Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ٢٠٢٦

|  |  |
| --- | --- |
| ھەزارە: | ھەزارەی ٣ـەم |
| سەدەکان: | سەدەی ٢٠ – **سەدەی ٢١** – سەدەی ٢٢ |
| ساڵەکان: | ٢٠٢٣ ٢٠٢٤ ٢٠٢٥ – **٢٠٢٦** – ٢٠٢٧ ٢٠٢٨ ٢٠٢٩ |

٢٠٢٦ لە ڕۆژژمێرەکانی تر| ڕۆژژمێری کوردی | ٢٧٢٥–٢٧٢٦ |
| ڕۆژژمێری ئێرانی | ١٤٠٤–١٤٠٥ |
| ڕۆژژمێری زایینی | ٢٠٢٦ *MMXXVI* |
| ڕۆژژمێری ئەتیوبیایی | ٢٠١٨–٢٠١٩ |
| ڕۆژژمێری ئەرمەنی | ١٤٧٥ ԹՎ ՌՆՀԵ |
| ڕۆژژمێری کۆچی | ١٤٤٧–١٤٤٨ |
| ڕۆژژمێری ئیگبۆ | ١٠٢٦–١٠٢٧ |
| ڕۆژژمێری ئاشووری | ٦٧٧٦ |
| ڕۆژژمێری بەربەری | ٢٩٧٦ |
| ڕۆژژمێری بەنگالی | ١٤٣٣ |
| ڕۆژژمێری بەھایی | ١٨٢–١٨٣ |
| ڕۆژژمێری بودایی | ٢٥٧٠ |
| ڕۆژژمێری بیزەنتی | ٧٥٣٤–٧٥٣٥ |
| ڕۆژژمێری شیوش | ١١٥ |
| ڕۆژژمێری چینی | 乙巳年 (دار مار) ٤٧٢٢ یان ٤٦٦٢     *— تا —* 丙午年 (ئاگر ئەسپ) ٤٧٢٣ یان ٤٦٦٣ |
| ڕۆژژمێری ھەتاویی تایلەندی | ٢٥٦٩ |
| ڕۆژژمێری دیسکۆردی | ٣١٩٢ |
| ڕۆژژمێری ژاپۆنی | Reiwa ٨ (令和８年) |
| ڕۆژژمێری جولیانی | زایینی کەم ١٣ ڕۆژ |
| ڕۆژژمێری بێرمەیی | ١٣٨٨ |
| ڕۆژژمێری عیبری | ٥٧٨٦–٥٧٨٧ |
| ڕۆژژمێری قبتی | ١٧٤٢–١٧٤٣ |
| ڕۆژژمێری کۆری | ٤٣٥٩ |
| ڕۆژژمێری مینگوو | ڕۆژژمێری کۆماری چین ١١٥ 民國١١٥年 |
| ڕۆژژمێری ھۆڵۆسن | ١٢٠٢٦ |
| ڕۆژژمێرە ھیندووەکان |  |
|  - *ڤیکرام سامڤات* | ٢٠٨٢–٢٠٨٣ |
|  - *شاکا سامڤات* | ١٩٤٨–١٩٤٩ |
|  - *کاڵی یوگا* | ٥١٢٧–٥١٢٨ |
| لە دروستبوونی ڕۆما | ٢٧٧٩ |
| ساڵی فەرمانڕەواییی بەریتانیا | ٧٤ ئێلیزابێتی\_دووەم – ٧٥ ئێلیزابێتی\_دووەم |
| سەعاتی یونیکس | ١٧٦٧٢٢٥٦٠٠–١٧٩٨٧٦١٥٩٩ |
| ئەم سندووقە: * بینین
* وتووێژ
* دەستکاری
 |

ساڵی **٢٠٢٦** لە ڕۆژژمێری زایینیدا.

## ڕووداوەکان

## لەدایکبوونەکان

## مردنەکان

2026/2/28 مردنى خامنه يى

* دەروازەی دەیەی ٢٠٢٠
* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
# شەڕی ڕووسیا و ئۆکرانیا

پەرەسەندنی گەورەی جەنگی ڕووسیا و ئوکراینا.
**شەڕی ڕووسیا-ئوکراینا** لە شوباتی ٢٠١٤ەوە لە نێوان ڕووسیا (شانبەشانی جوداخوازانی ڕووسیا لە ئوکراینا) و ئوکراینا بەردەوامە. دوای شۆڕشی کەرامەت لەلایەن ئوکراینا، ڕووسیا کریمیای لە ئۆکرانیا لکاند و پشتگیری لە جیابووەوەکانی لایەنگری ڕووسیا کرد لە شەڕەکەدا لە دۆنباس دژی ھێزەکانی حکوومەتی ئۆکرانیا؛ شەڕەکانی ھەشت ساڵی یەکەمی ململانێکە ھەروەھا ڕووداوە دەریایییەکان و شەڕی ئەلیکترۆنی و بەرزبوونەوەی گرژییە سیاسییەکانی لەخۆگرتبوو. لە مانگی شوباتی ٢٠٢٢دا، ململانێکان پەرەسەندنێکی گەورەی بەخۆیەوە بینی، چونکە ڕووسیا لەشکرکێشییەکی تەواوەتی بۆ سەر ئوکراینا دەستپێکرد.

لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٤دا ڤیکتۆر یانۆکۆڤیچ سەرۆکی ئوکراینای لایەنگری ڕووسیا لە ئەنجامی یۆرۆمایدانی لایەنگری ئەورووپای و شۆڕشی کەرامەت لە پۆستەکەی دوورخرایەوە. دوای ماوەیەکی کەم لە ڕووخانی یانۆکۆڤیچ و دوورخستنەوەی بۆ ڕووسیا، نائارامی لایەنگری ڕووسیا لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵات و باشووری ئۆکرانیا سەریھەڵدا. ھاوکات، سەربازە بێ نیشانەکانی ڕووسیا ڕوویان لە کریمیای ئۆکرانیا کرد و پێگە و ژێرخانی ستراتیجییان کۆنترۆڵکرد، لەنێویاندا باڵەخانە حکومییەکان. ھەر زوو ڕووسیا کریمیای گرتەوە دوای ڕیفراندۆمێکی پێگەی کریمە کە زۆر ناکۆکی لەسەر بوو. لە نیسانی ٢٠١٤دا، جوداخوازانی لایەنگری ڕووسیا لە ناوچەی دۆنباسی ڕۆژھەڵاتی ئۆکرانیا بە پشتیوانییەکی بەرچاو بەڵام نھێنی ڕووسیا دامەزراندنی کۆماری گەلی دۆنێتسک و کۆماری گەلی لوھانسکیان ڕاگەیاند. ھەوڵەکانی ئۆکرانیا لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠١٤ بۆ کۆنترۆڵکردنەوەی ناوچەکانی ژێر دەستی دابڕێنراو سەرکەوتوو نەبوون و بووە ھۆی شەڕێکی درێژخایەن لە دۆنباس. ھەرچەندە ڕووسیا بەردەوام بوو لە ڕەتکردنەوەی دەستوەردانی، بەڵام سەربازانی ڕووسیا ڕاستەوخۆ بەشدارییان لە شەڕی ڕانەگەیەندراودا کرد. لە مانگی شوباتی ٢٠١٥ ڕێککەوتننامەکانی مینسکی دووەم لەلایەن ھەردوو وڵاتی ڕووسیا و ئۆکرانیا واژوو کران وەک ھەوڵێک بۆ کۆتاییھێنان بە ململانێکان، بەڵام لە ساڵانی دواتردا ھەرگیز ڕێککەوتنەکان بە تەواوی جێبەجێ نەکران. شەڕی دۆنباس جێگیر بوو لە ململانێیەکی توندوتیژ بەڵام ئیستاتیک لە نێوان ئۆکرانیا و بریکارەکانی ڕووسیا، ئاگربەستی زۆرجار بۆ ماوەیەکی کورت بەڵام ئاشتییەکی بەردەوام نەبوو و گۆڕانکارییەکی کەم لە کۆنترۆڵکردنی خاکەکەدا.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ڕووسیا
* دەروازەی شەڕ
* دەروازەی ئوکراینا
* دەروازەی دەیەی ٢٠٢٠
* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی سیاسەت
* دەروازەی بیلاڕووس
* دەروازەی دەیەی ٢٠٠٠
* ھێمای دەروازەدەروازەی دەیەی ٢٠١٠
* دەروازەی پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان
# دەیڤید ھاکنی

دەیڤید ھاکنی، یەکێک لە پێشەنگە ناودارەکانی ھونەری پاپ
**دەیڤید ھاکنی** (بە ئینگلیزی: David Hockney؛ ٩ی تەممووزی ١٩٣٧ – ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦) شێوەکار، دیزاینەری شانۆ و فۆتۆگرافەرێکی ئینگلیزی بوو. ئەو وەک یەکێک لە کەسایەتییە ھەرە گرنگەکانی بزووتنەوەی ھونەری پاپ (Pop art) لە دەیەی ١٩٦٠دا دەناسرا و بە یەکێک لە کارتێکەرترین ھونەرمەندانی بەریتانیای سەدەی بیستەم و بیست و یەکەم دادەنرا.

## ئەمانەش ببینە

* شێوەکاری
* ھونەری ھاوچەرخ

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦.

* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی شانشینی یەکگرتوو
# زانکۆی ئۆکسفۆرد

هێمای فەرمیی زانکۆی ئۆکسفۆرد
**زانکۆی ئۆکسفۆرد** (بە ئینگلیزی: University of Oxford) دەکەوێتە ئۆکسفۆرد، ئینگلتەرای سەر بە بەریتانیای مەزن. سەرەڕای ئەوەی کە بەڵگەیەکی تەواو نیە بۆ کاتی دامەزراندنی ئەم زانکۆیە بەڵام بەڵگەی تەواو ھەیە بۆ ئەوەی کە لە ساڵی ١٠٩٦ لەم زانکۆیەدا وانە وتراوەتەوە. ئەم زانکۆیە کۆنترین زانکۆیە لەو ناوچانەی کە بە زمانی ئینگلیزی دەدوێن و دووەم کۆنترین زانکۆیە لە جیھاندا کە تا ئێستا ماوە.

ئۆکسفۆرد کۆمەڵێک خوێندکاری پێشووی دیار و بەرچاوی پەروەردە کردووە، لەوانە ٣٠ سەرۆکوەزیرانی بەریتانیا و زۆرێک لە سەرۆکی دەوڵەت و حکومەت لە سەرانسەری جیهان. تا مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢، ٧٣ خاوەن خەڵاتی نۆبڵ و ٤ خاوەنی میدالیای فیڵدز و ٦ براوەی خەڵاتی تۆرینگ لە زانکۆی ئۆکسفۆرد دەرچوونیان کردووە، کاریان کردووە، یان هاوڕێیەتی سەردانکردنیان هەبووە، لەکاتێکدا خوێندکارانی پێشووی زانکۆی ئۆکسفۆرد ١٦٠ میدالیای ئۆڵۆمپیادیان بەدەستهێناوە. ئۆکسفۆرد شوێنی چەندین سکۆلەرشیپە، لەوانە سکۆلەرشیپی ڕۆدس کە یەکێکە لە کۆنترین پرۆگرامەکانی سکۆلەرشیپی نێودەوڵەتی دەرچووان

## ئەمانەش ببینە

* ئینگلتەرا
* زانکۆی کامبریدج

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

ویکی ئینگلیزی

* دەروازەی زانکۆ
* دەروازەی شانشینی یەکگرتوو
* دەروازەی زانکۆکان
# قسەملانێ

وێنەیەکی سەدەی ۱۳یەم کە تێیدا جوولەکەیەک و مەسیحییەک خەریکی قسەملانێ نیشان دراون
**دیبەیت** یا **قسەملانێ** بریتییە لە پرۆسەیەک کە تێیدا ئەغڵەب لە بەردەم ناوجیکەرێک و کۆمەڵێ گوێگرا، لە بابەت مژارێ یا کۆمەڵێ مژارەوە، لە چوارچێوەی ڕێوشوێن و ئادابی تایبەت بە خۆیا، وتار پێشکەش دەکرێ و، باسی جۆربەجۆر دەھێنرێتە پێشەوە و، بیروڕا دەگۆڕدرێتەوە. جۆرێ ڕابەشەڕدانە کە تێیدا ڕوانگە دژوەستاوەکان بۆ پشتیوانی لە بیروڕای خۆیان، ھەم بەڵگە دێننەوە، ھەمیش ھەوڵ ئەدەن بە بەکارھێنانی ھونەری ڕەوانبێژی و، بە ورووژاندنی ھەستی گوێگرەکان، قسەکەی خۆیان بسەپێنن. لە باری مێژوویییەوە، دیبەتەکان لە زۆر شوێنا بەڕێوە چووگن: لە چاوپێکەوتن و کۆبوونەوەگەلی جەماوەریدا، لە دامەزراوەگەلی ئاکادیمیکدا، لە تالارەکاندا، لە پەرلەمانەکاندا و، تەنانەت لە قاوەخانەکانیشدا.

## سەرچاوەکان

* Debate (enwiki)

* دەروازەی سیاسەت
* ھێمای دەروازەدەروازەی زانستی سیاسەت
* دەروازەی فەلسەفە
# ١٨٩٣

|  |  |
| --- | --- |
| ھەزارە: | ھەزارەی ٢ـەم |
| سەدەکان: | سەدەی ١٨ – **سەدەی ١٩** – سەدەی ٢٠ |
| ساڵەکان: | ١٨٩٠ ١٨٩١ ١٨٩٢ – **١٨٩٣** – ١٨٩٤ ١٨٩٥ ١٨٩٦ |

١٨٩٣ لە ڕۆژژمێرەکانی تر| ڕۆژژمێری کوردی | ٢٥٩٢–٢٥٩٣ |
| ڕۆژژمێری ئێرانی | ١٢٧١–١٢٧٢ |
| ڕۆژژمێری زایینی | ١٨٩٣ *MDCCCXCIII* |
| ڕۆژژمێری ئەتیوبیایی | ١٨٨٥–١٨٨٦ |
| ڕۆژژمێری ئەرمەنی | ١٣٤٢ ԹՎ ՌՅԽԲ |
| ڕۆژژمێری کۆچی | ١٣١٠–١٣١١ |
| ڕۆژژمێری ئیگبۆ | ٨٩٣–٨٩٤ |
| ڕۆژژمێری ئاشووری | ٦٦٤٣ |
| ڕۆژژمێری بەربەری | ٢٨٤٣ |
| ڕۆژژمێری بەنگالی | ١٣٠٠ |
| ڕۆژژمێری بەھایی | ٤٩–٥٠ |
| ڕۆژژمێری بودایی | ٢٤٣٧ |
| ڕۆژژمێری بیزەنتی | ٧٤٠١–٧٤٠٢ |
| ڕۆژژمێری شیوش | *نەزانراو* |
| ڕۆژژمێری چینی | 壬辰年 (ئاو ئەژدیھا) ٤٥٨٩ یان ٤٥٢٩     *— تا —* 癸巳年 (ئاو مار) ٤٥٩٠ یان ٤٥٣٠ |
| ڕۆژژمێری ھەتاویی تایلەندی | ٢٤٣٦ |
| ڕۆژژمێری دیسکۆردی | ٣٠٥٩ |
| ڕۆژژمێری ژاپۆنی | Meiji ٢٦ (明治２６年) |
| ڕۆژژمێری جولیانی | زایینی کەم ١٢ ڕۆژ |
| ڕۆژژمێری بێرمەیی | ١٢٥٥ |
| ڕۆژژمێری عیبری | ٥٦٥٣–٥٦٥٤ |
| ڕۆژژمێری قبتی | ١٦٠٩–١٦١٠ |
| ڕۆژژمێری کۆری | ٤٢٢٦ |
| ڕۆژژمێری مینگوو | ١٩ پێش ڕۆژژمێری کۆماری چین 民前١٩年 |
| ڕۆژژمێری ھۆڵۆسن | ١١٨٩٣ |
| ڕۆژژمێرە ھیندووەکان |  |
|  - *ڤیکرام سامڤات* | ١٩٤٩–١٩٥٠ |
|  - *شاکا سامڤات* | ١٨١٥–١٨١٦ |
|  - *کاڵی یوگا* | ٤٩٩٤–٤٩٩٥ |
| لە دروستبوونی ڕۆما | ٢٦٤٦ |
| ساڵی فەرمانڕەواییی بەریتانیا | ٥٦ [[ڤیکتۆریا (شاژن)|شاژن ڤیکتۆریا) – ٥٧ [[ڤیکتۆریا (شاژن)|شاژن ڤیکتۆریا) |
| ئەم سندووقە: * بینین
* وتووێژ
* دەستکاری
 |

ساڵی **١٨٩٣** لە ڕۆژژمێری زایینیدا.

## ڕووداوەکان

## لەدایکبوونەکان

## مردنەکان

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
# ١٩٠٥

|  |  |
| --- | --- |
| ھەزارە: | ھەزارەی ٢ـەم |
| سەدەکان: | سەدەی ١٩ – **سەدەی ٢٠** – سەدەی ٢١ |
| ساڵەکان: | ١٩٠٢ ١٩٠٣ ١٩٠٤ – **١٩٠٥** – ١٩٠٦ ١٩٠٧ ١٩٠٨ |

١٩٠٥ لە ڕۆژژمێرەکانی تر| ڕۆژژمێری کوردی | ٢٦٠٤–٢٦٠٥ |
| ڕۆژژمێری ئێرانی | ١٢٨٣–١٢٨٤ |
| ڕۆژژمێری زایینی | ١٩٠٥ *MCMV* |
| ڕۆژژمێری ئەتیوبیایی | ١٨٩٧–١٨٩٨ |
| ڕۆژژمێری ئەرمەنی | ١٣٥٤ ԹՎ ՌՅԾԴ |
| ڕۆژژمێری کۆچی | ١٣٢٢–١٣٢٣ |
| ڕۆژژمێری ئیگبۆ | ٩٠٥–٩٠٦ |
| ڕۆژژمێری ئاشووری | ٦٦٥٥ |
| ڕۆژژمێری بەربەری | ٢٨٥٥ |
| ڕۆژژمێری بەنگالی | ١٣١٢ |
| ڕۆژژمێری بەھایی | ٦١–٦٢ |
| ڕۆژژمێری بودایی | ٢٤٤٩ |
| ڕۆژژمێری بیزەنتی | ٧٤١٣–٧٤١٤ |
| ڕۆژژمێری شیوش | *نەزانراو* |
| ڕۆژژمێری چینی | 甲辰年 (دار ئەژدیھا) ٤٦٠١ یان ٤٥٤١     *— تا —* 乙巳年 (دار مار) ٤٦٠٢ یان ٤٥٤٢ |
| ڕۆژژمێری ھەتاویی تایلەندی | ٢٤٤٨ |
| ڕۆژژمێری دیسکۆردی | ٣٠٧١ |
| ڕۆژژمێری ژاپۆنی | Meiji ٣٨ (明治３８年) |
| ڕۆژژمێری جولیانی | زایینی کەم ١٣ ڕۆژ |
| ڕۆژژمێری بێرمەیی | ١٢٦٧ |
| ڕۆژژمێری عیبری | ٥٦٦٥–٥٦٦٦ |
| ڕۆژژمێری قبتی | ١٦٢١–١٦٢٢ |
| ڕۆژژمێری کۆری | ٤٢٣٨ |
| ڕۆژژمێری مینگوو | ٧ پێش ڕۆژژمێری کۆماری چین 民前٧年 |
| ڕۆژژمێری ھۆڵۆسن | ١١٩٠٥ |
| ڕۆژژمێرە ھیندووەکان |  |
|  - *ڤیکرام سامڤات* | ١٩٦١–١٩٦٢ |
|  - *شاکا سامڤات* | ١٨٢٧–١٨٢٨ |
|  - *کاڵی یوگا* | ٥٠٠٦–٥٠٠٧ |
| لە دروستبوونی ڕۆما | ٢٦٥٨ |
| ساڵی فەرمانڕەواییی بەریتانیا | ٤ ئێدواردی\_حەوتەم – ٥ ئێدواردی\_حەوتەم |
| ئەم سندووقە: * بینین
* وتووێژ
* دەستکاری
 |

ساڵی **١٩٠٥** لە ڕۆژژمێری زایینیدا.

## ڕووداوەکان

* ٣ی کانوونی دووەم – بلاوبوونەوەی یەکەم ڕۆژنامەی بۆ پێشەوە (الی امام) بە شێوەیەکی نھێنی لە شاری ژنێف لەلایەن ڕابەر و سەرکردەی شۆرشی تشرینی یەکەم لنین لە ڕووسیا.
* ٦ی ئاب – بۆ یەکەم جار لە مێژووی ڕووسیا دا ئەنجومەنی دۆما (پەرلەمان) دامەزرا
* ١٧ی ئاب – ھێرشی سوپای عوسمانی بە یارمەتی سوارەی حەمیدیا بۆسەر شاری لاھیجان لە ڕۆژھەلاتی کوردستان داگیرکردنی ناوچەکە.
* ٣٠ی ئاب – ڕۆژگیران لە وڵاتی تونس ڕوویدا.
* ٢٧ی تشرینی یەکەم – وڵاتی نەروێژ سەربەخۆی خۆی ڕاگەیاند.

## لەدایکبوونەکان

## مردنەکان

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
# ١٩٠٨

|  |  |
| --- | --- |
| ھەزارە: | ھەزارەی ٢ـەم |
| سەدەکان: | سەدەی ١٩ – **سەدەی ٢٠** – سەدەی ٢١ |
| ساڵەکان: | ١٩٠٥ ١٩٠٦ ١٩٠٧ – **١٩٠٨** – ١٩٠٩ ١٩١٠ ١٩١١ |

١٩٠٨ لە ڕۆژژمێرەکانی تر| ڕۆژژمێری کوردی | ٢٦٠٧–٢٦٠٨ |
| ڕۆژژمێری ئێرانی | ١٢٨٦–١٢٨٧ |
| ڕۆژژمێری زایینی | ١٩٠٨ *MCMVIII* |
| ڕۆژژمێری ئەتیوبیایی | ١٩٠٠–١٩٠١ |
| ڕۆژژمێری ئەرمەنی | ١٣٥٧ ԹՎ ՌՅԾԷ |
| ڕۆژژمێری کۆچی | ١٣٢٥–١٣٢٦ |
| ڕۆژژمێری ئیگبۆ | ٩٠٨–٩٠٩ |
| ڕۆژژمێری ئاشووری | ٦٦٥٨ |
| ڕۆژژمێری بەربەری | ٢٨٥٨ |
| ڕۆژژمێری بەنگالی | ١٣١٥ |
| ڕۆژژمێری بەھایی | ٦٤–٦٥ |
| ڕۆژژمێری بودایی | ٢٤٥٢ |
| ڕۆژژمێری بیزەنتی | ٧٤١٦–٧٤١٧ |
| ڕۆژژمێری شیوش | *نەزانراو* |
| ڕۆژژمێری چینی | 丁未年 (ئاگر بزن) ٤٦٠٤ یان ٤٥٤٤     *— تا —* 戊申年 (زەوی مەیموون) ٤٦٠٥ یان ٤٥٤٥ |
| ڕۆژژمێری ھەتاویی تایلەندی | ٢٤٥١ |
| ڕۆژژمێری دیسکۆردی | ٣٠٧٤ |
| ڕۆژژمێری ژاپۆنی | Meiji ٤١ (明治４１年) |
| ڕۆژژمێری جولیانی | زایینی کەم ١٣ ڕۆژ |
| ڕۆژژمێری بێرمەیی | ١٢٧٠ |
| ڕۆژژمێری عیبری | ٥٦٦٨–٥٦٦٩ |
| ڕۆژژمێری قبتی | ١٦٢٤–١٦٢٥ |
| ڕۆژژمێری کۆری | ٤٢٤١ |
| ڕۆژژمێری مینگوو | ٤ پێش ڕۆژژمێری کۆماری چین 民前٤年 |
| ڕۆژژمێری ھۆڵۆسن | ١١٩٠٨ |
| ڕۆژژمێرە ھیندووەکان |  |
|  - *ڤیکرام سامڤات* | ١٩٦٤–١٩٦٥ |
|  - *شاکا سامڤات* | ١٨٣٠–١٨٣١ |
|  - *کاڵی یوگا* | ٥٠٠٩–٥٠١٠ |
| لە دروستبوونی ڕۆما | ٢٦٦١ |
| ساڵی فەرمانڕەواییی بەریتانیا | ٧ ئێدواردی\_حەوتەم – ٨ ئێدواردی\_حەوتەم |
| ئەم سندووقە: * بینین
* وتووێژ
* دەستکاری
 |

ساڵی **١٩٠٨** لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.

## ڕووداوەکان

* ٢٢ی ئەیلوول  : سەربەخۆیی بولگاریا

## لەدایکبوونەکان

* کلۆد لێڤی-شترۆس، مرۆڤناسی فەڕەنسەیی (مردن: ٢٠٠٩)

## مردنەکان

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
# سیبیریا

سیبیریا
**سیبیریا** ناوچەیەکی جوگرافی فراوانە، ھەموو باکووری ئاسیا پێکدەھێنێت، لە چیاکانی ئۆڕاڵ لە ڕۆژاوا تا ئۆقیانووسی ئارام لە ڕۆژھەڵات. لە نیوەی کۆتایی سەدەی شازدەھەمەوە بەشێکە لە ڕووسیا، دوای ئەوەی ڕووسەکان زەوییەکانیان لە ڕۆژھەڵاتی چیای ئۆرال داگیرکرد. سیبیریا فراوانە و دانیشتووانێکی کەمی تێدایە، ڕووبەرەکەی زیاتر لە ١٣٫١ ملیۆن کیلۆمەتر چوارگۆشەیە (٥١٠٠ ھەزار میل چوارگۆشە)، بەڵام تەنیا یەک لەسەر پێنجی دانیشتووانی ڕووسیای تێدایە. نۆڤۆسیبیرسک و ئۆمسک گەورەترین شارەکانی ناوچەکەن.

بەھۆی ئەوەی سیبیریا ناوچەیەکی جوگرافی و مێژوویییە و قەوارەیەکی ڕامیاری نییە، تاکە پێناسەیەکی ورد بۆ سنوورە خاکییەکانی نییە. بە شێوەیەکی نەریتی، سیبیریا بەرەو ڕۆژھەڵات لە چیای ئۆراڵەوە تا زەریای ھێمن درێژ دەبێتەوە، و زۆربەی حەوزی ئاوەڕۆی زەریای جەمسەری باکوور دەگرێتەوە. ڕووباری یەنیسی سیبیریا بەسەر دوو بەشدا دابەش دەکات، ڕۆژاوایی و ڕۆژھەڵات. سیبیریا لە زەریای جەمسەری باکوورەوە بەرەو باشوور درێژ دەبێتەوە تا گردەکانی باکووری ناوەڕاستی کازاخستان و تا بەشەکانی باکووری مۆنگۆلیا و چین. بەشی ناوەڕاستی سیبیریا (ناوچە ئابوورییەکانی ڕۆژاوا و ڕۆژھەڵاتی سیبیریا) بە بەشێکی ناوەکی ناوچەکە لە یەکێتیی سۆڤیەت دادەنرا. لە دەرەوەی ناوەکی سیبیریا، بەشی ڕۆژاوای سیبیریا ھەندێک خاکی ناوچەی ئۆرال لەخۆدەگرێت و بەشی ڕۆژھەڵاتی دوور لە مێژوودا بە ڕۆژھەڵاتی دووری ڕووسیا ناوزەد کراوە.

سیبیریا بە پلەی یەکەم بە زستانە درێژ و سەختەکانی لە سەرانسەری جیھاندا ناسراوە، کە تێکڕای پلەی گەرمی لە مانگی یەکدا -٢٥ پلەی سەدییە. لە ڕووی جوگرافییەوە لە ئاسیا ھەڵکەوتووە؛ بەڵام بەھۆی ئەوەی کە داگیر کراوە و لە ڕووسیا جێگیر کراوە، لە ڕووی دابوونەریت و ڕامیارییەوە بەشێکە لە ئەورووپا. کاریگەرییە کولتوورییەکانی ئەورووپا، بە تایبەتی ڕووسی، لە سەرانسەری ناوچەکەدا زاڵن، بەھۆی ئەوەی لە سەدەی ١٦ەوە کۆچی ڕووسی لە ئەورووپاوە ھەبووە، کە کۆمەڵەی ژێر نەتەوەیی ڕووسی سیبیریای پێکھێناوە. زیاتر لە ٨٥٪ی دانیشتووانی ناوچەکە بە ڕەچەڵەک ئەورووپین.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی ڕووسیا
# ١٩٣٤

|  |  |
| --- | --- |
| ھەزارە: | ھەزارەی ٢ـەم |
| سەدەکان: | سەدەی ١٩ – **سەدەی ٢٠** – سەدەی ٢١ |
| ساڵەکان: | ١٩٣١ ١٩٣٢ ١٩٣٣ – **١٩٣٤** – ١٩٣٥ ١٩٣٦ ١٩٣٧ |

١٩٣٤ لە ڕۆژژمێرەکانی تر| ڕۆژژمێری کوردی | ٢٦٣٣–٢٦٣٤ |
| ڕۆژژمێری ئێرانی | ١٣١٢–١٣١٣ |
| ڕۆژژمێری زایینی | ١٩٣٤ *MCMXXXIV* |
| ڕۆژژمێری ئەتیوبیایی | ١٩٢٦–١٩٢٧ |
| ڕۆژژمێری ئەرمەنی | ١٣٨٣ ԹՎ ՌՅՁԳ |
| ڕۆژژمێری کۆچی | ١٣٥٢–١٣٥٣ |
| ڕۆژژمێری ئیگبۆ | ٩٣٤–٩٣٥ |
| ڕۆژژمێری ئاشووری | ٦٦٨٤ |
| ڕۆژژمێری بەربەری | ٢٨٨٤ |
| ڕۆژژمێری بەنگالی | ١٣٤١ |
| ڕۆژژمێری بەھایی | ٩٠–٩١ |
| ڕۆژژمێری بودایی | ٢٤٧٨ |
| ڕۆژژمێری بیزەنتی | ٧٤٤٢–٧٤٤٣ |
| ڕۆژژمێری شیوش | ٢٣ |
| ڕۆژژمێری چینی | 癸酉年 (ئاو کەڵەشێر) ٤٦٣٠ یان ٤٥٧٠     *— تا —* 甲戌年 (دار سەگ) ٤٦٣١ یان ٤٥٧١ |
| ڕۆژژمێری ھەتاویی تایلەندی | ٢٤٧٧ |
| ڕۆژژمێری دیسکۆردی | ٣١٠٠ |
| ڕۆژژمێری ژاپۆنی | Shōwa ٩ (昭和９年) |
| ڕۆژژمێری جولیانی | زایینی کەم ١٣ ڕۆژ |
| ڕۆژژمێری بێرمەیی | ١٢٩٦ |
| ڕۆژژمێری عیبری | ٥٦٩٤–٥٦٩٥ |
| ڕۆژژمێری قبتی | ١٦٥٠–١٦٥١ |
| ڕۆژژمێری کۆری | ٤٢٦٧ |
| ڕۆژژمێری مینگوو | ڕۆژژمێری کۆماری چین ٢٣ 民國٢٣年 |
| ڕۆژژمێری ھۆڵۆسن | ١١٩٣٤ |
| ڕۆژژمێرە ھیندووەکان |  |
|  - *ڤیکرام سامڤات* | ١٩٩٠–١٩٩١ |
|  - *شاکا سامڤات* | ١٨٥٦–١٨٥٧ |
|  - *کاڵی یوگا* | ٥٠٣٥–٥٠٣٦ |
| لە دروستبوونی ڕۆما | ٢٦٨٧ |
| ساڵی فەرمانڕەواییی بەریتانیا | ٢٤ جۆرجی پێنجەم – ٢٥ جۆرجی پێنجەم |
| ئەم سندووقە: * بینین
* وتووێژ
* دەستکاری
 |

ساڵی **١٩٣٤** لە ڕۆژژمێری زایینیدا.

## ڕووداوەکان

## لەدایکبوونەکان

## مردنەکان

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
# شەوی چەقۆ درێژەکان

**شەوی چەقۆ درێژەکان** (بە ئەڵمانی:  Nacht der langen Messer ) یان "ئۆپەراسیۆنی باڵندەی کۆتر" پاککردنەوەیەک بوو کە لە ئەڵمانیای نازیدا ڕوویدا. لە نێوان ٣٠ی حوزەیران بۆ ٢ی تەمووزی ١٩٣٤ ڕوویدا کە ڕژێمی نازی بە هۆکاری سیاسی لانیکەم ٩٠ کەسی لە سێدارە دا. زۆربەی ئەوانەی کوژران ئەندامی "سەربازانی زریان" بوون (بە ئەڵمانی: Sturmabteilung).

* دەروازەی ئەڵمانیا
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی سیاسەت
# ٢٩ی حوزەیران

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | حوزەیران | >> |
| ی | د | س | چ | پ | ھ | ش |
|  | 0١ | 0٢ | 0٣ | 0٤ | 0٥ | 0٦ |
| 0٧ | 0٨ | 0٩ | ١٠ | ١١ | ١٢ | ١٣ |
| ١٤ | ١٥ | ١٦ | ١٧ | ١٨ | ١٩ | ٢٠ |
| ٢١ | ٢٢ | ٢٣ | ٢٤ | ٢٥ | ٢٦ | ٢٧ |
| ٢٨ | ٢٩ | ٣٠ |  |   |
| **٢٠٢٦** |

**٢٩ی حوزەیران** ١٨٠یەم ڕۆژی ساڵە (١٨١ەم لە ساڵە پڕەکاندا) لە ڕۆژژمێری زایینی؛  ١٨٥ ڕۆژی ماوە بۆ کۆتاییی ساڵ.

## ڕووداوەکان

* ۱۹۲٥ - لە سێدارەدانی گەورە شۆرشگێری کورد شێخ سەعیدی پیران لە شاری دیاربەکری باکووری کوردستان .

## لەدایکبوونەکان

## مردنەکان

* ۱۹۲٥ - شێخ سەعیدی پیران ، شۆرشگێری گەورەی کورد

## بۆنەکان

---

[[zh:6月29日]

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
# ١ی تەممووز

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | تەممووز | >> |
| ی | د | س | چ | پ | ھ | ش |
|  |  |  | 0١ | 0٢ | 0٣ | 0٤ |
| 0٥ | 0٦ | 0٧ | 0٨ | 0٩ | ١٠ | ١١ |
| ١٢ | ١٣ | ١٤ | ١٥ | ١٦ | ١٧ | ١٨ |
| ١٩ | ٢٠ | ٢١ | ٢٢ | ٢٣ | ٢٤ | ٢٥ |
| ٢٦ | ٢٧ | ٢٨ | ٢٩ | ٣٠ | ٣١ |   |
| **٢٠٢٦** |

**١ی تەممووز** ١٨٢ەم ڕۆژی ساڵە (١٨٣یەم لە ساڵە پڕەکاندا) لە ڕۆژژمێری زایینی؛  ١٨٣ ڕۆژی ماوە بۆ کۆتاییی ساڵ.

## ڕووداوەکان

* ١٩٤٧ - دروستبوونی ھێزی ئاسمانی فلیپینی.
* ١٩٦٠ - سەربەخۆیی سۆماڵ.
* ١٩٦٠ - غانا بووە وڵاتێکی کۆماری و کوامی نکروما بووە یەکەم سەرۆکی ئەو وڵاتە.
* ١٩٦٢ - سەربەخۆی ڕواندا.
* ١٩٦٢ - سەربەخۆی بوروندی.
* ١٩٧٦ - پورتوگال مافی سەربەخۆیی بەخشی بە مادێرا.
* ١٩٧٨ - هەرێمی باکوور لە ئوستوراڵیا مافی خود بەڕێوەبردنی پێ بەخشرا.

## لەدایکبوون

* ١٩٧٦ - ڕود ڤان نێستەلڕۆی، یاریزانی تۆپی پێی ھۆڵەندی.

## مردنەکان

## بۆنەکان

* ڕۆژی پزیشک (هندستان)
* ڕۆژی کەنەدا (کەنەدا
* رۆژی سەربەخۆی، ئاھەنگی سەربەخۆیی وەرگرتنی ڕواندا لە بەلجیکا ساڵی ١٩٦٢
* رۆژی سەربەخۆی، ئاھەنگی سەربەخۆیی وەرگرتنی بوروندی لە بەلجیکا ساڵی ١٩٦٢
* رۆژی کۆماریبوون غانا
* ڕۆژی کۆماریبوونی سۆماڵ، ئاهەنگگێڕانی سەربەخۆیی سۆماڵ لە ئیتاڵیا و یەکگرتنی هەردوو بەشی ژێردەستی بەریتانیا و ئیتاڵیا و پێکهێنانی کۆماری سۆماڵ

---

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
# دامەزراوەی ویکیمیدیا

لۆگۆی دامەزراوەی ویکیمیدیا
**دامەزراوەی ویکیمیدیا** (بە ئینگلیزی: Wikimedia Foundation) دامەزراوەیەکی خێرخوازی و قازانج نەویستە و بنکەی سەرەکیی لە سان فرانسیسکۆی کالیفۆرنیا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانە. جیمی وەیڵز دامەزرێنەر و خاوەنی ویکیمیدیایە. پرۆژەکانی ئەم دامەزراوەیە سەرھێڵین و بریتین لە ویکیپیدیا، ویکیفەرھەنگ، ویکیوتە، ویکیپەرتووک، ویکیسەرچاوە، ویکیمیدیا کۆمنز، ویکیسەفەر و ویکیدراوە و چەندانی تریش، ھاوکات پرۆژەکانی بە زۆربەی زمانەکانی جیھان لەبەر دەستدایە.

## بەستەری دەرەکی

* بەستەری فەرمیی ویکیمیدیا

* دەروازەی ئینتەرنێت
* دەروازەی دەیەی ٢٠٠٠
# زمانی ئالبانی

**زمانی ئەلبانی** ([ʃcip]) زمانێکی ھیندوئەورووپییە کە لە ئەلبانیا و کۆسۆڤۆ و ھەندێ شوێنی تری بالکان قسەی پێدەکرێ.

ویکیپیدیا
ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد بە  **زمانی ئالبانی دەروازەی زمان
* دەروازەی ئەلبانیا
# مەقدوونیای باکوور

| کۆماری مەقدۆنیای باکوورРепублика Северна Македониja *Republika e Maqednisë së Veriut* |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **سروود:**Денес над Македонија  |
| شوێنی **مەقدۆنیای باکوور** لەسەر نەخشە  شوێنی **مەقدۆنیای باکوور** لەسەر نەخشە |
| **پایتەخت** و گەورەترین شار
  | سکۆپیە ﻿ / ﻿ |
| زمانە فەرمییەکان | مەقەدۆنی و ئەلبانی
 |
| **گرووپە ڕەگەزییەکان** (٢٠٠٢) | **64.2% مەقەدۆنی** , 25.2% ئەلبانی, 3.9% تورک, 2.7% دۆمی یان قەرەج, 4.0% others and unspecified |
| ناوی هاووڵاتی | Macedonian
 |
| دەوڵەت | Parliamentary republic |
|  -  | President | Gjorge Ivanov |
|  -  | Prime Minister | Nikola Gruevski |
|  -  | Speaker of the Parliament | Trajko Veljanovski |
| Independence from | یووگۆسلاڤیا  |
|  -  | Independence declared | ٨ی ئەیلوولی ١٩٩١  |
|  -  | Officially recognized | ٨ی نیسانی ١٩٩٣  |
| ڕووبەر |
|  -  | سەرجەم | ٢٥٬٧١٣ کیلۆمەتری چوارگۆشە (148th) ٩٬٧٧٩ مایلی چوارگۆشە  |
|  -  | ئاو (%) | ١٫٩٪ |
| ژمارەی دانیشتوان |
|  -  | بەراوردی June 30, 2010 | ٢٬٠٥٥٬٠٠٤ (142nd) |
|  -  | سەرژمێریی ٢٠٠٢ | 2,022,547  |
|  -  | چڕی | ٨٢٫٢ کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە (113th) ٢٠٥کەس لە مایلی چوارگۆشە |
| **GDP** (PPP) | بەراوردی ٢٠١١ |
|  -  | سەرجەم | $20.821 billion  |
|  -  | سەرانە | $10,112  |
| **GDP** (nominal) | بەراوردی ٢٠١١ |
|  -  | سەرجەم | $10.113 billion  |
|  -  | سەرانە | $4,911  |
| **Gini** (٢٠٠٨) | 44.2 (medium)  |
| **HDI** (٢٠١١) |  0.728 (high) (٧٨th) |
| دراو | Macedonian denar (`MKD`)  |
| ناوچەی کاتی | CET (UTC+١) |
|  -  | ھاوین (DST) | CEST (UTC+٢) |
| لای لێخوڕین | right |
| پاوانی ئینتەرنێت | .mk |
| کۆدی تەلەفۆن | 389 |
| 1 | Albanian is widely spoken in the west of the country.
In some areas Turkish, Serbian, Romany and Aromanian are also spoken. |

**مەقدۆنیایی باکوور** یان **مەکەدۆنیا** (ھەتا شوباتی ساڵی ٢٠١٩)،
(بە مەقدۆنی: Република Северна Македониja (بیبیسە)) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەورووپا هاوسنوورە لەگەڵ یۆنان و بولگاریا، ھەروەھا ڕۆژی سەربەخۆییی وڵاتەکە و جیابوونەوەی لە یوگۆسلاڤیا لە ٨ی ئەیلولی ١٩٩١ بووە.

## دانیشتوان

بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی مەقدوونیا ٢٬١٠٨٬٤٣٤ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫٠٣ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٧٫٥ ساڵە. ھەروەھا ٦٠ لەسەدی دانیشتوانی ئەم وڵاتە لە شارەکان دەژین.

## ئایین

| ئایینەکان لە مەقدوونیای باکوور  |
| --- |
| **ئایینەکان** |  |  | **ڕێژە** |  |
| ئۆرسۆدۆکس |    | ٦٣٫٠٪ |
| سوننە |    | ٣٥٫٠٪ |
| ئەوانی تر |    | ٢٫٠٪ |

## سەرچاوەکان

* دەروازەی مەکەدۆنیا
* دەروازەی یەکێتیی ئەورووپا
* دەروازەی دەیەی ١٩٩٠
* دەروازەی ئەورووپا
* دەروازەی وڵاتەکان
* دەروازەی پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان
# ١٩٦٥

|  |  |
| --- | --- |
| ھەزارە: | ھەزارەی ٢ـەم |
| سەدەکان: | سەدەی ١٩ – **سەدەی ٢٠** – سەدەی ٢١ |
| ساڵەکان: | ١٩٦٢ ١٩٦٣ ١٩٦٤ – **١٩٦٥** – ١٩٦٦ ١٩٦٧ ١٩٦٨ |

١٩٦٥ لە ڕۆژژمێرەکانی تر| ڕۆژژمێری کوردی | ٢٦٦٤–٢٦٦٥ |
| ڕۆژژمێری ئێرانی | ١٣٤٣–١٣٤٤ |
| ڕۆژژمێری زایینی | ١٩٦٥ *MCMLXV* |
| ڕۆژژمێری ئەتیوبیایی | ١٩٥٧–١٩٥٨ |
| ڕۆژژمێری ئەرمەنی | ١٤١٤ ԹՎ ՌՆԺԴ |
| ڕۆژژمێری کۆچی | ١٣٨٤–١٣٨٥ |
| ڕۆژژمێری ئیگبۆ | ٩٦٥–٩٦٦ |
| ڕۆژژمێری ئاشووری | ٦٧١٥ |
| ڕۆژژمێری بەربەری | ٢٩١٥ |
| ڕۆژژمێری بەنگالی | ١٣٧٢ |
| ڕۆژژمێری بەھایی | ١٢١–١٢٢ |
| ڕۆژژمێری بودایی | ٢٥٠٩ |
| ڕۆژژمێری بیزەنتی | ٧٤٧٣–٧٤٧٤ |
| ڕۆژژمێری شیوش | ٥٤ |
| ڕۆژژمێری چینی | 甲辰年 (دار ئەژدیھا) ٤٦٦١ یان ٤٦٠١     *— تا —* 乙巳年 (دار مار) ٤٦٦٢ یان ٤٦٠٢ |
| ڕۆژژمێری ھەتاویی تایلەندی | ٢٥٠٨ |
| ڕۆژژمێری دیسکۆردی | ٣١٣١ |
| ڕۆژژمێری ژاپۆنی | Shōwa ٤٠ (昭和４０年) |
| ڕۆژژمێری جولیانی | زایینی کەم ١٣ ڕۆژ |
| ڕۆژژمێری بێرمەیی | ١٣٢٧ |
| ڕۆژژمێری عیبری | ٥٧٢٥–٥٧٢٦ |
| ڕۆژژمێری قبتی | ١٦٨١–١٦٨٢ |
| ڕۆژژمێری کۆری | ٤٢٩٨ |
| ڕۆژژمێری مینگوو | ڕۆژژمێری کۆماری چین ٥٤ 民國٥٤年 |
| ڕۆژژمێری ھۆڵۆسن | ١١٩٦٥ |
| ڕۆژژمێرە ھیندووەکان |  |
|  - *ڤیکرام سامڤات* | ٢٠٢١–٢٠٢٢ |
|  - *شاکا سامڤات* | ١٨٨٧–١٨٨٨ |
|  - *کاڵی یوگا* | ٥٠٦٦–٥٠٦٧ |
| لە دروستبوونی ڕۆما | ٢٧١٨ |
| ساڵی فەرمانڕەواییی بەریتانیا | ١٣ ئێلیزابێتی\_دووەم – ١٤ ئێلیزابێتی\_دووەم |
| ئەم سندووقە: * بینین
* وتووێژ
* دەستکاری
 |

ساڵی **١٩٦٥** لە ڕۆژژمێری زایینیدا.

## ڕووداوەکان

## لەدایکبوونەکان

* ٢٧ی کانوونی یەکەم - ئەکتەری فیلمی ھیندی، سەلمان خان

## مردنەکان

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
# ١٠ی ئاب

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | ئاب | >> |
| ی | د | س | چ | پ | ھ | ش |
|  |  |  |  |  |  | 0١ |
| 0٢ | 0٣ | 0٤ | 0٥ | 0٦ | 0٧ | 0٨ |
| 0٩ | ١٠ | ١١ | ١٢ | ١٣ | ١٤ | ١٥ |
| ١٦ | ١٧ | ١٨ | ١٩ | ٢٠ | ٢١ | ٢٢ |
| ٢٣ | ٢٤ | ٢٥ | ٢٦ | ٢٧ | ٢٨ | ٢٩ |
| ٣٠ | ٣١ |   |
| **٢٠٢٦** |

**١٠ی ئاب** ٢٢٢ەم ڕۆژی ساڵە (٢٢٣یەم لە ساڵە پڕەکاندا) لە ڕۆژژمێری زایینی؛  ١٤٣ ڕۆژی ماوە بۆ کۆتاییی ساڵ.

## ڕووداوەکان

## لە دایکبوونەکان

## مردنەکان

## بۆنەکان

١٠- ٨ - ٢٠٠٥ دامەزراندنی ڕێکخراوی شار بۆ گەشەپێدانی مرۆیی

---

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
# ٣١ی کانوونی یەکەم

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | کانوونی یەکەم | >> |
| ی | د | س | چ | پ | ھ | ش |
|  |  | 0١ | 0٢ | 0٣ | 0٤ | 0٥ |
| 0٦ | 0٧ | 0٨ | 0٩ | ١٠ | ١١ | ١٢ |
| ١٣ | ١٤ | ١٥ | ١٦ | ١٧ | ١٨ | ١٩ |
| ٢٠ | ٢١ | ٢٢ | ٢٣ | ٢٤ | ٢٥ | ٢٦ |
| ٢٧ | ٢٨ | ٢٩ | ٣٠ | ٣١ |   |
| **٢٠٢٦** |

**٣١ی کانوونی یەکەم** ٣٦٥ەم ڕۆژی ساڵە (٣٦٦ەم لە ساڵە پڕەکاندا) لە ڕۆژژمێری زایینی.

## لە دایکبوونەکان

## مردنەکان

## بۆنەکان

## بەستەری دەرەکی

---

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
# ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی

ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتی لە ساڵی ٤٧٦ی زایینی
**ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی** یان **ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژھەڵات** (بە یۆنانی: Βασιλεία τῶν Ρωμαίων)، ئیمپراتۆرییەکی مێژووییە و پایتەختەکەی قوستەنتینە (بیزەنتە) بوو، بە فەرمی پێی ئەوترا «ئیمپراتۆریەتی ڕۆمیی ڕۆژھەڵات»، وشەی «بیزانس-بیزەنتی» لەلایەن مێژوونووسی ئەڵمانی «ھیرۆنیمۆس وۆڵف» دانرا لە ساڵی ١٥٥٧ و فەڕەنسییەکان بڵاویان کردەوە لە سەدەی ١٨دا وەک ئاماژەدان بە ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژھەڵاتی، ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی زیاتر لە ١١ سەدە بەردەوام بوو ھەتا لە ساڵی ١٤٥٣ز لەسەر دەستی سوڵتان محەممەد فاتیحی عوسمانی فەتحی قوستەنتینیە کرا و بەمەش ئیمپراتۆرییەتی بیزەنتی کۆتایی پێھات.

ئیمپراتۆرییەتی بێزەنتی ڕێگەی کاروانە بازرگانییەکانی نێوان ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا بوو، لە پێش مردنی ئیمپراتۆر «تیۆدیسیۆس» لەکاتی دابەشبوونی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیدا ناوچەکانی ئەنادۆڵی لە ئاسیا ئەگرتەوە لەگەڵ یۆنان و دوورگەکانی دەریای ئیجە و ئەرمەنستان و ئاسیای بچووک و سووریا و میسڕ و برقە، و کاتێک ئیمپراتۆر «جەستنیان» تەختی گرتە دەست، دەستی کرد بە یەکخستنەوەی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی گەورە جارێکی تر، لە نزیکەی سی ساڵدا توانی باکووری ئەفریقا و باشووری ئیسپانیا و ھەرێمی دلماشیا و ئیتاڵیا بگرێت ھاوکات دەستی گرت بەسەر دوورگەکانی دەریای ناویندا و بەوەش دەریای ناوین جارێکی تر بوویەوە بە دەریایەکی ڕۆمیی.

## ئەمانەش ببینە

* ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی
* ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژاوا

* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی سەدەکانی ناوین
* دەروازەی ئەورووپا
* دەروازەی مەسیحییەت