Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# زانستی داتا

| زانستی داتا |
| --- |
|  |
| لقی | زانست |
| بابەتی لاوەکی | زانستی بەکاربراو |
| بوارەکانی خوێندن | دراوە |
| جێبەجێکار | data scientist، data architect |
| بەکاردەھێنێت | ئامار، applied mathematics، زانستی کۆمپیوتەر، data visualization، Statistical thinking |
| بەستەری "ستاک ئێکسچەینج" |  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**زانستی داتا** یان **زانستی دراوە** بوارێکی ئەکادیمی نێوان-پسپۆڕییە کە ئامار، زانستی هەژمارکاری، میتۆدە زانستییەکان، پرۆسێسکردن، وێناکردنی زانستی، ئەلگۆریتم و سیستەمەکان بەکاردەهێنێت بۆ دەرهێنان یان بەدەستهێنانی زانیاری لەو داتایەی کە لەوانەیە ژاوەژاو، ڕێکخراو، یان ناڕێکخراو بن.

زانستی داتا هەروەها زانیاریی پسپۆڕی لە بواری جێبەجێکردنی بنەڕەتییەوە (بۆ نموونە، زانستە سروشتییەکان، تەکنەلۆژیای زانیاری، و پزیشکی) لەخۆدەگرێت. زانستی داتا فرەلایەنە و دەتوانرێت وەک زانست، پارادایمی توێژینەوە، شێوازی توێژینەوە، دیسیپلین، ڕەوتی کار و پیشە وەسف بکرێت.

زانستی داتا "چەمکێکە بۆ یەکخستنی ئامار، شیکاریی داتا، زانیاریناسی و شێوازە پەیوەندیدارەکانیان" بۆ "تێگەیشتن و شیکردنەوەی دیاردە ڕاستەقینەکان" لەڕێی داتا. ئەم بوارە تەکنیک و تیۆریگەلێک بەکاردەهێنێت کە لە زۆر بوارەوە وەرگیراون لە چوارچێوەی بیرکاری، ئامار، زانستی کۆمپیوتەر، زانستی زانیاری و زانیاریی پسپۆڕی. لەگەڵ ئەوەشدا، زانستی داتا جیاوازە لە زانستی کۆمپیوتەر و زانستی زانیاری. جیم گرەی براوەی خەڵاتی تۆرینگ زانستی داتای وەک "پارادایمی چوارەم"ی زانست (ئەزموونی، تیۆری، حیساباتی و ئێستا بە داتا-تەوەر) خەیاڵ کردووە و جەختی لەوە کردووەتەوە کە "هەموو شتێک دەربارەی زانست لە گۆڕاندایە بەهۆی کاریگەرییەکانی تەکنەلۆژیای زانیاری" و لافاوی داتا.

**زانای داتا** کەسێکی پیشەگەرە کە کۆدی بەرنامەسازی دروست دەکات و لەگەڵ زانیاریی ئاماریدا تێکەڵی دەکات بە مەبەستی پوختەکردنی داتا.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ئامار
* دەروازەی کۆمپیوتەر
* دەروازەی ماتماتیک
* ھێمای دەروازەدەروازەی زانستی کۆمپیوتەر
# زمانی شێوەیی

لە بیرکاری و زانستی کۆمپیوتەردا، **زمانی شێوەیی** (*Formal language*) کۆمەڵێک *وشە*یە؛ وشە واتە زنجیرەیەک لە پیتەکان یان نیشانەکان. بەو کۆمەڵە کە پیتەکانی لێ وەردەگیردرێت دەوترێت ئەلفوبێی زمانەکە. زۆرتر، زمانێکی شێوەیی‌ بەھۆی ڕێزمانێکی شێوەیی‌یەوە پێناسەدەکرێت. *ڕێزمانی شێوەیی* ژمارەیەک یاسایە کە دەڵێن چۆن بە بەکارھێنانی پیتەکان یان نیشانەکانی ئەلفوبێیەکە وشە و ڕستە دروستدەکرێت.

## وتارە پێوەندیدارەکان

زمانی سروشتی

* دەروازەی ماتماتیک
* دەروازەی کۆمپیوتەر
* دەروازەی زمان
* ھێمای دەروازەدەروازەی زانستی کۆمپیوتەر
# پرۆگرامسازیی تەنخواز

**پرۆگرامسازیی تەنخواز**، **بەرنامەسازیی تەنخواز** یان **پرۆگرامکردنی تەنخواز** (بە ئینگلیزی: Object-oriented programming، کورت دەکرێتەوە بۆ OOP) پارادایم/شێوازێکی پرۆگرامکردنە کە لەسەر بیرۆکەی «تەن»ی فیزیایی دامەزراوە. لەگەڵ گەشەسەندنی پرۆگرامکردندا مەبەست لە "تەن"ی تایبەتە بە پرۆگرامکردن کە جیاوازە لە تەنی فیزیایی. تەن، کە ئەکرێ داتای تێدابێ، لە شێوەی بواردا (field) - زۆرجاریش بە "تایبەتمەندی" (attributes) ناو ئەبرێت- ھەروەھا کۆدیشی تێدابێ کە بریتین لە پرۆسە کە بە "مێتۆد"/ڕێگا ناسراون. بە زمانێکی سادەتر، شێوازێکە لە کۆدکردن کە تێیدا کۆدەکە خۆی لە "شتێک"ی بەرجەستەکراودا دەبینێتەوە.

بۆ نموونە پەڕەی سەرەکی ویکیپیدیا دەکرێت بە «پەڕە»ی کتێبێک بچوێندرێت و بۆ ئەوەش چەند بوارێکی ھەبێ وەک «ژمارەی پەڕە»، «ژمارەی بڕگە/پەرەگراف» ھتد. ئەمەش گۆڕانکارییەکی گەورە و خاوبوو لە پرۆگرامکردنی پرۆسەیی (پرۆسیجراڵ) بۆ پرۆگرامکردن لەسەر بنەمای «پەیوەندی» ی نێوان تەنەکان. ھەر بە تێگەشتن لە تەنەکانی دەوروبەرمان، «چەمک» ی «پۆل» یش کە بابەتێکی بنچینەیی پرۆگرامکردنی تەنخوازە ھاتووەتە بوون. چونکە ئێمە ھەموو جۆرە پشیلەیەک بە «پشیلە» دەناسینەوە.

ھەردوو پرۆگرامکردنی "ھەنگاوی" یان "پرۆسەیی" (procedural) و پرۆگرامکردنی تەنخواز جۆرێکن لە پرۆگرامکردنی "فەرمانی" (imperative) بەرامبەر بە شێواز/پارادایمێکی تری پرۆگرامکردن کە "بانگەشەیی"ی (declarative) کە لقێکیان شێوازی "فەنکشناڵ" یان ھاوکێشەیییە کە لە لۆجیک و بیرکارییەوە سەرچاوە دەگرێت نەک تەن، چ تەنی فیزیایی چ پرۆگرامکردن.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی جاڤا
* ھێمای دەروازەدەروازەی زانستی کۆمپیوتەر
# نەرمامێری دامەزراوەیی

**نەرمامێری دامەزراوەیی** یان **پڕۆگرامی دامەزراوەیی**، کە بە پڕۆگرامی **ئەپڵیکەیشنی دامەزراوەیی (ئی ئەی ئێس)یش** ناسراوە، پڕۆگرامێکی کۆمپیوتەرە کە بەکاردەھێنرێت بۆ دابینکردنی پێداویستییەکانی ڕێکخراوەیەک لە جیاتی بەکارھێنەرە تاکەکەسییەکانی. پڕۆگرامی دامەزراوەیی بەشێکی گرنگی سیستەمی زانیارییە کۆمپیوتەرییەکانە، کە چەندین کرداری بازرگانی بەڕێوەدەبات، بۆ نموونە بۆ باشترکردنی ئەرکەکانی ڕاپۆرتکردنی بازرگانی و بەڕێوەبردن، یان پشتگیریکردنی کردارەکانی بەرھەمھێنان و فەرمانەکانی پشت نووسینگە. سیستەمە دامەزراوەیییەکان دەبێت زانیارییەکان بە خێرایییەکی بەرز پرۆسێس بکەن.

خزمەتگوزارییەکانی پڕۆگرامی دامەزراوەیی بە شێوەیەکی گشتی ئامرازی بازرگانین. لەبەر ئەوەی کۆمپانیاکان و ڕێکخراوەکانی تر بەش و سیستەمی ھاوشێوەیان ھەیە، پڕۆگرامی دامەزراوەیی زۆرجار وەک پاکەیجێک لە پڕۆگرامی گونجێنراو بەردەستە. بەکارھێنانی پڕۆگرامی دامەزراوەیی تایبەت بە فەرمانەکان بریتین لە بەڕێوەبردنی بنکەی زانیاری، بەڕێوەبردنی پەیوەندی لەگەڵ کڕیار، بەڕێوەبردنی زنجیرەی دابینکردن و بەڕێوەبردنی پرۆسەی بازرگانی.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی کۆمپیوتەر
* دەروازەی کۆمپانیا
# سیستمی بەڕێوەبردنی بەڵگەنامە

**سیستمی بەڕێوەبردنی بەڵگەنامە** بریتییە لە سیستمێک لە ڕێگایەوە دەتواندرێت بەڵگەنامەکان وەربگیرێنەوە، چاودێریان بکرێن، بەڕێوەببردرێن و پاشەکەوتیش بکرێن، هەروەها دەکرێت ببێتە هۆی کەمکردنەوەی بەکارهێنانی کاغەز. کارێکی دیکەی ئەم سیستمە، ئەوەیە لە توانایدایە گشت وەشانەکانی پەڕگەکە تۆماربکات و هەڵیان بگرێت (بۆ چاوپێخشاندن بە مێژووی بەڵگەنامەکە). لە بارێک کە بەڵگەنامەکان دیجیتاڵی بن ئەوا ئەو جۆرە سیستمانە درووستکراوی پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەرن.

## مێژوو

لە سەرەتای هەشتاکانی سەددەی بیستەم، ژمارەیەک لە فرۆشیاران دەستیان بە پەرەپێدانی نەرمەکاڵایەک دا بۆ بەڕێوەبردنی بەڵگەنامەکان. ئەو سیستمە مامەڵەی لەگەڵ بەڵگەنامە کاغەزییەکان دەکرد، بە جۆرێکیش بوو کە جگە لە کاغەزی چاپکراو و بڵاوکراوەکان ئەوا وێنەی فۆتۆگرافیشی لە خۆ دەگرت.

دواتر جۆری دووەمی ئەم سیستمە پەرەی پێدرا کە بۆ بەڕێوەبردنی پەڕگە ئەلیکتڕۆنییەکان بوو، نموونە ئەو جۆرە بەڵگەنامانەی کە لەڕێی کۆمپیوتەرەوە درووست دەکرێن، کە هەندێک کات بەکارهێنەران لە کۆمپیوتەری خۆیاندا هەڵیدەگرن.

* دەروازەی تەکنۆلۆژیا
# دێڤ ئۆپس

**دیڤ ئۆپس** (بە ئینگلیزی: DevOps) کۆمەڵە ڕاهێنانێکە کە گەشەپێدانی نەرمامێر (دیڤ) و بەگەڕخستنی ئایتی (ئۆپەرەیشنس/ئۆپس) پێکدێت. ئامانجی دیڤ ئۆپس بریتییە لە کەمکردنەوەی سووڕی ژیانی گەشەپێدانی سیستم و درێژەدان بە گەیاندنی بەرهەم بە بەرزترین کوالیتیی نەرمامێر. دێڤ ئۆپس بە تەواوکەری ئەگایل دادەنرێت؛ بەشێک لە بنەماکانی دیڤ ئۆپس لە میتۆدی ئەگایلەوە هاتوون.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی تەکنۆلۆژیا
* دەروازەی کۆمپیوتەر
* دەروازەی کۆمپانیا
* ھێمای دەروازەدەروازەی زانستی کۆمپیوتەر
# بەڕێوەبەریی پرۆژە

**بەڕێوەبردنی پرۆژە** (بە ئینگلیزی: Project management) بریتییە لە کردارەکانی دەستپێکردن، پلاندانان، جێبەجێکردن، کۆنترۆڵکردن، و داخستنی پرۆژەیەک، لەلایەن دەستەیەکەوە، بە مەبەستی بەدەستھێنانی ئامانجگەلی دیاریکراو. پڕۆژە ئیشێکی کاتی و بێھاوتایە، ئامانجی پڕۆژە ئەکرێ بەرھەمھێنانی بەرھەمێک یان ڕاژەیەک بێت. دەبێت ھەموو پڕۆژەیەک کاتی دەستپێک و کاتی کۆتایی دیاریکراو بێت. ئامانجی بەڕێوەبردنی پڕۆژە ئەوەیە کە ئامانجەکانی پڕۆژەکە بھێنێتەدی، لەو ماوەیەی بۆی دیاریکراوە، و بەو بودجەیەی بۆی دانراوە، و بەپێی ئەو مەرجانەی لەسەری ڕێککەوتوون.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Project management»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨.

* دەروازەی تەکنۆلۆژیا
* دەروازەی ئابووری
* دەروازەی ئەندازیاری
# خواردنگە

| خواردنگە |
| --- |
|  |
| لقی | facility، mass caterer |
| بەشێکە لە | horeca، hyperlocal manufacturing |
| بەکارھێنان | خۆراکگێڕی، catering |
| بابەتی لاوەکی | پیشەسازی خواردنگە |
| بەڕێوەدەبرێت لەلایەن | restaurant manager |
| جێبەجێکار | ڕێستۆرانتچی |
| Typically sells | چێشت |
| Merchant Category Code | 5812 |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**خواردنگە** یان **ڕێستۆرانت** شوێنێکە کە خواردن و خواردنەوە بۆ کڕیارەکان ئامادە دەکات و پێشکەشی دەکات. ژەمەکان بەگشتی لە شوێنەکەدا پێشکەش دەکرێن و دەخورێن، بەڵام زۆرێک لە خواردنگەکان خزمەتگوزاری بردنە دەرەوە و گەیاندنی خواردنیش پێشکەش دەکەن. خواردنگەکان زۆر جیاوازن لە ڕووکەش و پێشکەشکردن، لەوانەش جۆرەھا خواردنگە و مۆدێلی خزمەتگوزاری لە خواردنگە و کافتریای خواردنی خێرا ھەرزانەوە تا خواردنگە خێزانییە نرخە مامناوەندەکان، تا دامەزراوە لوکسە نرخ بەرزەکان.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی خۆراک
* دەروازەی خواردنەوە
* دەروازەی کۆمەڵگا
* دەروازەی وڵاتەکان
* دەروازەی ئابووری
* دەروازەی کۆمپانیا
# ھامڵتن

**ھامڵتن** (بە ئینگلیزی: HAMILTON) یەکێکە لەشار و بەندەرەکانی کەنەدا لەھەرێمی ئەنتاریۆ ھەڵکەوتووە نزیک بە تاڤگەکانی نەیاگرا سنوری ھاوبەشی ھەیە لەگەڵ وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، شارەکە دروستکرا لە سەر دەریاچەی ئەنتاریۆ لەلایەن جۆرج ھامڵتن لە دوای جەنگی ١٨١٢، شارەکە بۆتە ناوەندێکی چڕی دانیشتوان بەھۆی ھەبوونی پیشەسازی و ھەلی کار. ھامڵتن بە نۆیەمین گەورە شاری کەنەدا دادەنرێت ھەروەھا بەسێیەمین گەورەترین شاری ئەنتاریۆ دادەنرێت لەڕووی ڕووبەرەوە.

شوێنی ھامڵتن لە ھەرێمی ئەنتاریۆی کەنەدا
## شوێنە بەرچاوەکانی

لەدیارترین شوێنەکانی ھامڵتن ڕەزەترێیەکانی شاھانەن ھەروەھا مۆزەخانەی جەنگی ھامڵتن و پاشماوەکانی بروس و زانکۆی ماکماستەر، جگەلەوەی شارەکە شوێنی وێنەگرتنی چەندین فیلمی سینەمایی و تەلەڤژیۆنین، دەریاچەیەکی خنجیلانەی ھەیە بەناوی دەریاچەی ھامڵتن. بەھۆی داڕمانی خاکەکەی بەئاوەوە چەندین شوێن و بنمیچی ئەشکەوت ئاسای لێدروست بووە کە گەشتیاران سەردانی دەکەن.

دەریاچەی ھامڵتن کەوتۆتە ناو خاکێکی بەردەڵان بەھۆیەوە چەندین تاڤگەی جوان دروست بوون سەرچاوەی دەریاچەکەش لەچنگی خاکێکی زیخدار و بەردین ھەردەقوڵێت بەمە ئاوێکی سازگاری لێکۆبۆتەوە دەرچەی ئاوی دەریاچەکە ڕووباری بەدرنالسە کە یەکێکە لەئاوەزێیەکانی ڕووباری کۆلۆرادۆ، خەڵکانێکی زۆر لەوەرزی ھاوین بەمەبەستی سەیران و مەلەوانی سەردانی دەریاچەکە دەکەن.

ناونانی شارەکە و دەریاچەکە بۆ مۆرگان جۆرج ھامڵتن دەگەڕێتەوە لە ساڵی ١٨٨٠سەرجەم خاکی ئەم ناوچەیەی کڕیوەتەوە چونکە ھامڵتن پێشتر دادوەری گشتی ھەرێمی تێکساسی ئەمریکی بووە.

## دانیشتوان

ژماڕەی دانیشتوانی ٦٧٠٬٤٥٩٬٨کەسە بەپێی سەرژمێری ٢٠٠١، بەپێی سەرژمێری ٢٠٠٦ یەکێک بووە لەو پێنج شارەی کەنەدا کە نیوەی دانیشتوانەکانی لەدایک بووی کەنەدا نین، بەڕێژەی ٪‏٢٣بەڕەگەز ئەو ئەوروپیانەن کە لە سکوتلەندا و ئیرلەنداوە ھاتوون ھەروەھا لە حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو پەنابەرێکی زۆری یوگسلاڤیا وپۆلەندا و ھیندستان و چین و فلیپین و عێراق نیشتەجێی ئەم شارە بوون. بەڕێژەی ٪‏٨٤٬٨ ئەوروپین و لە ٪‏٣٬٠ئاسیایین، ٪‏٢٬٨ھیندین، ٪‏٢٬٨ئەفەریکایین، ٪‏١٬٩چینین، ٪‏١٬٥خەڵی ڕەسەنن (ھیندیەسوورەکان)٪‏١١لە ئەمەریکای لاتین ھاتوون و ٪‏١٬١بەڕەگەز عەرەبن و بە ڕێژەی ٪‏١٬٨کوردن فلیپینیەکان ٪‏٠٬٨دانیشتوانی شارەکەن.

ئاینی مەسیحی باوەری زۆرینەی دانیشتوانەکەن بەڵام ئاینی تریش لەزیادبوونن بەھۆی کۆچی بەردەوامی ئاینزاکانی تر بۆ شارەکە. کریستیانی ڕۆمی کاسۆلیکی ٪‏٣٥ فەلەکانن ئەوانی تر لە کریستیانی ئەرسەدۆکس و کلێسای سەربەخۆی ترن. لەدوای ئاینی مەسیحی ئاینی ئیسلام دێت موسڵمانەکان ٪‏١٬٩٦ڕێژەی دانیشتوانی شارەکە پێکدێنن. جگە لەھەبوونی ئاینی تر وەک جولەکە و بوزی و ھیندۆسی و یەزیدین.

وێستگەی شەمەندەفەری ھامڵتن لەسەر ھێلی ئاسنینی نیشتمانی کەنەدا
## ئابوری

گرنگترین چاڵاکی ئابوری شارەکە بریتیە لە پیشەسازی ھامڵتن لەگەڵ تۆرەنتۆ و ئۆشاوا و کەوتونەتە سەر دەریاچەی ئەنتاریۆ پێیان دەڵێن «ناڵی زێڕینی ئەسپ» بۆ یەکەم جار ئەم دەستەواژەیە لەلایەن سەرۆکی وێستینگھاوس کاک ھەربێرت بەکارھات.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «هاميلتون»، ویکیپیدیای عەرەبی. سەردان لە ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠.

* دەروازەی جوگرافیا
* ھێمای دەروازەدەروازەی شارەکان
* دەروازەی کەنەدا
# ڕۆڵد داھڵ

ڕۆڵد داھڵ لە نیسانی ١٩٥٤
**ڕۆڵد داھڵ** (/ˈroʊ.əld ˈdɑːl/؛ ١٣ی ئەیلوولی ١٩١٦ – ٢٣ی تشرینی دووەمی ١٩٩٠) ڕۆماننووس و سیناریۆنووسی ئینگلیزی بوو. پەرتووکەکانی زیاتر لە ٢٥٠ میلیۆن فرۆشی هەبووە.

داهڵ لە وێڵز لەدایکبوو. دایک و باوکی کۆچبەری نەرویژی بوون.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی شانشینی یەکگرتوو
* دەروازەی فیلم
# وێنەگریی مانگی دەستکرد

یەکەم وێنەکانی بۆشایی ئاسمان لە کاتی گەشتی مووشەکی ڤی-٢ی ژێر خولگەیی گیران کە لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٦ ھاوێژرا.
وێنەی مانگی دەستکردی فۆرتالێزا
**وێنەکانی مانگی دەستکرد** (ھەروەھا **وێنەگریی چاودێریی زەوی**، **فۆتۆگرافیی بۆشایی**، یان تەنھا **وێنەی فۆتۆگرافیی مانگی دەستکرد**) بریتیین لە وێنەکانی زەوی کە لەلایەن مانگە دەستکردەکانی وێنەگرتنەوە کۆدەکرێنەوە کە لەلایەن حکوومەت و کۆمپانیاکانی سەرتاسەری جیھانەوە بەڕێوە دەبرێن. کۆمپانیاکانی وێنەگریی مانگی دەستکرد وێنەکان دەفرۆشن لە ڕێگەی مۆڵەتدانیان بە حکوومەتەکان و بازرگانییەکان وەک ئەپڵ ماپس و گووگڵ ماپس.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی تەکنۆلۆژیا
* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی فڕینی بۆشایی
# ماستەر کارد

**کۆمپانیای ماستەر** کارد کۆمپانیاییەکی فرە نەتەوەیی پێشکەشکاری خزمەتگووزاری داراییە، بنکە سەرەکییەکەی دەکەوێتە نیویۆرک

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی

* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی کۆمپانیا
# پەڕەشووتی سەربازی

| پەڕەشووتی سەربازی |
| --- |
|  |
| لقی | skydiver، کارمەندانی سەربازی |
| بەشێکە لە | ھێزی ھەوایی |
| فۆڕمی ناونیشانی نێر | paracadutista militare، مِظَلِّيٌّ |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**چەترباز** یان **چەتربازی سەربازی** (**پەڕەشووتی سەربازی**)، سەربازێکە کە ڕاھێنانی پێکراوە بۆ ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی سەربازی لە ڕێگەی دابەزینی ڕاستەوخۆ بە چەتر بۆ ناوچەی ئۆپەراسیۆنەکان، زۆربەی کات وەک بەشێک لە یەکەیەکی گەورەی ھێزی ئاسمانی. بە شێوەیەکی نەریتی چەتربازەکان تەنھا وەک پیادەی سووک دەجەنگن کە چەکی بچووک و سووکیان پێیە، ھەرچەندە ھەندێک لە چەتربازەکان دەتوانن وەک تۆپھاوێژ یان پیادەی میکانیکی کاربکەن لە ڕێگەی بەکارھێنانی تۆپی مەیدانی، ئامێری شەڕکەری پیادە و تانکی سووک کە زۆرجار لە ھێرشی چاوەڕواننەکراودا بەکاردێن بۆ دەستبەسەرداگرتنی شوێنە ستراتیژییەکانی پشت ھێڵەکانی دوژمن وەک فڕۆکەخانەکان، پردەکان و ڕێگە سەرەکییەکان.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی فڕین
* دەروازەی شەڕ
# مستانی

| مستانی |
| --- |
|  |
| لقی | وەرزشی شەڕکردن، Olympic sport |
| وڵاتی بنەڕەت | ئینگلتەرا |
| جێبەجێکار | boxer، boxing referee، boxing promoter، boxing manager |
| بەکاردەھێنێت | boxing glove، boxing ring |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**مستانی**، **شەڕەمشت**، یان **شەڕەمست** (بە ئینگلیزی: Boxing) کایەیەکی تاکەکەسییە لە ڕیزی کایە ئۆڵەمپییەکانە. مێژووی کایەکە دەگەڕێتەوە بۆ ٦٨٨ ساڵ پێش زایین کە لەلایەن یۆنانییەکانەوە ئەنجام دراوە، و لە ساڵی ١٩٢٧ خول و پاڵەوانییەتیی بۆ سازکرا، ئەم کایەیە لەلایەن دوو وەرزشکارەوەیە و ھەردوو وەرزشکارەکە بە مەبستی لێدان یان مست لە وەی تر کایە دەکات بۆ ئەوەی سەرکەوێ لە کایەکە، و دەبێ لەکاتی کایەکە ھەردوو وەرزشکارەکە دەسکێشیان لەدەست کردبێت.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Boxing»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ١٤ی ئایاری ٢٠٢٣.

* دەروازەی وەرزش
* دەروازەی ژینناسی
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی وڵاتەکان
* دەروازەی فیزیک
* دەروازەی کۆمەڵگا
# ڕاجشری پرۆدەکشنز

**ڕاجشری پرۆدەکشنز** (بە ئینگلیزی: Rajshri Productions) کۆمپانیایەکی بەرھەمھێنان و دابەشکردنی فیلمە و بنکەکەی لە شاری مومبای لە ھیندستانە و لە ساڵی ١٩٤٧ دامەزراوە، کە بە پلەی یەکەم بەشدارە لە بەرھەمھێنانی فیلمی ھیندی. سەرکەوتووترین فیلمەکانی بەرھەمھێنانی کۆمپانیاکە بریتین لە *دۆستی* (١٩٦٤)، ئەنخیۆن کە جەرۆخۆن سێ (١٩٧٨)، نادییە کە *پار* (١٩٨٢)، *سارانش* (١٩٨٤)، *ماین پیار کیا* (١٩٨٩) *ھوم ئاپکە ھاین کاون* (١٩٩٤)، *ھوم ساث ساث ھاین* (١٩٩٩)، *ڤیڤا* (٢٠٠٦) و *پرێم ڕاتان دان پایۆ* (٢٠١٥). بەرنامەی سەرکەوتووی وەک *وۆ ڕێھنێ والی مێھلۆن کی* و *یاھان مەین غار غار خێلی* و *پیار کا دەرد ھای میتا میتا پیارا پیارا بەرھەم ھێناوە*.

## مێژوو

ڕاجشری پرۆدەکشنز، بەشی بەرھەمھێنانی فیلمەکانی ڕاجشری، لە ساڵی ١٩٤٧ دامەزرا. یەکەم بڵاوکراوەی (*ئارتێ*) پێشوازی لە ڕەخنەگران کرد و لە فێستیڤاڵە نێودەوڵەتییەکانی فیلم نمایش کرا. دوای ئەوە فیلمی *دۆستی،* فیلمێکی بێ ئەستێرە بوو کە سەرکەوتوو بوو لە بۆکس ئۆفیس، و خەڵاتی نیشتیمانی بۆ باشترین فیلمی ھیندی ساڵی ١٩٦٤ و شەش خەڵاتی فیلمی فلیمفەر وەرگرت.

## نووسینگەکان

بەرھەمھێنانی ڕاجشری نووسینگەی ھەیە لە شارە جۆراوجۆرەکانی ھیندستان وەکوو مۆمبای، ڕاجکۆت، حەبلی، کالکتا، پاتنا، کوتاک، سیلیگۆری، کاتیاڕ، بوشاوال، نەغpur، ڕایپور، ئیندۆر، جەیپەر، دێلی، کانپوور، ئەلەھاباد، ڤارەناسی، گۆراخپوور، جەلاندحەر، ڤیاواوادا، ڤیاڤاد، بەنگالورۆ، چێنای، ئێرناکوڵام و چەندانی تر.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ماڵپەڕی فەرمی ڕاجشری
* ڕاجشری پرۆدەکشنز لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان
* بەرھەمھێنانی ڕاجشری فیلمگرافی لە بۆلیوود ھەنگاما

* دەروازەی ھیندستان
* دەروازەی فیلم
* دەروازەی کۆمپانیا
# تیروڤانانتەپورام

| تیروڤانانتەپورام |
| --- |
| بە مالایالام: തിരുവനന്തപുരം |
|  |
| ناو بە زمانی فەرمی | തിരുവനന്തപുരം |
| ISO 15919 transliteration | tiruvanantapuraṁ |
| خوێندنەوەی ئای پی ئەی | [t̪iruʋən̪ɨn̪t̪əpurəm] |
| زمانی فەرمی | مالەیالم، زمانی ئینگلیزی |
| وڵات | ھیندستان |
| پایتەختی | کێرالا، Thiruvananthapuram district، Kingdom of Thiruvithamkoor |
| دابەشکاریی کارگێڕی | Thiruvananthapuram district |
| ناوچەی کاتی | UTC+05:30 |
| پۆتانی شوێن | ٨°٢٩′١٥″N ٧٦°٥٧′٩″E |
| دەسەڵات | Thiruvananthapuram Municipal Corporation |
| دانیشتووان | ٧٤٣٬٦٩١ |
| بەرزی لە ئاستی دەریا | ١٠±١ مەتر |
| ڕووبەر | ٢١٤٫٨٦ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
| کۆدی پۆستە | 695001 |
| جوگرافیای ئەم بابەتە | geography of Thiruvananthapuram |
| ئابووری بابەت | ئابووری تیروڤانانتاپورام |
| کۆدی تەلەفۆن | 0471 |
|  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**تیروڤانانتەپورام**، کە بە **تریڤاندروم**یش ناسراوە، پایتەختی ویلایەتی کێرالای ھیندستانە. تا ساڵی ٢٠١١، کۆمەڵەی شارەوانیی تیروڤانانتەپورام ٩٥٧٬٧٣٠ کەس دانیشتووی لەسەر ڕووبەری ٢١٤٫٨٦ کیلۆمەتر دووجا ھەبووە، کە وای لێکردووە ببێتە پڕدانیشتووترین شاری کێرالا. ناوچەی میترۆپۆلیتانی گەورەی تیروڤانانتەپورام زیاتر لە ١٫٧ ملیۆن دانیشتووی لە ناوچەیەکی ٥٤٣ کیلۆمەتر دووجاییدا ھەیە. تیروڤانانتەپورام یەکێکە لەو کەمە شارانەی ھیندستان کە وەک پایتەخت، شارێکی کەلەپووری، شارێکی دەریایی، شارێکی تەکنەلۆژیای زانیاری، شارێکی توێژینەوەی بۆشایی، شارێکی بەرگری، شارێکی تەکنەلۆژیای ئۆتۆمبێل، شارێکی زانستی ژیان، شارێکی گەشتیاری، و شارێک کە بە دامەزراوەکانی توێژینەوە و گەشەپێدان ناسراوە، کار دەکات. ھەروەھا لە نێوان ئەو کەمە شارانەی جیھاندایە کە ھەم فڕوخانەیەکی نێونەتەوەیی و ھەم بەندەرێکی دەریایی نێونەتەوەیی لە ناو شارەکەدا و لە نزیکییەکی زۆری ناوەندی شارەکەدا ھەڵکەوتوون.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ھیندستان
* دەروازەی جوگرافیا
# ئەلفوبێی عیبری

| ئەلفوبێی عیبری  |
| --- |
|  |
| جۆر | ئەبجەد (بۆ عیبری، ئارامی و Judeo-Arabic) ئەلفوبێی ڕاستەقینە (بۆ Yiddish) |
| زمانەکان | عیبری، Yiddish, Ladino و Judeo-Arabic (see Jewish languages) |
| سەردەمی بەکارھێنان | سەدەی ٣ی پێش زایین تا ئێستا |
| وەرگیراوە لە |
Egyptian hieroglyphs* Proto-Sinaitic
	+ Phoenician alphabet
		- ئەلفوبێی ئارامی
			* ئەلفوبێی عیبری
 |
| سیستەمە خوشکەکانی | Nabataean Syriac Palmyrenean Mandaic Brāhmī Pahlavi Sogdian |
| ISO 15924 | Hebr, 125 |
| ئاڕاستە | ڕاست بۆ چەپ |
| ناسناوی لە یوونیکۆد | Hebrew |
| سنووری لە یوونیکۆد | U+0590 to U+05FF, U+FB1D to U+FB4F |
| **تێبینی**: ئەم پەڕە ھێما فۆنەتیکییەکانی IPAی تێدایە. |

**ئەلفوبێی عیبری** ئەلفوبێیەکە کە بۆ نووسینی زمانی عیبری کەڵکی لێ‌وەردەگیرێ. ئەم ئەلفوبێیە لە ٢٢ پیت پێکھاتووە.

## پیتەکان

پیتەکانی ئەلفوبێی عیبری بریتین لە:

| پیت | IPA | بەرامبەری کوردی  | پیت | IPA | بەرامبەری کوردی  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| א | /ʔ/, ∅ | ئ | ל | /l/ | ل |
| ב/בּ | /b/, /v/ | ب/ڤ | מם | /m/ | م |
| ג | /g/ | گ | נן | /n/ | ن |
| ד | /d/ | د | ס | /s/ | س |
| ה | /h/ | ھ | ע | /ʔ/, ∅ | ئ |
| ו | /v/ | ڤ | פף/פּ | /f/, /p/ | ف/پ |
| ז | /z/ | ز | צץ | /t͡s/ | - |
| ח | /ħ/, /x/ | ح، خ | ק | /k/ | ک |
| ט | /t/ | ت | ר | /ʁ/ | - |
| י | /j/ | ی | שׁ/שׂ | /ʃ/, /s/ | ش/س |
| כך/כּךּ | /χ/, /k/ | خ/ک | ת | /t/ | ت |

* دەروازەی نووسین
# ئوتەراکەند

**ئۆتاراکەند** (کە پێشتر بە **ئۆتارانچال** دەناسرا)، ویلایەتێکە لە باکووری وڵاتی ھیندستان. ناوی ئەم ویلایەتە لە زمانی فەرمیدا بە واتای «ناوچە یان بەشی باکوور» دێت.

ئەم ویلایەتە لە تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠٠٠ وەک بیست و حەوتەمین ویلایەتی ھیندستان ناسێنرا، دوای ئەوەی ناوچە شاخاوییەکانی سەر بە زنجیرەچیای ھیمالایا لە ویلایەتی ھاوسێی، واتە ئوتەر پرادیش، جیاکرانەوە و کران بە ویلایەتێکی سەربەخۆ.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦.

* دەروازەی ئاسیا
* دەروازەی ھیندستان
* دەروازەی جوگرافیا
# ڕێکخراوەی نێونەتەوەییی دەریاوانی

ڕێکخراوەی نێونەتەوەییی دەریاوانی| International Maritime Organization |
|  |
| ناوبڕ | IMO |
| دامەزرا | ١ی تشرینی دووەمی ١٩٧٤ (١٩٧٤-١١-01) |
| جۆر | ئاژانسی تایبەتی |
| دۆخی یاسایی | چالاک |
| ئۆفیسی سەرەکی | لەندەن، شانشینی یەکگرتوو |
| نوێنەر | کیتاک لیم |
| ڕێکخراوی دایک | ئەنجومەنی ئابووری و کۆمەڵایەتیی نەتەوە یەکگرتووەکان |
| وێبگە | www.imo.org |

**ڕێکخراوەی نێونەتەوەییی دەریاوانی** ئاژانسێکی تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکانە بەرپرسە بۆ ڕێک خستنی کەشتیوانی.
ڕێکخراوەی نێونەتەوەییی دەریاوانی بەدوای ڕێککەوتنی کۆنگرەیێکی نەتەوە یەکگرتووەکان لە جنێڤ لە
ساڵی ١٩٤٨ و دە ساڵ دواتر ڕێکخراوەی دەریاییی نێونەتەوەیی ھات بۆ بوون، یەکەم جار کۆبوونەوە لە ١٩٥٩ دانرا.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی یاسا
* دەروازەی سیاسەت
* دەروازەی پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان
* دەروازەی لەندەن
# ڤانواتوو

| ڤانواتوو |
| --- |
| بە بیسلاما: Ripablik blong Vanuatu |
|  |
| بەشێکە لە | Melanesia، European Union tax haven blacklist |
| دامەزران | ٣٠ی تەممووزی ١٩٨٠ |
| ناو بە زمانی فەرمی | Ripablik blong Vanuatu، République du Vanuatu، Republic of Vanuatu، Vanuatu |
| زمانی فەرمی | زمانی بیسلاما، زمانی فەڕەنسی، زمانی ئینگلیزی |
| سروودی نیشتمانی | Yumi, Yumi |
| Culture | culture of Vanuatu |
| دروشم | Long God yumi stanap، In God we stand، С Бог удържаме، Safwn Gyda Duw |
| کیشوەر | ئۆقیانووسیا |
| وڵات | ڤانواتوو |
| پایتەخت | Port Vila |
| ناوچەی کاتی | UTC+11:00، Pacific/Efate |
| پۆتانی شوێن | ١٦°٣٨′٠″S ١٦٨°١′٠″E |
| Coordinates of easternmost point | ١٩°٣٠′٤٧″S ١٧٠°١٤′١٨″E |
| Coordinates of northernmost point | ١٣°٤′٢١″S ١٦٦°٣٢′٤٨″E |
| Coordinates of southernmost point | ٢٠°١٥′٧″S ١٦٩°٥١′٦″E |
| Coordinates of westernmost point | ١٣°٨′٠″S ١٦٦°٣٤′٠″E |
| بەرزترین خاڵ | Mount Tabwemasana |
| نزمترین خاڵ | ئۆقیانووسی ئارام |
| پۆستی سەرۆکی دەوڵەت | President of Vanuatu |
| سەرۆکی حکوومەت | Nikenike Vurobaravu |
| نووسینگەی بەڕێوەبردن | Prime Minister of Vanuatu |
| سەرۆک | Bob Loughman |
| ئەنجومەنی یاسادانەر | Parliament of Vanuatu |
| Central bank | Reserve Bank of Vanuatu |
| دانیشتووان | ٣٠٠٬٠١٩ |
| دراو | Vanuatu vatus |
| ھاوسنوورە لەگەڵ | ئوسترالیا، دوورگەکانی سولەیمان |
| Driving side | right |
| Electrical plug type | BS 1363، AS/NZS 3112، Europlug |
| لە پێش | New Hebrides |
| جێگەی دەگرێتەوە | Q99868017، New Hebrides |
| ڕووداوە بەرچاوەکان | Vanuatu's independance |
| ڕووبەر | ١٢٬١٩٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
| وێبگە |  |
| ھاشتاگ | Vanuatu |
| پاوانی ئینتەرنێتی | .vu |
| وەسفی ئاڵا | flag of Vanuatu |
| وەسفی نیشان | coat of arms of Vanuatu |
| جوگرافیای ئەم بابەتە | geography of Vanuatu |
| ‎most populous urban area | Port Vila |
| ئابووری بابەت | economy of Vanuatu |
| دیمۆگرافیای بابەت | demographics of Vanuatu |
| Commonwealth Sport country code | VAN |
| کۆدی مۆبایلی وڵات | 451 |
| کۆدی تەلەفۆنی وڵات | +678 |
| Emergency phone number | 112، 11، 113 |
| Maritime identification digits | 576، 577 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**ڤانوواتوو** (بیبیسە)، بە ڕەسمی **کۆماری ڤانوواتوو** (بە ئینگلیزی: *Republic of Vanuatu*) وڵاتێکە لە ئۆقیانووسیا.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ئۆقیانووسیا
* دەروازەی وڵاتەکان
# دیپمایند

| دیپمایند |
| --- |
| بە ئینگلیزی: DeepMind Technologies Limited |
|  |
| پیشەسازی | ژیریی دەستکرد |
| دامەزران | ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠ |
| دامەزرێنەر | Shane Legg، دێمیس ھەسابیس، Mustafa Süleyman |
| وڵات | شانشینی یەکگرتوو |
| پۆتانی شوێن | ٥١°٣٢′٠″N ٠°٧′٣٤″W |
| دۆخی یاسایی | کۆمپانیای لکێنراو |
| شوێنی دامەزران | لەندەن |
| خاوەن | گووگڵ، ئەلفابێت |
| بەشێکە لە کۆمپانیای | ئەلفابێت |
| شوێنی بارەگاکان | لەندەن، Googleplex |
| بەرھەمەکان و ماددەکان | AlphaGo، AlphaFold، AlphaGo Zero، جێمینای، AlphaStar |
| وێبگە |  |
| وێبگەی فەرمی |  |
| بەستەری سیاسەتی پاراستن |  |
| Investor | Founders Fund |
| Official podcast | Google DeepMind: The Podcast |
| بەستەر |  |
|  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**دیپمایند تێکنۆلۆجیز لیمیتێد**، کە بە ناوی بازرگانی **گووگڵ دیپمایند** یان بە سادەیی **دیپمایند** ناسراوە، کارگەیەکی بەریتانی-ئەمریکییە بۆ لێکۆڵینەوە لە زیرەکی دەستکرد، کە وەک لقی ئەلفابێت خزمەت دەکات. لە ساڵی ٢٠١٠ لە شانشینی یەکگرتوو دامەزراوە و لە ساڵی ٢٠١٤ لەلایەن گووگڵەوە کڕدرا و لە نیسانی ٢٠٢٣ لەگەڵ بەشی گووگڵ ئەی ئایی گووگڵ برەین یەکخرا بۆ بوون بە گووگڵ دیپمایند. بارەگای سەرەکی کۆمپانیاکە لە لەندەنە، و ناوەندەکانی لێکۆڵینەوە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، کەنەدا، فەڕەنسا، و ئەڵمانیا ھەن.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی شانشینی یەکگرتوو
* دەروازەی کۆمپیوتەر
* دەروازەی کۆمپانیا
* ھێمای دەروازەدەروازەی دەیەی ٢٠١٠
* ھێمای دەروازەدەروازەی زانستی کۆمپیوتەر