# دانووب

**ڕووباری دانووب** یەکێکە لە گرنگترین ڕووبارەکانی ئەورووپا، بە دە وڵاتدا تێدەپەڕێت و سەرچاوەیەکی چارەنووسسازە بۆ ئاو و گواستنەوە و بەرهەمهێنانی کارەبا. هەروەها ڕووبارەکە ڕۆڵێکی گرنگی هەیە لە پەیوەندییە سیاسییەکانی نێوان ئەو وڵاتانەدا. بەڵام لەگەڵ سوودەکانیدا کۆمەڵێک کێشەی سیاسی دێتە ئاراوە کە کاریگەری لەسەر ئەو وڵاتانە هەیە کە هاوبەشی ڕووبارەکەن. لەم ڕاپۆرتەدا باس لە هەندێک لە گرنگترین کێشە سیاسییەکان دەکەین کە بەهۆی ڕووباری دانووبەوە دروست بووە.

## بەڕێوەبردنی ئاو

ڕووباری دانووب سەرچاوەیەکی سەرەکی ئاوە بۆ ئەو وڵاتانەی کە تێیدا تێدەپەڕێت. بەڵام بەڕێوەبردنی سەرچاوە ئاوییەکانی ڕووبارەکە ئەرکێکی قورسە، بەتایبەتی لە ماوەی وشکەساڵی یان لافاودا. ئەم کێشەیە بە تایبەتی بۆ ئەو وڵاتانە گرنگە کە دەکەونە خوارەوەی ڕووبارەکە، وەک بولگاریا و ڕۆمانیا و هەنگاریا. ئەم وڵاتانە بۆ دابینکردنی ئاو پشت بە ڕووبارەکە دەبەستن و هەر پەککەوتنێک دەتوانێت لێکەوتەی ئابووری و کۆمەڵایەتی بەرچاوی هەبێت.

## کەشتیوانی و گواستنەوە

ڕووباری دانووب ڕێگایەکی گرنگی گواستنەوەیە، ڕێگە دەدات کاڵاکان لە دەریای ڕەشەوە بۆ دەریای باکوور بگوازرێنەوە بەسەر ئەوروپادا. بەڵام دەتوانرێت بەهۆی کۆمەڵێک هۆکارەوە کاریگەری لەسەر توانای هاتوچۆکردنی ڕووبارەکە هەبێت، لەوانە قووڵایی ڕووبارەکە و ڕۆیشتنی ئاو، هەروەها کێشەکانی ژێرخانی وەک قوفڵ و بەنداو. ئەم هۆکارانە دەتوانن کاریگەرییەکی بەرچاویان هەبێت لەسەر تێچوون و کارایی گواستنەوە بەدرێژایی ڕووبارەکە، کاریگەری لەسەر گەشەسەندنی ئابووری ئەو وڵاتانە هەبێت کە پشتی پێدەبەستن.

## پرسە ژینگەییەکان

ڕووباری دانووب شوێنی جۆر و ئیکۆسیستەمی جۆراوجۆرە، کە زۆربەیان بەهۆی چالاکییەکانی مرۆڤەوە وەک پیسبوون و زیادەڕۆیی لە ڕاوکردنی ماسی مەترسییان لەسەرە. هەروەها کوالیتی ئاوی ڕووبارەکە جێگەی نیگەرانییە، بەتایبەتی لە وڵاتانی وەک ڕۆمانیا، کە سیستەمی پاککردنەوەی ئاو بەسەرچوو و پیسبوونی پیشەسازی بووەتە هۆی خراپی کوالێتی ئاو. ئەم پرسە ژینگەییانە دەتوانن کاریگەری سیاسی بەرچاویان هەبێت، بەتایبەتی کاتێک کاریگەرییان لەسەر پەیوەندییە سنووربەزێنەکان دەبێت.

## ململانێ سنوورییەکان

ڕووباری دانووب سنوورێکی سروشتی نێوان چەند وڵاتێک پێکدەهێنێت، لەوانە ڕۆمانیا و بولگاریا، هەنگاریا و سربیا، هەروەها کرواتیا و سربیا. ناکۆکی لەسەر بەکارهێنان و بەڕێوەبردنی ڕووبارەکە بووەتە هۆی دروستبوونی گرژی و ململانێ لە نێوان ئەم وڵاتانەدا، بەتایبەتی سەبارەت بە تەرخانکردنی ئاو و پیسبوونی. ئەم ململانێیانە دەتوانن لێکەوتەی سیاسی بەرچاویان هەبێت، کاریگەرییان لەسەر سەقامگیری ناوچەکە و گەشەسەندنی ئابووری هەبێت.

## بەرھەمھێنانی وزە

ڕووباری دانووب سەرچاوەیەکی بەرچاوی وزەی کارەبای ئاوییە، وزە بۆ زۆرێک لە وڵاتانی ناوچەکە دابین دەکات. بەڵام دروستکردنی بەنداو و وێستگەی کارەبا بەدرێژایی ڕووبارەکە بووەتە هۆی نیگەرانی سەبارەت بە کاریگەرییەکانیان لەسەر ژینگە، بەتایبەتی لەسەر ژمارەی ماسی و ڕۆیشتنی سروشتی ڕووبارەکە. ئەم پرسانە بووەتە هۆی ناکۆکی لە نێوان ژینگەپارێزان و کۆمپانیاکانی وزە و حکومەتەکان لەسەر بەکارهێنان و بەڕێوەبردنی سەرچاوەکانی ڕووبارەکە.

## ھاوکاری نێونەتەوەیی

لە کۆتاییدا کێشە سیاسییەکانی ڕووباری دانووب تیشک دەخەنە سەر گرنگی هاوکاری نێودەوڵەتی نێوان ئەو وڵاتانەی کە هاوبەشی ڕووبارەکەن. ڕێککەوتننامەی پاراستنی ڕووباری دانووب کە لە ساڵی ١٩٩٤ واژۆ کراوە، چوارچێوەیەکی بنەڕەتییە بۆ بەڕێوەبردن و پاراستنی سەرچاوەکانی ڕووبارەکە. بەڵام جێبەجێکردنی ڕێککەوتننامەکە هێواش بووە و زۆرێک لە پرسەکان تا ئێستا چارەسەر نەکراون. هاوکاری زیاتری نێوان وڵاتان پێویستە بۆ چارەسەرکردنی ئاستەنگەکانی ڕووبارەکە و دەستەبەرکردنی بەکارهێنانی بەردەوامی بۆ نەوەکانی داهاتوو.

لە کۆتاییدا دەڵێین ڕووباری دانووب سەرچاوەیەکی سەرەکییە بۆ ئەو وڵاتانەی کە تێیدا تێدەپەڕێت، ئاو و گواستنەوە و بەرهەمهێنانی کارەبا دابین دەکات. بەڵام بەڕێوەبردنی سەرچاوەکانی ڕووبارەکە ئەرکێکی ئاڵۆزە و کێشە سیاسییەکانی ڕووبارەکە تیشک دەخەنە سەر پێویستی هاوکاری نێودەوڵەتی و چوارچێوەی بەڕێوەبردنی کاریگەر. ئەو تەحەددایانەی ڕووباری دانووب ڕووبەڕووی دەبنەوە، تایبەت نین و زۆرێک لە ڕووبارەکانی دیکەی جیهان ڕووبەڕووی کێشەی هاوشێوە دەبنەوە. بەڵام بە چارەسەرکردنی ئەم کێشانە بە شێوەیەکی کاریگەر، ئەو وڵاتانەی هاوبەشی ڕووباری دانووبن دەتوانن بەکارهێنانی بەردەوامی بۆ نەوەکانی داهاتوو مسۆگەر بکەن.

## زێیەکانی ڕووبارەکە

ڕووباری دانووب زێی زۆری ھەیە کە گرینگترینیان ئەمانەن: ئەین، مۆرڤا، دراڤا، ساڤا، موریش، ئۆڵت، جیۆ، تیسا، ئیسا، پڕۆت کە ئەم زێیانە بە گرینگترین ڕووبارەکانی ناوەڕاست و ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا دادەنرێن.

* دەروازەی ئەڵمانیا
* دەروازەی ئەورووپا
* دەروازەی ئوکراینا
* دەروازەی ئاو