# ئەتینا

| ئەتینا |
| --- |
| بە یۆنانی: Αθήνα |
|  |
| دامەزران | ٧. ملیار پێش زایین |
| ناو بە زمانی فەرمی | Αθήνα |
| ناسناو | City of the Violet Crown، The Classic City، Πόλη του Ιώδους Στέμματος، Η Κλασική Πόλη |
| ناونراوە لەدوای | ئەتینا |
| زمانی فەرمی | زمانی یۆنانی |
| کیشوەر | ئەورووپا |
| وڵات | یۆنان |
| پایتەختی | یۆنان، Attica Region، Athens Municipality |
| دابەشکاریی کارگێڕی | Athens Municipality، Achaea |
| ناوچەی کاتی | کاتی ئەوروپای ڕۆژھەڵات |
| ناوچەی جوگرافی | Attica، Attica Basin |
| پۆتانی شوێن | ٣٧°٥٩′٣″N ٢٣°٤٣′٤١″E |
| سەرۆک | Haris Doukas |
| ئەندامی | League of Historical Cities |
| دانیشتووان | ٦٤٣٬٤٥٢ |
| بەرزی لە ئاستی دەریا | ٧٤ مەتر |
| خاوەنی | Panathinaikos F.C. New Stadium |
| ھاوسنوورە لەگەڵ | Nea Filadelfeia، Ζωγράφου |
| لە پێش | Classical Athens |
| خەڵاتەکان | European Capital of Culture |
| ڕووبەر | ٣٩ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
| کۆدی پۆستە | 104 00–106 99، 111 00–118 99، 121 00–124 99 |
| وێبگە |  |
| Köppen climate classification | ئاووھەوای نیمچەوشک، Mediterranean climate |
| Patron saint | Dionysius the Areopagite |
| ئابووری بابەت | economy of Athens |
| کۆدی تەلەفۆن | 210 |
| Category for honorary citizens of entity | Q32030186 |
|  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**ئەتینا** (بە یۆنانی: Αθήνα، بە ئینگلیزی: Athens) گەورەترین شار و پایتەختی وڵاتی یۆنانە. یەکێکە لە ھەرە شارە کۆنەکانی جیھان مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٣،٤٠٠ ساڵ. بە پێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٢١ دانیشتووانی ئەم شارە بریتییە لە ٦٤٣،٤٥٢ کەس.

## ڕەگناسی و ناو

لە یۆنانیی کۆندا، ناوی شارەکە Ἀθῆναι (*ئەتێنای*، pronounced [atʰɛ̂ːnai̯] لە ئاتیکیی کلاسیک) بوو، کە وشەیەکی کۆیە. لە یۆنانیی پێشتردا، وەک یۆنانیی ھۆمیرۆسی، ناوەکە بە شێوەی تاک باو بووە، وەک Ἀθήνη (*ئەتێنێ*). پێدەچێت دواتر بە شێوەی کۆ دانرابێت، وەک ئەوانەی Θῆβαι (تیبس) و Μυκῆναι (مایسینی). ڕەگی وشەکە پێدەچێت لە بنەچەیەکی یۆنانی یان ھیندوئەورووپایی نەبێت، و ڕەنگە پاشماوەی ژێرخانە پێشیۆنانییەکەی ئاتیکا بێت.

لە سەردەمی کلاسیکدا مشتومڕ لەسەر ئەوە بوو کە ئایا ئەتینا ناوەکەی لە خوداوەندی پارێزەری خۆی ئەتینا (ئاتیکی Ἀθηνᾶ، *ئەتینا*، ئایۆنی Ἀθήνη، *ئەتێنێ*، و دۆری Ἀθάنا، *ئەتانا*) وەرگرتووە یان ئەتینا ناوەکەی لە شارەکە وەرگرتووە. زانایانی سەردەم ئێستا بە گشتی کۆکن لەسەر ئەوەی کە خوداوەندەکە ناوەکەی لە شارەکە وەرگرتووە، چونکە پاشگری -*ene* لە ناوی شوێنەکاندا باوە، بەڵام بۆ ناوی کەسی دەگمەنە.

بەگوێرەی ئەفسانەی دامەزراندنی ئەتینای کۆن، ئەتینا، خوداوەندی دانایی و جەنگ، لەگەڵ پۆسایدۆن، خوداوەندی دەریاکان، کێبڕکێیان کرد بۆ پارێزگاریی شارە ھێشتا بێناوەکە؛ ئەوان ڕێککەوتن کە ھەرکەسێک دیارییەکی باشتر بداتە ئەتینایییەکان ببێتە پارێزەریان و سیکرۆپس، پاشای ئەتینا، وەک دادوەر دەستنیشان کرا. بەپێی ئەو گێڕانەوەیەی لەلایەن پسیودۆ-ئەپۆلۆدۆرس دراوە، پۆسایدۆن بە سێچکەکەی کێشای بە زەویدا و کانییەکی ئاوی سوێر ھەڵقوڵا. لە وەشانێکی تری ئەفسانەکە لە ھۆنراوەی جۆرجیکی ڤێرجیل، پۆسایدۆن لە جیاتی ئەوە یەکەم ئەسپ بە ئەتینایییەکان بەخشی. لە ھەردوو وەشانەکەدا، ئەتینا یەکەم درەختی زەیتوونی ماڵیکراوی پێشکەش بە ئەتینایییەکان کرد.

سیکرۆپس ئەم دیارییەی قبووڵ کرد و ئەتینای وەک خوداوەندی پارێزەری ئەتینا ڕای گەیاند. ھەشت ڕەگناسی جیاواز، کە ئێستا بە گشتی ڕەتکراونەتەوە، لە سەدەی ١٧ھەمەوە پێشنیار کراون. کریستیان لۆبێک وشەی ἄθος (*ئاتووس*) یان ἄνθος (*ئانتووس*)ی بە واتای «گوڵ» وەک ڕەگی ناوەکە پێشنیار کرد، بۆ ئەوەی ئاماژە بە ئەتینا بکات وەک «شاری گوڵگرتوو». لۆدویگ ڤۆن دۆدەرلاین ڕەگی کرداری θάω، ڕەگی -θη (*تاو*، *تێ-*، «دەمژێت»)ی پێشنیار کرد بۆ ئەوەی ئاماژە بەوە بکات کە ئەتینا خاوەنی خاکێکی بەپیتە.

ئەتینایییەکان بە لەبەرکەرانی سیسکە (Ancient Greek: Τεττιγοφόροι) ناو دەبران چونکە پێشتر دەرزی سیسکەی زێڕینیان لەبەر دەکرد. ھێمایەک بۆ ڕەسەن بوون (لە زەوی لەدایکبوو)، چونکە دامەزرێنەری ئەفسانەیی ئەتینا، ئێریختیوس ڕەسەن بووە یان بۆ مۆسیقاژەن بوون، چونکە سیسکە مێروویەکی «مۆسیقاژەنە». لە وێژەی کلاسیکدا شارەکە ھەندێک جار وەک شاری تاجی وەنەوشەیی ئاماژەی پێ دەکرا، کە یەکەمجار لە ἰοστέφανοι Ἀθᾶναι (*ئایۆستێفانۆی ئەتانای*)ی پینداردا بەڵگە کراوە، یان وەک τὸ κλεινὸν ἄστυ (*تۆ کلینۆن ئاستی*، «شاری شکۆدار»).

لە ماوەی سەدەکانی ناوەڕاستدا، ناوی شارەکە جارێکی دیکە بە شێوەی تاک بە Ἀθήνα دانرایەوە. ناوە جیاوازەکان پێکھاتبوون لە سێتینس، ساتین، و ئەستینس، کە ھەموویان وەرگیراون و پەیوەندییان بە کەرتبوونی ھەڵەی دەستەواژە ئامرازییەکانەوە ھەیە. پاشا ئالفۆنسۆی دەھەمی کاستیل ڕەگناسیی ھەڵەی «شوێنی بێ مردن» دەگەڕێنێتەوە بۆ ئۆڤید بەھۆی ھونەر و زانستەکانی ئەتینا «کە ھەرگیز نامرن». لە تورکیی عوسمانیدا، بە آتينا‎ «ئاتینا» ناو دەبرا.

## ئەمانەش ببینە

* پایتەختی دەوڵەتانی جیھان
* فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئەتینا
* گۆڕەپانی کۆتزیا

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Athens»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی ئەورووپا
* دەروازەی یۆنان
* دەروازەی ئۆڵۆمپیاد
* دەروازەی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی