# پیشەسازی

| پیشەسازی |
| --- |
|  |
| لقی | economic activity، دووەم کەرتی ئابووری |
| ھاشتاگ | industries |
| جوگرافیای ئەم بابەتە |  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**پیشەسازی** دروستکردن یان بەرھەمھێنانی کاڵاکانە بە یارمەتیی کەرەستەکان، ھێزی کار، ئامێرەکان، ئامرازەکان، و پڕۆسێسکردن یان داڕشتنی کیمیایی یان بایۆلۆجی. ئەم دەستەواژەیە ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ کۆمەڵێک چالاکیی مرۆیی، لە دەستڕەنگینییەوە تا تەکنەلۆجیای بەرز، بەڵام زۆربەی کات بۆ نەخشەسازیی پیشەسازی بەکاردێت، کە تێیدا کەرەستە خاوەکان لە کەرتی یەکەمەوە لەسەر ئاستێکی فراوان دەگۆڕدرێن بۆ کاڵا تەواوکراوەکان. ئەم جۆرە کاڵایانە ڕەنگە بە بەرھەمھێنەرانی دیکە بفرۆشرێن بۆ بەرھەمھێنانی بەرھەمی ئاڵۆزتر (وەک فڕۆکە، ئامێرە ناوماڵییەکان، کەلوپەلی ناوماڵ، کەرەستە وەرزشییەکان یان ئۆتۆمۆبیلەکان)، یان لە ڕێگەی کەرتی سێیەمەوە بەسەر بەکارھێنەرانی کۆتایی و بەکاربەراندا دابەش بکرێن (بەگشتی لە ڕێگەی کۆفرۆشەکانەوە، کە ئەوانیش بە وردەفرۆشەکان دەیانفرۆشن، و ئەوانیش دەیانفرۆشن بە کڕیارە تاکەکان).

بەرھەمھێنانی پشکنەری بۆشاییی نیو ھۆرایزنس لە تاقیگەی توێژینەوەی ناسا
ئەندازیاریی بەرھەمھێنان ئەو بوارەی ئەندازیارییە کە نەخشەسازی بۆ «پڕۆسەی بەرھەمھێنان» دەکات و باشترین شێوەی بۆ دیاری دەکات، یان ئەو ھەنگاوانەی کە کەرەستە خاوەکانی پێدا دەگۆڕدرێن بۆ بەرھەمی کۆتایی. پڕۆسەی بەرھەمھێنان بە نەخشەسازیی بەرھەم و دیاریکردنی تایبەتمەندییەکانی کەرەستەکان دەست پێ دەکات. پاشان ئەم کەرەستانە لە ڕێگەی بەرھەمھێنانەوە دەستکاری دەکرێن بۆ ئەوەی ببنە بەرھەمە خوازراوەکە.

بەرھەمھێنانی سەردەمیانە ھەموو قۆناغە نێوەندگیرەکانی بەرھەمھێنان و یەکخستنی پێکھاتەکانی بەرھەمێک لەخۆ دەگرێت. ھەندێک پیشەسازی، وەک بەرھەمھێنەرانی نیمچەگەیەنەر و پۆڵا، لەبری ئەوە دەستەواژەی **دروستکردن** بەکاردەھێنن.

کەرتی بەرھەمھێنان لە نزیکەوە بە پیشەسازییەکانی ئەندازیاری و نەخشەسازیی پیشەسازییەوە بەستراوەتەوە.

## نەتەوە سەرەکییەکانی پیشەسازی

بەپێی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەرەپێدانی پیشەسازی (یونیدۆ)، چین گەورەترین بەرھەمھێنەرە کە زۆرترین بەرھەمی لەسەر ئاستی جیھان لە ساڵی ٢٠٢٣دا ھەبووە، کە ٢٨٫٧٪ی کۆی بەرھەمی بەرھەمھێنانی جیھانی پێکدەھێنێت، و بەدوای ئەویشدا ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ئەڵمانیا، ژاپۆن، و ھیندستان دێن.

ھەروەھا یونیدۆ پێوەرێکی کارایی پیشەسازیی کێبڕکێ (CIP) بڵاو دەکاتەوە، کە توانای کێبڕکێی بەرھەمھێنانی نەتەوە جیاوازەکان دەپێوێت. پێوەری CIP بەرھەمی گشتیی بەرھەمھێنانی نەتەوەیەک لەگەڵ ھۆکارەکانی تری وەک توانای تەکنەلۆجیای بەرز و کاریگەریی نەتەوەکە لەسەر ئابووریی جیھان تێکەڵ دەکات. ئەڵمانیا لە سەرووی پێوەری CIPی ساڵی ٢٠٢٠ بوو، و بەدوای ئەویشدا چین، کۆریای باشوور، ویلایەتە یەکگرتووەکان و ژاپۆن ھاتن.

لە ساڵی ٢٠٢٣دا، پیشەسازیی بەرھەمھێنان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان ١٠٫٧٠٪ی کۆی بەرھەمی نیشتمانیی پێکدەھێنا، و ٨٫٤١٪ی ھێزی کاری دامەزراندبوو. کۆی بەھای بەرھەمی بەرھەمھێنان گەیشتە ٢٫٥ تریلیۆن دۆلار. لە ساڵی ٢٠٢٣دا، بەرھەمی بەرھەمھێنانی ئەڵمانیا گەیشتە ٨٤٤٫٩٣ ملیار دۆلار، کە زیادبوونێکی ١٢٫٢٥٪ی نیشان دا بە بەراورد بە ساڵی ٢٠٢٢. ئەم کەرتە نزیکەی ٥٫٥ ملیۆن کەسی دامەزراندووە، کە نزیکەی ٢٠٫٨٪ی ھێزی کار پێکدەھێنن.

### پێڕستی وڵاتان بەپێی بەرھەمی پیشەسازی

ئەمانە ٥٠ وڵاتە یەکەمەکانن بەپێی کۆی بەھای بەرھەمی بەرھەمھێنان بە دۆلاری ئەمریکی بۆ ساڵی ئاماژەپێکراو بەپێی بانکی جیھانی:

| پلە | وڵات یان ناوچە | بەھا (ملیۆن دۆلاری ئەمریکی) | ٪ ی جیھان | ساڵ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| − |  *جیھان* | ١٦٬٦٤١٬٢٠٠ | ١٠٠٪ | ٢٠٢٤ |
| ١ |  چین | ٤٬٦٦١٬٤٤١ | ٢٨٫٠٪ | ٢٠٢٤ |
| − | *یەکێتیی ئەورووپا* | ٤٬٢٨٩٬١٣٠ | ٢٦٫٧٪ | ٢٠٢٤ |
| ٢ |  ویلایەتە یەکگرتووەکان | ٢٬٤٩٧٬١٣٢ | ١٥٫٠٪ | ٢٠٢١ |
| ٣ |  ژاپۆن | ٨٦٧٬١١٤ | ٥٫٠٦٪ | ٢٠٢٣ |
| ٤ |  ئەڵمانیا | ٨٤٣٬٧٢١ | ٤٫٩٣٪ | ٢٠٢٤ |
| ٥ |  ھیندستان | ٤٩٣٬٣٧٢ | ٢٫٩٦٪ | ٢٠٢٦ |
| ٦ |  کۆریای باشوور | ٤٩٠٬١٣٩ | ٢٫٩٤٪ | ٢٠٢٦ |
| ٧ |  مەکسیک | ٣٦٧٬٥٩٣ | ٢٫١٦٪ | ٢٠٢٤ |
| ٨ |  ئیتاڵیا | ٣٥٢٬٩٢٣ | ٢٫١١٪ | ٢٠٢٤ |
| ٩ |  فەڕەنسا | ٣٤٢٬٣٤٣ | ١٫٨١٪ | ٢٠٢٤ |
| ١٠ |  شانشینی یەکگرتوو | ٣٢٤٬٣٣١ | ١٫٧٨٪ | ٢٠٢٤ |
| ١١ |  کەنەدا | ٢٨٨٬١١٢ | ١٫٧١٪ | ٢٠٢١ |
| ١٢ |  بەڕازیل | ٢٦٩٬٨٢٥ | ١٫٦٠٪ | ٢٠٢٤ |
| ١٣ |  ئیندۆنیزیا | ٢٦٥٬٠٧٣ | ١٫٥٨٪ | ٢٠٢٤ |
| ١٤ |  تورکیا | ٢١٨٬٥٨٠ | ١٫٣٠٪ | ٢٠٢٣ |
| ١٥ |  عەرەبستانی سعوودی | ١٩٢٬٦٦٩ | ١٫١٤٪ | ٢٠٢٤ |
| ١٦ |  ڕووسیا | ١٨٧٬١٦١ | ١٫١١٪ | ٢٠٢١ |
| ١٧ |  ئیسپانیا | ١٨٤٬٤٩٥ | ١٫٠٩٪ | ٢٠٢٤ |
| ١٨ |  سویس | ١٦٥٬٦٨٩ | ٠٫٩٨٪ | ٢٠٢٤ |
| ١٩ |  کۆماری ئێرلەندا | ١٥٧٬١١٧ | ٠٫٩٣٪ | ٢٠٢٤ |
| ٢٠ |  پۆڵەندا | ١٤٠٬٩٠٣ | ٠٫٨٣٪ | ٢٠٢٤ |
| ٢١ |  ھۆڵەندا | ١٢٨٬٢١٣ | ٠٫٧٦٪ | ٢٠٢٤ |
| ٢٢ |  تایلەند | ١٢٨٬٠٣٨ | ٠٫٧٦٪ | ٢٠٢٤ |
| ٢٣ |  ڤیێتنام | ١١٦٬٣٨٣ | ٠٫٦٩٪ | ٢٠٢٤ |
| ٢٤ |  بەنگلادێش | ٩٨٬٥٤٤ | ٠٫٥٨٪ | ٢٠٢٤ |
| ٢٥ |  ئوسترالیا | ٩٦٬٢٢٧ | ٠٫٥٧٪ | ٢٠٢٤ |
| ٢٦ |  ئەرژەنتین | ٩٥٬٥٤٠ | ٠٫٥٧٪ | ٢٠٢٤ |
| ٢٧ |  مالیزیا | ٩٤٬٩٢٨ | ٠٫٥٦٪ | ٢٠٢٤ |
| ٢٨ |  سینگاپوور | ٨٩٬٤٠٣ | ٠٫٥٣٪ | ٢٠٢٤ |
| ٢٩ |  سوێد | ٨٤٬١٤٥ | ٠٫٥٠٪ | ٢٠٢٤ |
| ٣٠ |  نەمسا | ٨٠٬١٤٠ | ٠٫٤٨٪ | ٢٠٢٤ |
| ٣١ |  ئێران | ٧٨٬٥٤٣ | ٠٫٤٦٪ | ٢٠٢٣ |
| ٣٢ |  فلیپین | ٧٢٬٣٦٨ | ٠٫٤٣٪ | ٢٠٢٤ |
| ٣٣ |  دانمارک | ٧٢٬٢١٨ | ٠٫٤٣٪ | ٢٠٢٤ |
| ٣٤ |  بەلجیکا | ٧٠٬٩٣٢ | ٠٫٤٢٪ | ٢٠٢٤ |
| ٣٥ |  کۆماری چیک | ٦٩٬١٣٠ | ٠٬٤١٪ | ٢٠٢٤ |
| ٣٦ |  ئیسرائیل | ٦٠٬١٣٩ | ٠٫٣٦٪ | ٢٠٢٤ |
| ٣٧ |  ڤێنیزوێلا | ٥٨٬٢٣٦ | ٠٫٣٤٪ | ٢٠١٤ |
| ٣٨ |  میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان | ٥٥٬٧٦١ | ٠٫٣٣٪ | ٢٠٢٣ |
| ٣٩ | داڕێژە:Country data پۆرتۆ ڕیکۆ (ئەمریکا) | ٥٥٬٦٣٢ | ٠٫٣٣٪ | ٢٠٢٤ |
| ٤٠ |  میسر | ٥٤٬٠٥٣ | ٠٫٣٢٪ | ٢٠٢٤ |
| ٤١ |  ئەفریقای باشوور | ٥١٬٢٢٤ | ٠٫٣٠٪ | ٢٠٢٤ |
| ٤٢ |  پاکستان | ٤٨٬٩١٢ | ٠٫٢٩٪ | ٢٠٢٤ |
| ٤٣ |  ڕۆمانیا | ٤٣٬٦٨٧ | ٠٫٢٦٪ | ٢٠٢٤ |
| ٤٤ |  کۆلۆمبیا | ٤٢٬٢٧٩ | ٠٫٢٥٪ | ٢٠٢٤ |
| ٤٥ |  فینلاند | ٤١٬٥٤٣ | ٠٫٢٤٪ | ٢٠٢٤ |
| ٤٦ |  پورتوگال | ٣٥٬٥٩٧ | ٠٫٢١٪ | ٢٠٢٣ |
| ٤٧ |  پێروو | ٣٥٬٥٨٧ | ٠٫٢١٪ | ٢٠٢٣ |
| ٤٨ |  مەجارستان | ٣٥٬٢٣٨ | ٠٫٢١٪ | ٢٠٢٣ |
| ٤٩ |  کازاخستان | ٣٤٬٤٨٢ | ٠٫٢٠٪ | ٢٠٢٣ |
| ٥٠ |  نەرویژ | ٢٩٬٩٣٦ | ٠٫١٧٪ | ٢٠٢٤ |

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* دەروازەی پیشەسازی