# کەنداوی عەرەب

| کەنداوی عەرەب |
| --- |
| کەنداوی عەرەب لە ئاسمانەوە |
| زەوی | ڕۆژاوای ئاسیا |
| پۆتان |  |
| جۆر | کەنداو |
| Primary inflows | کەنداوی عومان |
| ئاوڕێژ | ئێران، عێراق، کووەیت، عەرەبستانی سعوودی، قەتەر، بەحرەین، میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان و عومان (موسەندەم) |
|  |
| زۆرترین درێژایی | ٩٨٩ کیلۆمەتر (٦١٥ میل) |
| ڕووبەر | ٢٥١،٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٩٧،٠٠٠ میلی چوارگۆشە) |
| Average depth | ٥٠ مەتر (١٦٠ پێ) |
| زۆرترین قووڵایی | ٩٠ مەتر (٣٠٠ پێ) |
| Water volume | ٨،٧٨٠ کیلۆمەتری شەشپاڵوو (٢،١٠٠ کیلۆمەتری شەشپاڵوو) |

کەنداوی عەرەب لە شەودا لە وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیییەوە لە ساڵی ٢٠٢٠
**کەنداوی عەرەب** یان **کەنداو** (بە عەرەبی: الخليج العربي)، ھەروەھا لە ئێران ناسراوە بە **کەنداوی فارس** (بە فارسی: خلیج فارس)، کەنداوێکە لە ڕۆژاوای ئاسیا کە لە نێوان ئێران و نیمچەدوورگەی عەرەبی ھەڵکەوتووە و لە ڕۆژھەڵاتەوە بە تێپەڕبوون لە تەنگاوی ھورمز دەڕژێتە ناو کەنداوی عومان. دەلتای شەتەلعەرەب ھێڵی کەناریی باکووری ڕۆژاوای کەنداوەکە پێکدێنێت. ئەم کەنداوە لە دوای کەنداوی مەکسیک و کەنداوی ھەدسن بە ٢٥١،٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەوە سێیەمین کەنداوی گەورەی جیھانە.

کەنداوی عەرەب خاوەنی ژمارەیەکی زۆر شوێنی ماسیگرتن، ڕیفە بەرفراوانەکان (زۆرتر بەردین و ھەروەھا مەرجانی) و زۆرێک پینکتادایە، ھەرچەندە ژینگەکەی بەھۆی پیشەسازی و پیسبوونی نەوتییەوە زیانیان پێگەیشتووە.

کەنداوی عەرەب لە ناوچەی کەنداوی عەرەبدا کە بنەچەی سینۆزۆئیکی ھەیە ھەڵکەوتووە، ئەم ناوچەیە بەھۆی داڕمانی پەڕەی فارسی بەرەو زنجیرەچیاکانی زاگرۆس پێکھاتووە. ئاوی ئێستاکەی ناوچەکە لە ١٥،٠٠٠ ساڵ لەمەوبەرەوە بەھۆی بەرزبوونی ئاستی دەریاکان لە سەردەمی کشانەوەی بەستەڵەکی ھۆلۆسیندا پەیدا بووە.

## جوگرافیا

کەناراوە ڕۆژاوایییەکانی کەنداوی عەرەب بەوە جیا دەکرێنەوە کە ناوچەی دەشتایین، جگە لە ناوچەی بنکەی نیمچەدوورگەی قەتەر و ئەوپەڕی باشووری تەنگاوی ھورمز، کە تێیدا نیمچەدوورگەی موسەندەم پێکدێت. زۆربەی کەناراوە فارسییەکان لە کەناری لمین پێکدێن، لەگەڵ چەندین دوورگەی کەناراوی بچووک کە ھەندێکیان گۆلی ناوخۆیییان تێدایە.

لەکاتێکدا کەناراوی ڕۆژھەڵات لە پێکھاتە شاخاوییەکەیدا جیاوازە، لەگەڵ ھەبوونی چڕی لێژایییەکان؛ و لە کاتی ھەبوونی کەناراوەکان، ئەوا زۆر تەسکن و تەنھا درزێکی کەناراوی باریک پێکدەھێنن ئەگەر ھەبن، و کەمێک گەورە دەبن لە کاتی گەیشتن بە دەمەوڕووبارە بچووکەکان لەسەر سنووری کەنداوی عەرەب. دەشتی کەناراوی لە باکوور لە ناوچەی بووشەھر لە ناو ئێران فراوان دەبێت، بۆ ئەوەی دواتر لەگەڵ دەشتە پان و بەرینەکانی دەلتای ڕووبارەکانی دیجلە و فورات و ڕووباری کاروون یەکبگرێت.

ئاوەکانی کەنداوی عەرەب تا ڕادەیەک کەمقووڵن، چونکە زۆرترین قووڵی تێیدا ٣٦٠ پێیە. ئاوەکانی شەپۆلی تێدا بەرز نابێتەوە، و سەرەڕای بەرزیی پلەی گەرمی و بەرزیی ڕێژەی شێ لە کەشوھەواکەیدا، کەم جار تووشی زریان یان گەردەلوولە ھەوایییەکان دەبێت، بۆیە ژینگەیەکی دەریاییی گونجاو بۆ دەریاوانی دابین دەکات.

ئاوەکانی کەنداوی عەرەب کەمقووڵن، و کەم جار لە قووڵی ٩٠م (نزیکەی ٣٠٠ پێ) تێدەپەڕن، ڕەنگە لە ناوچەیەکی زۆر کەمدا بگاتە قووڵاییی زیاتر لە ١١٠ مەتر (٣٦٠ پێ) ئەویش لە دەروازەکەیدا و لە شوێنە دابڕاوەکانی بەشی باشووری ڕۆژھەڵات. کەنداوی عەرەب بە شێوەیەکی بەرچاو ناھاوسەنگە، چ لە ڕووی شێوەوە بێت یان لە ڕووی قووڵییەوە، بەو پێیەی قووڵترین ئاوەکان لە درێژاییی کەناراوەکانی ئێران ھەڵکەوتوون و زۆربەی ناوچەکانی قووڵییەکەیان دەگاتە نزیکەی ٣٥م (١٢٠ پێ). چەندین دوورگەی تێدایە کە زۆربەیان قوبەی خوێین و کۆبوونەوەی مەرجان و پاشماوەی ئێسکەپەیکەری ئاژەڵە دەریایییە وردەکانن.

## دوورگەکان

کەنداوی عەرەب زیاتر لە ١٣٠ دوورگەی تێدایە، گەورەترینیان دوورگەی قیشمی ئێرانییە، پاشان دوورگەی بووبیانی کووەیتی کە ڕووبەرەکەی ٨٦٣ کم٢یە، پاشان دوورگەی بەحرەین دێت کە ٦٢٠ کم٢یە.

## شارە گەورەکان

ھەشت وڵات بەدرێژاییی کەنداوی عەرەب کەناراویان ھەیە کە بریتین لە: بەحرەین، ئێران، عێراق، کووەیت، عومان، قەتەر، عەرەبستانی سعوودی و میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان. پێگەی ستراتژیکی کەنداوی عەرەب وایکردووە کە ھەموو کاتێک ببێتە شوێنێکی گرنگ بۆ گەشەسەندنی مرۆڤی. ئەمڕۆکە زۆریەک لە شارە گەورەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین کەوتوونەتە ئەم ناوچەیە.

|  |
| --- |
| * دوورگەی کیش، ئێران
* شاری کووەیت، کووەیت
* ئەبووزەبی، میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان
* ئاسمانی شەوی دوبەی، میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان
* بەندەر عەباس، ئێران
* خەسەب، موسەندەم، عومان
* خوبەر، عەرەبستانی سعوودی
* دەوحە، قەتەر
* مەنامە، بەحرەین
* فاو، عێراق
 |

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی ئاسیا
* دەروازەی ڕۆژھەڵاتی ناوین
* دەروازەی ئێران
* دەروازەی عێراق
* دەروازەی کووەیت
* دەروازەی عەرەبستانی سعوودی
* دەروازەی بەحرەین
* دەروازەی قەتەر
* دەروازەی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان
* دەروازەی عومان