Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# دەریای باڵتیک

نەخشەی دەریای باڵتیک
**دەریای باڵتیک** (بە ئینگلیزی: Baltic Sea) دەریایەکە لە نێوان وڵاتەکانی سکاندیناڤیا و ھەندێک لە وڵاتەکانی باکووری ئەورووپا.

## وڵاتەکانی گردوپەڕی دەریای باڵتیک

* ڕووسیا
* ئەڵمانیا
* پۆڵەندا
* لیتوانیا
* لاتڤیا
* ئیستۆنیا
* فینلاند
* سوێد
* دانمارک

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی

* دەروازەی ئەڵمانیا
* دەروازەی ئەورووپا
* دەروازەی پۆڵەندا
* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی ڕووسیا
* دەروازەی ئاو
# چین (ھەرێم)

ئەم وتارە سەبارەت بە **نەتەوە و نیشتمان و شارستانیەتی چین** نووسراوە. بۆ بینینی وتارە هاوشێوەکان بڕوانە **چین (ڕوونکردنەوە)**.
**چین** ناوچەیەکی گەورە و شارستانیەتێکی زۆر کۆنە کە وەک نەتەوەیەک یان یەکەیەکی جوگرافیی چەندنەتەوەیی دەناسرێ.

لە ساڵی ١٩٤٩ەوە ئەم دوو دەوڵەتە دەسەڵاتی چینیان بە دەستەوەیە:

1. کۆماری چین (ROC)، دەوڵەتێکە کە لە ١٩١٢ پێکھاتووە و لە ١٩٤٩ گوازراوەتەوە بۆ تایوان و ئێستا دەسەڵاتی تایوان و چەند دوورگەی بچوکی لە دەستدایە.
2. کۆماری گەلی چین (PRC)، دەوڵەتێکە کە لە ١٩٤٩ پێکھاتووە و ئێستا دەسەڵاتی خاکی سەرەکیی چین و ھۆنگ کۆنگ و ماکاوی لە دەستدایە.

* دەروازەی چین
* دەروازەی سیاسەت
* دەروازەی ژاپۆن
* دەروازەی کۆریای باشوور
* دەروازەی کۆمەڵگا
# دەریای ناوین

| دەریای ناوین |
| --- |
| نەخشەی دەریای ناوین |
| زەوی | ئەورووپای ڕۆژاوا، باشووری ئەورووپا، باکووری ئەفریقا و ڕۆژاوای ئاسیا |
| پۆتان | ﻿ / ﻿ |
| جۆر | دەریا |
| Primary inflows | ئۆقیانووسی ئاتلانتیک، دەریای مەڕمەڕە، نیل، ئیبرۆ, ڕۆن، ڕووباری چێلیف، ڕووباری پۆ |
| ئاوڕێژ | about 24

* ئالبانیا
* جەزائیر
* بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا
* کرواتیا
* قوبرس
* میسر
* فەرەنسا
* گیبرالتار شانشینی یەکگرتوو
* یۆنان
* ئیسرائیل
* ئیتالیا
* لوبنان
* لیبیا
* ماڵتا
* مۆناکۆ
* مۆنتینیگرۆ
* مەغریب
* قوبرسی باکوور (تەنیا لەلایەن تورکیاوە ناسێنراوە)
* فەڵەستین
* سلۆڤینیا
* ئیسپانیا
* سووریا
* توونس
* تورکیا
 |
|  |
| ڕووبەر | ٢٬٥٠٠٬٠٠٠ km2 (٩٧٠٬٠٠٠ sq mi) |
| Average depth | ١٬٥٠٠ m (٤٬٩٠٠ پێ) |
| زۆرترین قووڵایی | ٥٬٢٦٧ m (١٧٬٢٨٠ پێ) |
| Water volume | ٣٬٧٥٠٬٠٠٠ km3 (٩٠٠٬٠٠٠ cu mi) |
| ٨٠–١٠٠ ساڵ |
|  |
| زۆرترین پلەی گەرما | ٢٨ °C (٨٢ °F) |
| کەمترین پلەی گەرما | ١٢ °C (٥٤ °F) |
| دوورگەکان | ٣٣٠٠+ |
| شارەکان | ئەسکەندەریە, بارسێلۆنا, جەزائیر, ئیزمیر, ڕۆما, ئەتینا, بەیرووت, تەرابلوس, توونس , , تێل ئەڤیڤ |

دەریای ناوین
**دەریای ناوین** یان **دەریای سپی** ناوی دەریایەکە کەوتووەتە ناوبەری ئاسیا، ئەورووپا و ئەفریقاوە. دەریایەکی گەورەیە کە ڕووبەری دەگاتە نزیکەی ٢، ٥ کیلۆمەتری چوارگۆشە (تۆزێک لە وڵاتی عەرەبستانی سەعوودی مەزنترە).

دەریای ناوەڕاست یەکێکە لە دەریا گرنگەکانی جیھان لە ڕووی گواستنەوەی دەریایی. ڕووبەری ئەم دەریای ٢٬٥٠٠٬٠٠٠ کیلۆمەترە. مامناوەندی قووڵایی دەریای ناوەڕاست ١٥٠٠ مەترە و قووڵترین خاڵەکەی ٥٢٦٧ مەترە لە شوێنێکدا بە ناوی قووڵایی کالیپسۆ لە دەریای ئایۆن.
دەریای ناوین ٠٫٧٪ ی ئاستی ئۆقیانووسەکانی جیھان پێکدەھێنێت بەڵام پەیوەن بە ئۆقیانووسی ئاتلانتیک لە ڕێگەی تەنگەی گیبرالتارە--ئەو تەنگە تەسکەی کە ئۆقیانووسی ئاتلانتیک بە دەریای ناوینەوە دەبەستێتەوە و نیمچەدوورگەی ئیبریای ئەورووپا لە مەغریب لە ئەفریقا جیا دەکاتەوە - کە تەنیا ١٤ کیلۆمەتر (٩ مایل) پانە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ئاسیا
* دەروازەی ئەلبانیا
* دەروازەی ئەورووپا
* دەروازەی ئیسپانیا
* دەروازەی ئیسرائیل
* دەروازەی ئەفریقا
* دەروازەی ڕۆژھەڵاتی ناوین
* دەروازەی مەغریب
* دەروازەی یۆنان
* دەروازەی تورکیا
* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی سووریا
* دەروازەی فەڕەنسا
* دەروازەی ئاو