Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# زانستی سیاسی

**زانستی سیاسی** زانستێکی کۆمەڵایەتییە کە مامەڵە لەگەڵ سیستمەکانی حکوومەت دەکات و لەسەر چالاکییە سیاسییەکان، بیرە سیاسییەکان و کردەوە سیاسییەکان دەکۆڵێتەوە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی زانست
* دەروازەی سیاسەت
* دەروازەی کۆمەڵگا
* ھێمای دەروازەدەروازەی زانستی سیاسەت
# فیلم

| فیلم |
| --- |
|  |
| لقی | audiovisual work، moving image، visual artwork |
| لێکۆڵینەوە لەلایەن | بیردۆزی فیلم، خوێندنەکانی فیلم، sociology of film |
| ھاشتاگ | movies |
| نموونە | ١٢ پیاوی تووڕە، Berlin: Symphony of a Metropolis، Wild Tales، جەنگی ئەستێرەکان، Elevator to the Gallows |
| بەستەری "ستاک ئێکسچەینج" |  |
| پۆل بۆ پۆلە هاوناوەکان | Category:Wikipedia categories named after films |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**فیلم** (بە ئینگلیزی: Film • گۆکردن: /fɪlm/) جۆرێکە لە چیرۆکگێڕانی بینراو کە زیاتر لە سەدەیەک بەناوبانگە. فۆرمێکی بەناوبانگی کات بەسەربردن و ھونەرن، و زۆرجار دەتوانن کاریگەرییەکی بەرچاویان لەسەر کولتوری باو ھەبێت. فیلم دەتوانێت بە چەندین ژانری جیاواز بێت، لەوانە ئەکشن، دراما، کۆمیدی، ترسناک، زانستی خەیاڵی، فانتازیا و زۆر شتی تر. ھەروەھا دەتوانرێت بۆ بینەری جیاواز دروست بکرێن، وەک فیلمی منداڵان یان فیلمی گەورەساڵان.

فیلمەکان بە شێوەیەکی گشتی لەلایەن ستۆدیۆ گەورەکانەوە بەرھەم دەھێنرێن کە بوودجەیەکی بەرچاویان ھەیە بۆ دابینکردنی تێچووی وێنەگرتن، کاریگەرییە تایبەتەکان، بەبازاڕکردن و دابەشکردن؛ بەڵام سینەماکارانی سەربەخۆش دەتوانن بە بوودجەیەکی کەمتر فیلم بەرھەم بھێنن و لە ڕێگەی کەناڵە بچووکەکانەوە دابەشی بکەن.

پیشەسازی فیلم لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا بەھۆی چەندین پێشکەوتنی تەکنەلۆژیاوە کاریگەری لەسەر بووە. بۆ نموونە ھێنانەکایەی دەنگ لە کۆتایییەکانی بیستەکانی سەدەی ڕابردوودا شێوازی دروستکردنی فیلمی بۆ ھەمیشە گۆڕی. لەم دواییانەدا تەکنەلۆژیای دیجیتاڵی ڕێگەی بە سینەماکاران داوە کە کاریگەری تایبەتی واقیعی زیاتر دروست بکەن. بە گشتی فیلمەکان وەک بەشێکی گرنگی کولتوورەکەمان دەمێننەوە و بەردەوامن لە سەرقاڵکردنی بینەران لە سەرانسەری جیھان.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Film»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٢٩ی نیسانی ٢٠٢٣.

* دەروازەی فیلم
* دەروازەی ھۆڵیوود
* دەروازەی بۆڵیوود
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی ھیندستان
* دەروازەی وڵاتەکان
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی کۆمەڵگا
* دەروازەی زمان
* دەروازەی ئابووری
* ھێمای دەروازەدەروازەی ئەنیمەیشن
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
* دەروازەی کۆمپانیا
* دەروازەی دیزنی
* ھێمای دەروازەدەروازەی خەیاڵی زانستی
* دەروازەی تەکنۆلۆژیا
* دەروازەی ھونەرەکان
# لەش (ژینناسی)

**لەش** (بە ئینگلیزی: Body، بە لاتینی: *corpus*) ماددەیەکی فیزیکی ئۆرگانیزمە. تەنھا بۆ ئەو ئۆرگانیزمانە بەکاردێت کە بەشێکن یان تەواون. ئۆرگانیزم ھەن کە لە تاکە خانەکانەوە دەگۆڕدرێن بۆ ئۆرگانیزمی تەواو. بۆ ئەوانە زاراوەی 'لەش' بە مانای قۆناغی فرەخانەیی دێت. بەکارھێنانەکانی تر:

* لەشی ڕوەک: ڕوەکەکان لەشیان بەگشتی لە ھەردوو سیستەمی لق و سیستەمی ڕەگ پێکھاتووە، لەگەڵ گەشەکردنی لەش کە لەژێر کاریگەری ژینگەکەیدایە.
* لەشی خانە: لێرەدا ڕەنگە بۆ خانەکانی وەک دەمارەکان بەکاربھێنرێت کە ئەکسۆنەکانیان درێژە (ڕیشاڵی دەمار). لەشی خانە ئەو بەشەیە کە ناوکەخانەی تێدایە.

لەشی مردووش پێی دەوترێت تەرمی مردوو. تەرمی ئاژەڵە بڕبڕەدارەکان و مێرووەکان ھەندێک جار پێیان دەوترێت *لاشە*.

لەشی مرۆڤ سەر، مل، نیوەلەش، دوو باسک، دوو قاچ و ئەندامی زاوزێی ژێر گەدەی ھەیە کە لە نێوان نێر و مێدا جیاوازن.

لێکۆڵینەوە لە ئەرک و میکانیزمەکانی لەشدا، پێی دەوترێت فیزیۆلۆژی.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ژینناسی
* دەروازەی لەشی مرۆڤ
# توکوساتسو

| توکوساتسو |
| --- |
|  |
| لقی | speculative fiction film، tokusatsu |
| پیشەسازی | Tokusatsu Industry |
| ناو بە زمانی فەرمی | 特撮 |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**تۆکوساتسو** (بە ئینگلیزی: Tokusatsu) ژانرێکی فیلم و تەلەڤیزیۆنی ژاپۆنییە کە بە کاریگەرییە تایبەتەکانی بەناوبانگە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ژاپۆن
* دەروازەی فیلم
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
# ٢ی حوزەیران

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | حوزەیران | >> |
| ی | د | س | چ | پ | ھ | ش |
|  | 0١ | 0٢ | 0٣ | 0٤ | 0٥ | 0٦ |
| 0٧ | 0٨ | 0٩ | ١٠ | ١١ | ١٢ | ١٣ |
| ١٤ | ١٥ | ١٦ | ١٧ | ١٨ | ١٩ | ٢٠ |
| ٢١ | ٢٢ | ٢٣ | ٢٤ | ٢٥ | ٢٦ | ٢٧ |
| ٢٨ | ٢٩ | ٣٠ |  |   |
| **٢٠٢٦** |

**٢ی حوزەیران** ١٥٣یەم ڕۆژی ساڵە (١٥٤ەم لە ساڵە پڕەکاندا) لە ڕۆژژمێری زایینی؛  ٢١٢ ڕۆژی ماوە بۆ کۆتاییی ساڵ.

## ڕووداوەکان

* ١٨٨٦: سەرۆکی ئەمریکا، گرۆڤەر کلیڤلاند ھاوسەرگیری لەگەڵ فرانسس فۆلسۆم پیک ھێنا؛ بەمەش بوو بە یەکەم سەرۆک کە لە ماوەی سەرۆکایەتییەکەیدا، ھاوسەرگیری بکات.
* ١٨٩٦: گوگلیلمۆ مارکۆنی مۆڵەتی پێشکەش کرد بۆ نوێترین داھێنراوی کە ڕادیۆ بوو.
* ١٩٥٣: ئێلیزابێتی دووەم وەکوو شاژنی ئینگلستان لە لەندەن تاجی لەسەر کرد.
* ١٩٨٣: تیربارانکردنی پەنجا و نۆ لاوی مەھابادی لە زیندانی تەورێز لە لایەن کۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە.
* ١٩٨٤: دەستپێکی مانگرتن و ناڕەزایی زانکۆکانی شاری بەغدا دژ بە بڕیارێکی ڕژیمی بەعس کە تەواوی قوتابیانی زانکۆ و ئامادەییەکانی ڕاپێچی خولە ھاوینەکانی جەیشی شەعبی دەکرد.

## لەدایکبوونەکان

* ١٨٤٠: تۆماس ھاردی، نووسەر و شاعیری بریتانیایی (مردووی ١٩٢٨)
* ١٩٢٥: محەممەد ماملێ، گۆرانیبێژ و مەقامبێژی کورد (کۆچی دوایی ١٩٩٩)
* ١٩٤٠: شا قوستەنتنیەی دووەمی یۆنان
* ١٩٥٤: دێنیس ھایسبێرت، ئەکتەری ئەمریکی
* ١٩٧٢: وێنتوۆرت میلەر، ئەکتەری ئەمریکی
* ١٩٨٧: دارین، گۆرانیبێژی سویدی بە ڕەگەز کورد

## مردنەکان

* ١٨٨٢: جوزێپێ گاریبالدی، سیاسەتوانی ئیتاڵی (لەدایکبووی ١٨٠٧)
* ١٩٧٨: شاژن نازلیی میسر، خێزانی شا فوادی میسر
* ١٩٨٨: ڕاج کاپوور، ئەکتەری ھیندی (لەدایکبووی ١٩٢٤)
* ھریستۆ بۆتێڤ، پاڵەوانی نیشتمانیی بولگاریا

## بۆنەکان

* ڕۆژی جیھانیی لەشفرۆشان
* ڕۆژی منداڵان لە کۆریای باکوور

## بەستەرە دەرەکییەەکان

---

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
# فیلمی خەیاڵی زانستی

**فیلمی خەیاڵی زانستی** (بە ئینگلیزی: Science fiction Film) ژانەرێکی فیلمە کە تێکەڵەیەک لە وەسفەکانی وەک خەیاڵی زانستی، ئەدەبیاتی فێڵ و زانین بەکاردەھێنێت. بەشێوەیەکی گشتی ئەم فیلمانە لەسەر ئەو دیاردانە دروست دەکرێن کە مەرج نییە لە ڕوانگەی زانستەوە پەسەند بکرێن، وەک کەشتی ئاسمانی و ڕۆبۆت یان تەکنەلۆژیای تر لە ئەم ژانەرە بەکاردەھێنرێن. ئەم ژانەرە لە ساڵانی سەرەتای فیلمی بێدەنگەوە بوونی ھەبووە، کاتێک لە ڕۆمانی گەشتێک بۆ مانگ (١٩٠٢)ی جۆرج مێلیس کاریگەری فۆتۆگرافی فێڵاوی بەکارھێناوە. سیناریۆنووس و زانا ئێریک ئاڕ ویلیامز فیلمە زانستییە خەیاڵییەکان لە سیناریۆکانیدا وەک یەکێک لە یازدە ژانەرە بەھێزەکان دەناسێنێت و دەڵێت کە ھەموو فیلمە گێڕانەوە درێژەکان دەتوانرێت بەم ژانەرە بەھێزانە پۆلێن بکرێن؛ ئەکشن، خەیاڵی، تاوان، ترسێنەر، ڕۆمانسی، ھەستبزوێن.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Science fiction film»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢.

* دەروازەی فیلم
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
* دەروازەی کۆمیک
* ھێمای دەروازەدەروازەی ئەنیمەیشن
* ھێمای دەروازەدەروازەی خەیاڵی زانستی
* دەروازەی ھۆڵیوود
# ١٢٩٧

|  |  |
| --- | --- |
| ھەزارە: | ھەزارەی ٢ـەم |
| سەدەکان: | سەدەی ١٢ – **سەدەی ١٣** – سەدەی ١٤ |
| ساڵەکان: | ١٢٩٤ ١٢٩٥ ١٢٩٦ – **١٢٩٧** – ١٢٩٨ ١٢٩٩ ١٣٠٠ |

١٢٩٧ لە ڕۆژژمێرەکانی تر| ڕۆژژمێری کوردی | ١٩٩٦–١٩٩٧ |
| ڕۆژژمێری ئێرانی | ٦٧٥–٦٧٦ |
| ڕۆژژمێری زایینی | ١٢٩٧ *MCCXCVII* |
| ڕۆژژمێری ئەتیوبیایی | ١٢٨٩–١٢٩٠ |
| ڕۆژژمێری ئەرمەنی | ٧٤٦ ԹՎ ՉԽԶ |
| ڕۆژژمێری کۆچی | ٦٩٦–٦٩٧ |
| ڕۆژژمێری ئیگبۆ | ٢٩٧–٢٩٨ |
| ڕۆژژمێری ئاشووری | ٦٠٤٧ |
| ڕۆژژمێری بەربەری | ٢٢٤٧ |
| ڕۆژژمێری بەنگالی | ٧٠٤ |
| ڕۆژژمێری بەھایی | −٥٤٧ – −٥٤٦ |
| ڕۆژژمێری بودایی | ١٨٤١ |
| ڕۆژژمێری بیزەنتی | ٦٨٠٥–٦٨٠٦ |
| ڕۆژژمێری شیوش | *نەزانراو* |
| ڕۆژژمێری چینی | 丙申年 (ئاگر مەیموون) ٣٩٩٣ یان ٣٩٣٣     *— تا —* 丁酉年 (ئاگر کەڵەشێر) ٣٩٩٤ یان ٣٩٣٤ |
| ڕۆژژمێری ھەتاویی تایلەندی | ١٨٤٠ |
| ڕۆژژمێری دیسکۆردی | ٢٤٦٣ |
| ڕۆژژمێری ژاپۆنی | Einin ٥ (永仁５年) |
| ڕۆژژمێری جولیانی | ١٢٩٧ *MCCXCVII* |
| ڕۆژژمێری بێرمەیی | ٦٥٩ |
| ڕۆژژمێری عیبری | ٥٠٥٧–٥٠٥٨ |
| ڕۆژژمێری قبتی | ١٠١٣–١٠١٤ |
| ڕۆژژمێری کۆری | ٣٦٣٠ |
| ڕۆژژمێری مینگوو | ٦١٥ پێش ڕۆژژمێری کۆماری چین 民前٦١٥年 |
| ڕۆژژمێری ھۆڵۆسن | ١١٢٩٧ |
| ڕۆژژمێرە ھیندووەکان |  |
|  - *ڤیکرام سامڤات* | ١٣٥٣–١٣٥٤ |
|  - *شاکا سامڤات* | ١٢١٩–١٢٢٠ |
|  - *کاڵی یوگا* | ٤٣٩٨–٤٣٩٩ |
| لە دروستبوونی ڕۆما | ٢٠٥٠ |
| ساڵی فەرمانڕەواییی ئینگلیزی | ٢٥ Edw٫ ١ – ٢٦ Edw٫ ١ |
| ئەم سندووقە: * بینین
* وتووێژ
* دەستکاری
 |

**١٢٩٧** (MCCXCVII) ساڵێکی ئاسایی بوو کە لە ڕۆژی سێشەممە لە ڕۆژژمێری جولیانی دەست پێ دەکات، ١٢٩٧ەمین ساڵی دەستنیشانکردنی سەردەمی مەسیحی (CE) و *ئانۆ دۆمینی* (AD)، ٢٩٧ەمین ساڵی ھەزارەی ٢ەم، ٩٧ەمین ساڵی سەدەی ١٣یەم، و ٨ەمین ساڵی دەیەی ١٢٩٠ بوو. لە سەرەتای ساڵی ١٢٩٧، ڕۆژژمێری زایینی ١٣ ڕۆژ لەپێش ڕۆژژمێری جولیانی بوو، کە ڕۆژژمێرێکی باوی کات بوو.

## ڕووداوەکان

## لەدایکبوونەکان

## مردنەکان

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
* دەروازەی مێژوو