# مەکسیک

| مەکسیک |
| --- |
| بە ئیسپانی: Estados Unidos Mexicanos |
|  |
| بەشێکە لە | ئەمریکای لاتینی، MIKTA |
| دامەزران | ١٦ی ئەیلوولی ١٨١٠ |
| ناو | Mexico، Мексика، المكسيك |
| ناو بە زمانی فەرمی | México، Mexko |
| کورتەناو | Мексика |
| خوێندنەوەی ئای پی ئەی | ˈmexiko |
| نەژاد | mestizo Mexicans، indigenous peoples of Mexico، white Mexicans، Afro Mexicans |
| ئایین | کاسۆلیکی، بێدینی، Evangelicalism، گەوایانی یەھوە، Pentecostalism |
| بەشداربووە لە | شەڕی پاسفیک، Group of Five، Economic Complementation Agreement No. 55، جەنگی جیھانیی دووەم |
| زمانی فەرمی | زمانی ئیسپانی، nahuatl، Yucatec Maya |
| سروودی نیشتمانی | National Anthem of Mexico، Toque de Bandera |
| Culture | culture of Mexico |
| کیشوەر | ئەمریکای باکوور |
| وڵات | مەکسیک |
| پایتەخت | مەکسیکۆ سیتی |
| ناوچەی کاتی | ناوچەی کاتی ناوەندی |
| ناوچەی جوگرافی | Hispanic America، ئەمریکای ناوەندی، ئەمریکای باکوور، North American Plate |
| پۆتانی شوێن | ٢٣°٠′٠″N ١٠٢°٠′٠″W |
| Coordinates of geographic center | ٢٠°٣١′١٥″N ٩٩°٥٣′٤٥″W |
| Coordinates of easternmost point | ٢١°٨′٧″N ٨٦°٤٤′٢٧″W |
| Coordinates of northernmost point | ٣٢°٤٣′٨″N ١١٤°٤٣′١١″W |
| Coordinates of southernmost point | ١٤°٣١′٥٠″N ٩٢°١٣′٤٣″W |
| Coordinates of westernmost point | ٣٢°٣١′٢٣″N ١١٧°٧′٢٩″W |
| بەرزترین خاڵ | Citlaltepetl |
| نزمترین خاڵ | Laguna Salada |
| پۆستی سەرۆکی دەوڵەت | سەرۆک کۆماری مەکسیک |
| سەرۆکی حکوومەت | کلۆدیا شەینباوم |
| نووسینگەی بەڕێوەبردن | سەرۆک کۆماری مەکسیک |
| سەرۆک | کلۆدیا شەینباوم |
| Has cabinet | کابینەی مەکسیک |
| دەستەی جێبەجێکردن | federal government of Mexico |
| ئەنجومەنی یاسادانەر | کۆنگرێسی یەکێتی |
| دەسەڵاتی دادوەری باڵا | Supreme Court of Justice of the Nation، Federal Electoral Tribunal |
| Central bank | Bank of Mexico |
| Public holiday | Independence Day |
| دانیشتووان | ١٣٢٬٢٧٤٬٤١٦ |
| دراو | peso |
| خاوەنی | Chapultepec Castle، National Palace، Hospicio Cabañas، Palacio de Minería |
| ھاوسنوورە لەگەڵ | گواتیمالا، بەلیز، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| دەقی بنەڕەتی | Political Constitution of Mexico |
| Driving side | right |
| Electrical plug type | NEMA 1-15، NEMA 5-15 |
| جێگەی دەگرێتەوە | Republic of Yucatán، New Spain، First Mexican Empire، Restored Republic |
| ڕووداوە بەرچاوەکان | شەڕی سەربەخۆییی مەکسیک، شۆڕشی مەکسیکی، Cinco de Mayo، Pastry War |
| خەڵاتەکان | Lagun Onari |
| ڕووبەر | ١٬٩٧٢٬٥٥٠±١ کیلۆمەتر چوارگۆشە، ١٬٩٦٤٬٣٧٥ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
| وێبگە |  |
| پاوانی ئینتەرنێتی | .mx |
| دەقی سەرەکی ڕێکخراوەیی | Political Constitution of Mexico |
| وەسفی ئاڵا | ئاڵای مەکسیک |
| وەسفی نیشان | Mexican coat of arms |
| ھێمای فەرمی | Aquila chrysaetos، Dahlia |
| جوگرافیای ئەم بابەتە | Geography of Mexico |
| Patron saint | Our Lady of Guadalupe |
| ‎most populous urban area | مەکسیکۆ سیتی |
| Railway traffic side | right |
| ئابووری بابەت | ئابووری مەکسیک |
| دیمۆگرافیای بابەت | demographics of Mexico |
| کۆدی مۆبایلی وڵات | 334 |
| کۆدی تەلەفۆنی وڵات | +52 |
| Emergency phone number | ٩١١ |
| GS1 country code | 750 |
| کۆدی تابلۆی ئۆتۆمۆبیل | MEX |
| Maritime identification digits | 345 |
| تاگی "ستەک ئێکسچەینج" |  |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

شوێنی مەکسیک لەسەر نەخشەی جیھان
**مەکسیک**، بە فەرمی **دەوڵەتە مەکسیکییە یەکگرتووەکان** (بە ئیسپانی: *Estados Unidos Mexicanos*) کۆمارێکی دەستووری فیدراڵییە لە ئەمریکای باکوور. لە باکوورەوە لەگەڵ ئەمریکا و لە باشوور و ڕۆژاوا لەگەڵ زەریای ھێمن و لە باشووری ڕۆژھەڵات لەگەڵ گواتیمالا و بیلیز و دەریای کاری بی و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ کەنداوی مەکسیک ھاوسنوورە. بە ڕووبەری نزیکەی ١٬٩٧٢٬٥٥٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە، پێنجەم گەورەترین وڵاتی ئەمریکایە لە ڕووی کۆی ڕووبەرەوە و سێزدەھەمین گەورەترین دەوڵەتی سەربەخۆیە لە جیھاندا. ژمارەی دانیشتووانی بە زیاتر لە ١٣٠ ملیۆن کەس دەخەمڵێندرێت، بەمەش دەیەمین وڵاتی جیھانە و لە نێو وڵاتانی ئیسپانی زماندا زۆرترین دانیشتووانی ھەیە. مەکسیک یەکێتییەکی ٣١ ویلایەت و یەک کاونتی فیدراڵییە کە پایتەختە و لە ڕیزی پڕ دانیشتووترین ناوچە شارییەکانە لە جیھاندا.

بوونی مرۆڤ لە مەکسیک لانیکەم بۆ ٨٠٠٠ ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە. تا کۆتایی سەدەی پازدەھەم، ئیمپراتۆرییەتی ئازتکەکان بەشێکی زۆری ناوەڕاستی مەکسیکیان کۆنترۆڵ کرد پێش ئەوەی بکەوێتە دەست ھێزە کۆلۆنیالیزمەکانی ئیسپانیا. چەندین کولتوور و شارستانییەتی پێشکەوتوو لە ئەمریکای ناوەندەوە پێگەیشتن کە بە شانەدانی شارستانیەتی دادەنرێت. ئەمریکای ناوەندی پێش کۆلۆمبیا، ئۆلمێک، تۆلتێک، تیۆتیواکان، زاپۆتێک، مایان، ئازتێک و پورێپێچای لەخۆگرتبوو، پێش یەکەم پەیوەندی لەگەڵ ئەورووپییەکان. لە ساڵی ١٥٢١ ئیسپانیا لە بنکەکەی لە شاری مەکسیکۆ (Tenochtitlán) زەوییەکەی داگیرکرد و لەژێر ناوی ئیسپانیای نوێدا گۆڕی بۆ کۆلۆنی تاجی ئیسپانیا. ئەم کۆلۆنیایە لە کۆتاییدا بوو بە مەکسیک، کە لە ساڵی ١٨٢١ سەربەخۆیییەکەی ناسێندرا، قۆناغی دوای سەربەخۆیی بە ناسەقامگیری ئابووری، شەڕی مەکسیک-ئەمریکی، تەسلیمبوونی خاک بە ئەمریکا، شەڕی ناوخۆ، دوو ئیمپراتۆرییەت و دیکتاتۆری ناوخۆیی دیار بوو. کۆتایییەکەی بووە ھۆی شۆڕشی مەکسیک لە ساڵی ١٩١٠ کە بە ڕاگەیاندنی دەستووری ١٩١٧ و سەرھەڵدانی سیستمی سیاسی ئێستای وڵاتەکە گەیشتە لووتکە. ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە مانگی تەممووزی ساڵی ٢٠٠٠ یەکەمجار بوو کە پارتێکی ئۆپۆزسیۆن سەرکەوتنی بەدەستھێنا و پارتی شۆڕشگێڕی دامەزراوەیی تێپەڕاند.

مەکسیک یەکێکە لە ئابوورییە گەورەکانی جیھان و زلھێزێکی ناوچەیی و مامناوەندە. جگە لەوەش مەکسیک یەکەم ئەندامی ئەمریکای لاتین بوو کە پەیوەندی بە ڕێکخراوی OECDەوە کرد (لە ساڵی ١٩٩٤ەوە) و وڵاتێکی داھاتی سەروو مامناوەندە. مەکسیک وڵاتێکی تازە پیشەسازییە. خاوەنی ١٣ھەمین گەورەترین بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکی و ١١ھەمین گەورەترین بەرھەمی ناوخۆیییە بە یەکسانی ھێزی کڕین. ئابوورییەکەی پەیوەندییەکی بەھێزی بە ھاوبەشەکانی لە ڕێککەوتنی بازرگانی ئازادی ئەمریکای باکوورەوە ھەیە، بەتایبەتی ئەمریکا. مەکسیک لە پلەی یەکەمی لە ھەردوو ئەمریکاکە و پێنجەمی جیھانە لە ژمارەی شوێنەوارە جیھانییەکانی یوونێسکۆ (٣١ شوێنەوار). لە ساڵی ٢٠٠٧دا دەیەمین وڵاتی جیھان بوو کە زۆرترین سەردانیان بۆ دەکرێت، ساڵانە ٢١٫٤ ملیۆن گەشتیارێکی نێونەتەوەی سەردانی ئەو وڵاتە دەکەن.

مەکسیک کۆمارێکی فیدراڵییە و سیستمی حکوومەتی سەرۆکایەتیی ھەیە، بە چوارچێوەیەکی دیموکراسی و جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان بۆ سێ لقی جێبەجێکردن، یاسادانان و دادوەری تایبەتمەندە. دەسەڵاتی یاسادانانی فیدراڵی پێکدێت لە کۆنگرەی دوو پەرلەمانی یەکێتیی کە ژووری نوێنەران لەخۆدەگرێت کە نوێنەرایەتی دانیشتووان دەکات و ئەنجومەنی پیران کە نوێنەرایەتی یەکسان بۆ ھەر ویلایەتێک دابین دەکات. دەستوور سێ ئاستی حکوومەت دادەمەزرێنێت: فیدراسیۆن، حکوومەتی ویلایەتەکان و حکوومەتی شارەوانییەکان. پێکھاتەی فیدراڵیی مەکسیک ئۆتۆنۆمی بە ٣٢ ویلایەتەکەی دەبەخشێت و سیستمی سیاسی مەکسیک بە قووڵی لەژێر کاریگەری نەریتە ڕەسەنەکانی وەک ڕۆشنگەری ئەورووپیدایە.

## ئایین

## جوگرافیا

## مێژوو

## ئەمانەش ببینە

* سنووری گواتیمالا-مەکسیک
* خیسۆس ماریا تاریبا

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* دەروازەی وڵاتەکان
* دەروازەی ئەمریکای باکوور
* دەروازەی مەکسیک
* دەروازەی ئەمریکای لاتین