نێردرانە ئەم ناوچەیە. دواتر لەگەڵ سەربەستی مەڵبەندی باکووری لە ئوسترالیای باشووری ، داروین وەکوو ناوەندی ئەم مەڵبەندە هەڵبژێردرا. لە ساڵی ١٩٤٢ و لە کاتی شەڕی جیهانی دووەم دا زیاتر لە ١٨٠ فڕۆکەی ژاپۆنی لە نێو شەڕێک دا کە وەکوو شەڕی پاسیفیک ناسرا لە ڕۆژێک داو بە دوو جار ئەم شارەیان بە خەستی بۆردوومان کرد و زیاتر لە ٢٤٣ کەس کووژراو هەزاران کەسیش بریندار بوو، شارەکە لەم شەڕەدا زۆر بە خراپی وێران بوو.
لە ساڵی ١٩٧٤ دا گەردەلوولێکی خێرا ئەم شارەی پێوا و زیاتر وێرانی کرد.

## کەشوھەوا

داروین کەشوھەوایەکی ئیستوایی هەیە و لە هەندێک وەرزی ساڵ، بارانێکی زۆری لێ دەبارێ. بە گشتی دوو وەرزی شێدار و وشکی هەیە. ڕێژەی باران بارینی سالانە لەم شارە ١٧٠٠ میلیمەترە. داروین زیاتر هەوایێکی تەڕ و گەرمی هەیە.

## دسوێنە گەشتیارییەکان

* مۆنۆمێنتی ستووارت
* مۆزەخانەی تێلێگراف
* پەرستگای چینی
* باخە گیاییەکانی جۆرج براون
* [پارکی دارستانی نیشتیمانی چارڵز داروین
* ئەشکەوتەکانی کووتا کووتا Cutta Cutta Caves Nature Park
* پارکی دارستانی نێشتیمانی کاکادوو Kakadu National Park

## پێشانگای وێنە

*
*

## سەرچاوە

* ویکی فارسی-داروین

## پیوندها

* شۆرای شاری داروین
* شوێنە گەشتیارە سرووشتیەکانی داروین
* زانیاریە گەشتیاریەکانی داروین

* دەروازەی جوگرافیا
# ئۆڵمیوزیک

ئۆڵمیوزیک| شێوازی نووسین و لۆگۆی ئۆڵمیوزیک   (لە تەمووزی ٢٠١٣ەوە) |
| چەشنی وێبگە | بنکەی زانیاری سەر ئینتەرنێت بۆ مۆسیقا، ئەلبومەکان، ھونەرمەندان و گۆرانییەکان |
| بەردەستە بە | ئینگلیزی |
| خاوەن | ئۆڵ میدیا نێتوۆرک   (لە ئابی ٢٠١٣ەوە) |
| دروستکراو لەلایەن | مایکڵ ئێرڵواین |
| وێبگە | allmusic.com |
| ڕیزبەندیی ئەلێکسا |  ٣، ٢٧٨ (aAugust 2016) |
| بازرگانی | بەڵێ |
| تۆمارکردن | دڵخواز |
| خستنەکار | ١٩٩١ (١٩٩١) (لەژێر ناوی ئۆڵ میوزیک گاید) |
| ڕەوشی ھەنووکەیی | چالاکە |

**ئۆڵمیوزیک** یاخود **ئۆڵ میوزیک** (پێشووتر ناسراوە بە **ئۆڵ میوزیک گاید** یان AMG) ماڵپەڕێکی سەر ئینتەرنێتی تایبەت بە پێشنیازکردن، ڕەخنەگرنت و بەسەرداچوونەوەی مۆسیقایە. سەرەتا لە ساڵی ١٩٩١دا لەلایەن ئۆڵ میدیا گاید، کە دواتر ناوەکەیان گۆڕی بۆ ئۆڵ میدیا نێتوۆرک دامەزرا.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی مۆسیقا
* دەروازەی ئینتەرنێت
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
# .to

**to.** پاوانی ئاست سەری تایبەت بە دوورگەی شانشینی تۆنگا یە و لە ١٩٩٥دا دامەزراوە.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «.to»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ١٦ی ئازاری ٢٠١٨.

* دەروازەی ئۆقیانووسیا
* دەروازەی دەیەی ١٩٩٠
* دەروازەی ئینتەرنێت
# بۆینگ

The Boeing Company|  |
| چەشن | گشتی |
| دامەزرا | ساتل , واشینگتن, ویلایەتە یەکگرتووەکان (١٥ی تەممووزی ١٩١٦ (1916-07-15)) |
| دامەزرێنەر | ویلیام بۆینگ |
| بارەگا | شیکاگۆ, ئیلینیۆس، ویلایەتە یەکگرتووەکان، U.S. |
| بەردەستە لە | جیهان |
| کەسایەتییە سەرەکییەکان | دانیس میلینبورن داڕێژە:Sجەیرمانmall رایمۆند کۆرنەر (ڤایس جەیرمان) |
| بەرھەمەکان | * 737, 747, 767, 777, 787
* ئێف ئەی ١٨-ھۆرنێت
* بی-٥٢ ستراتۆفۆرتریس
* CH-47 Chinook
* بۆینگ 702
 |
| بەرھەمی بەرھەمھێنان | * 745 aircraft
* 10 satellites
 |
| خزمەتگوزارییەکان | * Leasing
* Support solutions
 |
| داھات |   US$96.114 میلیار (2015) |
| Operating income |   US$7.443 میلیار (2015) |
| Net income |   US$5.176 میلیار (2015) |
| Total assets |   US$94.408 میلیار (2015) |
| Total equity |   US$6.335 میلیار (2015) |
| ژمارەی کارمەندان | 156,921 (July 28, 2016) |
| وێبگە | boeing.com |

**بۆینگ** بە (ئینگلیزی: Boeing) کۆمپانیایێکی زەبەلاحی وڵاتی ئەمریکای تایبەتی بواری فڕۆکەوانەییە.
کۆمپانیاکە لە ڕێکەوتی (١٥ی تەممووزی ١٩١٦)، لەلایەن (ویلیام بۆینگ) دامەزرێندراووە.
کۆمپانیاکە تایبەتی وڵاتی ژێر دەستهەڵاتی *حکومەتی ئەمریکا*یە، کەکاری درووستکردنی فڕۆکەی نەفەر گواستنەوە و فڕۆکەی جەنگی و هەلیکۆپتەری ئاسایی و هەلیکۆپتەری جەنگی.
کۆمپانیاکە خاوەنی گەورەترین فڕۆکەی جەنگی جیهانە، کە ئەویش فڕۆکەی *بی-٥٢ ستراتۆفۆرتریس*ە.

## بەستەرەکان

* بی-٥٢ ستراتۆفۆرتریس
* ئێف ئەی ١٨-ھۆرنێت

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی.

## پەراوێزەکان

* دەروازەی فڕین
* دەروازەی شەڕ
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی فڕینی بۆشایی
* دەروازەی کۆمپانیا
# نووسینی فەرھەنگ

فەرهەنگی خەونە شکاوەکان،پۆستەری ئازادی شانۆیی (٢٠١٨)
**نووسینی فەرھەنگ** یان **لێکسیکۆگرافی** یەکێکە لە بوارەکانی زمانەوانی کە چۆنیەتی نووسین و داڕشتنی فەرهەنگ و وشەکان دەپشکنێ. فەرهەنگنووس لەوانەیە فەرهەنگی وشە یان پێڕستی زاراوەکان یان فەرهەنگەکانی دیکە بنووسێت و ڕێکی بخات. هەوڵی سەرەکی لە لکاندن ئەوەیە کە داتاکان دەربارەی وشەیەک (وەک مانا، زمان، سپێڵ، بەرنامە، نمونە، هتد) وەک ئەوەی کە دەکرێت بەردەست و بەکارهێنەر-دۆست بێت. بواری ڕۆشنبیری لە نزیکەوە پەیوەندی بە ڕێکخستنی وشە دۆزینەوەکان و هەروەها بواری نووسینی ئینسایکلۆپیدیا هەیە.

## ڕۆڵی کۆرپۆس لەنووسینی فەرهەنگدا

کۆرپوس گرنگترین کۆڵەکە لە پۆلێنکردنی فەرهەنگێکی گشتی تاک زمانە کە توخمە پێکهێنەرەکانی بریتین لە:

* سەرچاوە نووسراوەکان، لە کۆنترین نووسینەوە تا پۆلێنکردنی کلتور، کتێب و وێژەی جۆراوجۆری ئەدەبی، ئایینی، مێژوویی، یاسایی، دادوەری، پەیماننامەکان، نامەکان، چیرۆکەکان، گەشتیارەکان، ماڵپەڕەکان و هتد دەگرێتەوە.
* سەرچاوەکانی ئاخاوتن، لەوانە بەکارهێنانی تۆماری دەنگی کە گفتوگۆی ڕۆژانەی زمانەوانی تێدایە بۆ دیاریکردنی یەکەی وشە و بەکارهێنانی بەڵگە، بەتایبەتی بۆ تۆمارکردنی وشەی ڕاست.
* سەرچاوەکان لە توێژینەوە مەیدانییەکان، بە تایبەتی بۆ کۆکردنەوەی زاراوەکانی پەیوەست بە پیشە و کار.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی زمان
* دەروازەی زمانی عەرەبی
# فانکشنە سێگۆشەیییەکان

**فانکشنە سێگۆشەیییەکان** بەو فانکشنانە دەوترێت کە ڕێساکەیان دەربڕەیێکی سێگۆشەیییە. لە بیرکاریدا شەش فانکشنی ساین، کۆساین، تانجێنت، کۆتانجێنت، سێکانت و کۆسێکانت بە فانکشنە سێگۆشەییەکان دەناسرێن، ئەم فانکشنانە پەیوەندی نێوان گۆشەکان و لاکانی سێگۆشەیەکی وەستاو دیاری دەکەن بەم ھۆیەوە ئەم ناوەیان بۆ دانراوە. مێژووی یەکەمین دەقە سێگۆشەییەکان دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی پێش زایین لە میسر و یۆنان. تالیس ماتماتیکزانی یۆنانی لە سەدەی شەشەمی پێش زایین، لە میسر سەلمێنراوی تالیسی پێشکەش کرد، کە بەناوی خۆیەوە ناسراوە. ھەروەھا سەلمێنراوی پیتاگۆرس بە بەردی بناغەی سێگۆشەزانی دادەنرێت.
فانکشنە سێگۆشەییەکان بەوە جیا دەکرێنەوە کە بەھایەکانیان بە شێوەیەکی خولی دووبارە دەبنەوە.

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

## پوختەیەک لە بەھای فانکشنە سێگۆشەیییەکان

لە خشتەی خوارەوەدا بەھای فانکشنە سێگۆشەیییەکانی ھەندێک گۆشەی گۆشەتیژ، نووسراوە:

| فانکشن | ٠° | ١٥° (π/١٢) | ٣٠° (π/٦) | ٤٥° (π/٤) | ٦٠° (π/٣) | ٩٠° (π/٢) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ساین | ٠ | ⁠(٣–١√)٢√/٤⁠ |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_2  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_3  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_4  | ١ |
| کۆساین | ١ | ⁠(٣+١√)٢√/٤⁠ |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_5  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_6  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_7  | ٠ |
| تانجێنت | ٠ | ٣√-٢ |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_8  | ١ | ٣√ | ∞+ |
| کۆتانجێنت | ∞+ | ٣√+٢ | ٣√ | ١ |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_9  | ٠ |
| سێکانت | ١ | (٣–١√)٢√ | ٢ | ٢√ |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_10  | ∞+ |
| کۆسێکانت | ∞+ | (٣+١√)٢√ | ٢ | ٢√ |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_11  | ١ |

## گرتە و تەواوکاریی فانکشنە سێگۆشەییەکان

گرتەی دوو فانکشنی سەرەکیی ساین و کۆساین، بە بەکارھێنانی پێناسەی گرتە، ھەژمار دەکرێت. گرتەی یەکەمی فانکشنە سێگۆشەییەکان و فانکشنە بنەڕەتییەکەیان (تەواوکاری) لە خشتەی خوارەوەدا ڕوون کراوەتەوە:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12
## ھاوئەنجامە سێگۆشەییەکان

تیۆرمی پیتاگۆرس

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_14

سەرجەم و جیاوازی کۆساین

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_16

سەرجەم و جیاوازی ساین:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_18

دوو ئەوەندەی گۆشە

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_20
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_22

### یاسای ساینەکان

### یاسای کۆساینەکان

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «توابع مثلثاتی»، ویکیپیدیای فارسی. سەردان لە ٢٤ی ئازاری ٢٠١٨.

* دەروازەی ماتماتیک
* دەروازەی شیکاریی ماتماتیکی
* دەروازەی ئەندازە
# تایپسکریپت

| تایپسکریپت |
| --- |
| دامەزران | ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ |
| ئافرێنەر | Anders Hejlsberg، Steven Lucco |
| پەرەپێدەر | مایکرۆسۆفت |
| کارتێکراوە لەلایەن | جاڤاسکریپت، سی شارپ، جاڤا، کافیسکریپت |
| مۆدێلی بەرنامەسازی | functional programming، generic programming، imperative programming، پرۆگرامسازیی تەنخواز، event-driven programming |
| شێوەساز | مایکرۆسۆفت |
| زمانی بەرنامەسازی | جاڤاسکریپت، تایپسکریپت |
| Source code repository URL |   |
| Software quality assurance | continuous integration |
| وەشانی نەرمامێر | 7.0.2 |
| وێبگە |  |
| وێبگەی فەرمی |  |
| مۆڵەت | Apache Software License 2.0 |
| دۆخی چاپکردن | مافی بڵاوکردنەوە پارێزراوە |
| سیستمی جۆر | duck typing، gradual typing، structural typing |
| Dialect of computer language | جاڤاسکریپت |
| Official demo URL |  |
| کۆد (٢٠١٢) | 10011490 |
| درێژکردنەوە | ts، tsx |
| تاگی "ستەک ئێکسچەینج" |  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**تایپسکریپت** (**TS**) زمانێکی بەرنامەسازیی ئاستبەرزە کە تایبەتمەندیی نووسینی ستاتیکی لەگەڵ تێبینییەکانی جۆری ئارەزوومەندانە بۆ زمانی جاڤاسکریپت زیاد دەکات. بۆ پەرەپێدانی ئەپلیکەیشنە گەورەکان دیزاین کراوە و کۆدەکەی وەردەگێڕدرێتەوە (ترانسپایڵ دەبێت) بۆ سەر زمانی جاڤاسکریپت. ئەم زمانە لەلایەن کۆمپانیای مایکرۆسۆفتەوە وەک نەرمامێرێکی خۆڕایی و سەرچاوەکراوە پەرەی پێدراوە و لەژێر مۆڵەتی ئەپاچی ٢٫٠دا بڵاوکراوەتەوە.

## سەرچاوەکان
# زمانی گرینلاندی

**زمانی گرینلاندی**، زمانێکی ئینویتە کە سەر بە لقی ئیسکیمۆیە لە خێزانی زمانی ئیسکالیوت. بە پلەی یەکەم لەلایەن گەلی گرینلاندی ڕەسەنی گرینلاند قسەی پێ دەکرێت، کە تاوەکو ساڵی ٢٠٢٥ نزیکەی ٥٧٬٠٠٠ قسەکەرانی ڕەسەنی ھەیە، کە دەبێتە گەورەترین زمانی ئیسکالیوت بەپێی ژمارەی قسەکەران. بە ڕێنووسی لاتینی نووسراوە، تاکە زمانی فەرمیی گرینلاندە، و زمانێکی کەمینەی ناسراوە لە دانمارک.

لە حوزەیرانی ٢٠٠٩، حکوومەتی گرینلاند، نالاکێرسویسوت، زمانی گرینلاندی کردە تاکە زمانی فەرمیی ناوچە خۆبەڕێوەبەرەکە، بۆ بەھێزکردنی لە بەرامبەر ڕکابەریی زمانی داگیرکەر، دانمارکی. زمانی گرینلاندی پەیوەندییەکی نزیکی بە زمانە ئینویتە کەنەدییەکانەوە ھەیە وەک ئینوکتیتوت. جۆرە سەرەکییەکەی کالالیسوتە، یان گرینلاندی ڕۆژاوا. جۆری دووەم بریتییە لە تونومیت ئۆراسیات، یان گرینلاندی ڕۆژھەڵات. زمانی ئینوگویت (ئینویتەکانی تولێ)ی گرینلاند، ئینوکتون یان ئینویتە جەمسەرییەکان، گەیشتنێکی نوێیە و شێوەزارێکی ئینوکتیتوتە.

زمانی گرینلاندی زمانێکی پۆلیسێنتێتیکە کە ڕێگە بە دروستکردنی وشەی درێژ دەدات بە ھێنانە سەر یەکی ڕەگەکان و پاشگرەکان. ڕێکخستنی مۆرفۆسینتاکتیکی زمانەکە ئێرگاتیڤە، کە ھەردوو بکەری کارێکی تێنەپەڕ و بەرکاری کارێکی تێپەڕ بە یەک شێوە مامەڵە دەکات، بەڵام بکەری کارێکی تێپەڕ بە شێوەیەکی تر. بۆ نموونە، "**ئەو** گیتارەکە دەژەنێت" لە دۆخی ئێرگاتیڤدا دەبێت وەک بکەرێکی تێپەڕ، لەکاتێکدا "من **گیتار**ێکم کڕی" و "لە کاتێکدا **گیتار**ەکە دەژەنێت" (ئەمەی دووەمیان وەک واتای تێنەپەڕی ھەمان کاری "ژەنین") ھەردووک لە دۆخی ئەبسۆلۆتیڤدا دەبن.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی زمان
# پارێزگای یونان

نەخشەی یونان لە چین
**یونان** (چینی سادەکراو:云南; چینی دێرین:雲南;) پاڕێزگاییەکە لە باشووری ڕۆژاوای چین. ڕووبەرەکەی بە ٣٩٤،١٠٠ کیلۆمەتر دووجا، و بەنزیکەیی دەکاتە ٣٩٤،٠٠٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە، بەپێی سەرژمێری ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی بە ٤٥،٧ ملیۆن کەس خەمڵێنراوە.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Yunnan»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٢.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* دەروازەی چین
* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی سیاسەت
# سەدەی ٢١ەم

---Sidenote START---
**سەدەی ٢١ەم** لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠١ دەست پێ‌دەکات و پاش تێپەر بوونی ١٠٠ ساڵ لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢١٠٠ کۆتایی پێدێ.

## سیاسەت و شەڕ و وڵاتەکان

سەرۆکی ڕووسیا ڤلادیمیر پوتین لەگەڵ جۆرج دەبلیوو بوش و سەرکردەکانی دیکەی ڕۆژئاوا لە مۆسکۆ، ٩ی ئایاری ٢٠٠٥
خۆپیشاندەران لە میانی بیست و حەوتەمین كۆبوونەوەی لوتكەی جی هەشت لە شاری جێنەوا لە ئیتاڵیا، بە سووتاندنی ئۆتۆمبێل لەسەر رێگای سەرەكی لوتكەكە، هەوڵدەدەن رێگری بكەن لە بەشداریكردنی ئەندامانی گروپی جی هەشت لە لوتكەدا.
### وڵاتی نوێ و گۆڕانکارییە ناوچەییەکان

هەندێک ناوچە لە ماوەی سەدەی بیست و یەکەمدا سەربەخۆیی خۆیان بەدەستھێنا. ئەمە لیستی ئەو دەوڵەتە سەروەرانەیە کە لە سەدەی بیست و یەک سەربەخۆیی خۆیان بەدەستھێناوە و لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە دانیان پێدانراوە.

ئاهەنگ گێڕان بەبۆنەی سەربەخۆیی کۆسۆڤۆ
* تیمۆری ڕۆژھەڵات لە ٢٠ی ئایاری ٢٠٠٢.
* مۆنتینیگرۆ لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٦.
* سوودانی باشوور لە ۲۰۱۱.

ئەو دەوڵەتانەی کە لە ڕێگەی چاکسازی حکوومەتەوە سەروەرییان بەدەستھێنا:

* دوورگەکانی قەمەر ٢٣ی کانوونی دووەمی ۲۰۰۱.

* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی دەیەی ٢٠٠٠
* دەروازەی دەیەی ٢٠٢٠