Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# زانستی ماددە

وەک ھەر زانستێکی تر، **ماددە زانی** یان **زانستی ماددە** مێژوێکی دورو درێژی ھەیە و لە ھەر سەردەمێک و لە ناوچە جیاجیاکان پەرەی سەندوە. لە سەدەی ڕابردوەوە بەتایبەت بە شێوەیەکی بەرچاو پەرەی سەندوە و پۆلێن کراوە بەسەر چەند تاقمێک کە بریتین لە کانزا، سێرامیک، پۆلیمەر (فرەپاژ) و مادەی پێشکەوتوو. بە شێوەیەکی گشتی مادە کانزاییەکان گشت ئەو توخمی کیمیایی، ئاوێتە و داڕشتە کیمیاییانە دەگرێتەوە کە توانای گەیاندنی کارەبایی و گەرمی باشیان ھەیە. بە ھەر ماددەیەک کە لەگەڵ کاربۆن (کارباید)، نایترۆجین (نایتراید) و ئۆکسیجن (ئۆکساید) کارلێکی کیمیایی کردبێت، دەگوترێ ماددەی سیرامیکی. ئەم ماددانە بە شێوەیەکی بەرفراوان لەدەوروبەری خۆمان دەیان بینین وەک: شوشە، بەردەکان، خۆڵ و… ھتد. پۆلیمەر کە گەردێکە و لە چەند پاژێک پێک ھاتوە (پاژ بچوکترین پێک ھاتەی پۆلیمەرە) بە چەندین شێوەی جیاواز دەردەکەون وەک: بەرھەمە نەوتیەکان. لەکۆتاییش دا، ماددەی پێشکەوتوو بەشێکە لە زانستی ماددە کە لە چەند جۆرێک ماددە پێک دێت. بۆ نموونە: نیمچەگەیەنەر، ماددەی ھۆشمەند و تەکنۆلۆژیای نانۆ چەند جۆرێکن لە ماددەی پێشکەوتوو کە بەشدارن لە تەکنۆلۆژیای سەردەم.[١]

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* دەروازەی زانستی ماددە
* دەروازەی زانست
* دەروازەی کیمیا
* دەروازەی فیزیک
* دەروازەی ئەندازیاری
* دەروازەی تەکنۆلۆژیا
# زانستە کۆمەڵایەتییەکان

| زانستە کۆمەڵایەتییەکان |
| --- |
|  |
| لقی | social sciences and humanities، humanities, arts and social sciences |
| بابەتی لاوەکی | democratic competence |
| بوارەکانی خوێندن | کۆمەڵگا |
| جێبەجێکار | social scientist |
| Mastodon instance URL |  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**زانستە کۆمەڵایەتیەکان** زانستی کۆمەڵایەتی یەک لە لقەکانی زانستە، تەرخان کراوە بۆ لێکۆڵینەوە لە کۆمەڵگاکان و پەیوەندیەکان لە نێوان تاکەکانی نێو ئەو کۆمەڵگایانە. ئەم چەمکە پێشتر بە شێوەیەکی فەرمی بەکار دەهێنرا بۆ ئاماژە پێکردن بە بواری زانستی کۆمەڵناسی کە "زانستی کۆمەڵایەتی" بە شێوەیەکی بنەڕەتی بوو دامەزرا لە سەدەی نۆزدەیەم داو بەکار هێنرا. هاوشێوەی زانستی کۆمەڵناسی، ئێستا کۆمەڵێکی فراوانی ڕێزبەندەکانی ئەکادیمی دەگرێتەوە، لەوانە زانستی مرۆڤناسی، شوێنەوارناسی، ئابووریناسی، جوگرافیای مرۆڤایەتی، زمانناسی، زانستی بەڕێوەبردن، زانستی پەیوەندی وە زانستە سیاسییەکان.

## مێژوو

مێژووی زانستە کۆمەڵایەتییەکان لە سەردەمی ڕۆشنگەری لە دوای ساڵی ١٦٥٠ەوە دەست ێدەکات،، کە شۆڕشێکی لە چوارچێوەی فەلسەفەی سروشتیدا بەخۆیەوە بینی، چوارچێوەی بنەڕەتییەکانی تاکەکانی گۆڕی کە بە هۆیەوە تێگەیشتن لەوەی کە زانستی کۆمەڵایەتی چی دەگەیەنێ. زانستی کۆمەڵایەتی لە فەلسەفەی ڕەوشتی ئەو سەردەمە هاتووتە ئاراوە و لە ژێر کاریگەری سەردەمی شۆڕشەکاندا بووە، وەک شۆڕشی پیشەسازی و شۆڕشی فەرەنسی. زانستە کۆمەڵایەتیەکان بەهۆی زانستەکانی ترەوە پەرەی پێ درا بە(تاقیکردنەوە و جێبەجێ کردن)، یان بە بنەمای زانیاری سیستەماتیک یان ڕاهێنانی دیاریکراو کە پەیوەندی بە نشونمای کۆمەڵگە هەبوو، ئەو کۆمەڵانەی ناو کۆمەڵگە کە دەسپێکی کارلێکەریان هەیە. سەرەتاکانی زانستە کۆمەڵایەتیەکان لە سەدەی ١٨ دا لە ئینسەکلۆپیدیای گەورەی دایدەرۆتدا ڕەنگی داوەتەوە لەگەڵ نووسینەکانی فەیلەسوفی فەرەنسی ژان ژاک ڕۆسۆ وهەروەها پێشەنگەکانی ترەوە. گەشەسەندنی زانستی کۆمەڵایەتییەکان کاردانەوەی لە ئینسایکلۆپیدیا تایبەتمەندیەکانی تریشەوە ڕەنگی داوەتەوە. سەردەمی نوێخوازی بینی " زانستی کۆمەڵایەتی" ی بۆ یەکەم جار وەک بوارێکی چەمکی جیاواز بەکاردێت.

* دەروازەی زانست
* دەروازەی کۆمەڵگا
* دەروازەی ئابووری
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی سیاسەت
* دەروازەی دەروونناسی

## سەرچەوکان

## سەرچاوەکان