Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# مانگا

ئەم وتارە سەبارەت بە **ئاژەڵی مانگا** نووسراوە. بۆ بینینی وتارە هاوشێوەکان بڕوانە **مانگا (ڕوونکردنەوە)**.

| مانگا |
| --- |
|  |
| مانگایەکی قاوەییی سویسریی نەژادی فلێکڤی کە زەنگۆڵەیەکی لە ملدایە |
| Conservation status |
| Domesticated  |
| Scientific classification  |
| Unrecognized taxon (fix): | Bos |
| Species: | Template:Taxonomy/BosB. taurus |
| Binomial name |
| **Template:Taxonomy/Bos*Bos taurus لینە، ١٧٥٨ |
|  |
| بڵاوبوونەوەی گاوییەکان |
| Synonyms |
| * *Bos primigenius taurus*
* *Bos longifrons*
 |

**ڕەشەوڵاخ** (Bos taurus) سمدارێکی گاویی گەورەی ماڵیکراوە کە بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک ئاژەڵی کێڵگە ڕادەگیرێت. ئەوان ئەندامە نوێیە دیارەکانی ژێرخێزانی گاوییەکانن و بڵاوترین جۆری ڕەگەزی *بۆس*ن. بە مێینە پێگەیشتووەکانی ڕەشەوڵاخ دەوترێت **مانگا** و بە نێرینە پێگەیشتووەکانیش دەوترێت گا.

ڕەشەوڵاخی تاورین بە شێوەیەکی بەرفراوان لە سەرتاسەری ئەورووپا و ناوچە مامناوەندەکانی ئاسیا، ئەمریکاکان، و ئوسترالیا بڵاوبوونەتەوە. زێبۆکان بە سەرەکی لە هیندستان و ناوچە خولگەییەکانی ئاسیا، ئەمریکا، و ئوسترالیا دەدۆزرێنەوە. ڕەشەوڵاخی سانگا بە شێوەیەکی سەرەکی لە ئەفریقای ژێر سەحرا دەدۆزرێنەوە. ئەم جۆرانە، کە هەندێک جار وەک جۆری جیاواز یان ژێرجۆر پۆلێن دەکرێن، زیاتر دابەش دەبن بۆ زیاتر لە ١٬٠٠٠ نەژادی ناسراو.

زۆربەی کات ڕەشەوڵاخ بۆ گۆشتەکەیان، بۆ بەرهەمە سپیاییەکان، و بۆ پێستەکەیان بەخێو دەکرێن. وەک ئاژەڵی کار، عەرەبانە و ئامێرە کشتوکاڵییەکان ڕادەکێشن. ڕەشەوڵاخ لە ئایینی هیندووییدا بە ئاژەڵی پیرۆز دادەنرێن، و کوشتنیان لە هەندێک لە ویلایەتەکانی هیندستان نایاساییە. نەژادە بچووکەکانی وەک زێبۆی بچووک وەک ئاژەڵی دەستەمۆ ڕادەگیرێن.

نزیکەی ١٠٬٥٠٠ ساڵ لەمەوبەر، ڕەشەوڵاخی تاورین لە باوباپیرە کێوییەکانی ئۆرۆکسەوە لە ناوەڕاستی ئەنادۆڵ، شام و کوردستان (ڕۆژاوای ئێران) ماڵیکران. ڕووداوێکی جیاوازی ماڵیکردنیش لە نیمچەکیشوەری هیندی ڕوویدا، کە بووە هۆی سەرهەڵدانی زێبۆ. تا ساڵی ٢٠٢٢ زیاتر لە ٩٤٠ ملیۆن ڕەشەوڵاخ لە جیهاندا هەبوون. بەخێوکردنی ڕەشەوڵاخ بەرپرسیارە لە نزیکەی ٧٪ی دەردانی گازە گەرمخانەیییەکان لە جیهاندا. ئەوان یەکێک بوون لە یەکەمین ئاژەڵە ماڵیکراوەکان کە خاوەنی جینۆمێکی بەتەواوی نەخشەکێشراو بن.

## ناوەکان لە کوردیدا

ڕەشەوڵاخ ئاژەڵێکی گوانداری ماڵیی کاوێژکەرە. لە کوردیدا کۆمەڵێک ناوی جیاواز بۆ قۆناغەکانی تەمەن و ڕەگەزەکانی ئەم ئاژەڵە بەکاردەھێنرێت: بە مێینەی پێگەیشتوو دەوترێت **مانگا** یان **چێڵ** و بە نێرینەکەشی دەوترێت **گا**.

بە بەچکەی تازەلەدایکبوو دەوترێت **گوێلک** یان **گوێرەکە**، و کاتێک لە شیر دەبڕدرێتەوە پێی دەوترێت **گوێر**. کاتێک ئاژەڵەکە دوو بەھار تێپەڕ دەکات بە **گوێلپار** یان **پارگوێر** ناو دەبرێت. کاتێک دەگاتە تەمەنی سێ ساڵان، بە نێرینەکەی دەوترێت **جوانەگا** یان **بەرجووت**، و بە مێینەکەشی دەوترێت **نوێنگوون** یان **بەرکەڵ**.

## سەرچاوەکان

* ھێمای دەروازەدەروازەی گیانلەبەران
* دەروازەی ژینناسی
* دەروازەی قورئان
# دەریاوانی

| دەریاوانی |
| --- |
|  |
| لقی | ڕواندنی دەریایی، recreational sport، vehicle operation |
| بەستەری وەسفکراو |  |
| جێبەجێکار | دەریاوان |
| بەکاردەھێنێت | sail |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**چارۆکەوانی**، **دەریاوانی** بایەکە بەکاردەھێنێت - کە کار دەکاتە سەر چارۆکەکان، چارۆکە باڵدارەکان یان کۆلارەکان - بۆ جووڵەپێکردنی گەشتییەک لەسەر ڕووی *ئاو* (کەشتیی چارۆکەدار، بەلەمی چارۆکەدار، تەقەڵە، بایەوانیی سەر ئاو، یان کۆلارەوانیی سەر ئاو)، لەسەر *بەستەڵەک* (بەلەمی سەر بەستەڵەک)یان لەسەر *وشکانی* (یاختی وشکانی) لە ڕێڕەوێکی دیاریکراودا، کە زۆرجار بەشێکە لە پلانێکی گەورەتری ڕێنیشاندەری.

لە پێش مێژووەوە تا نیوەی دووەمی سەدەی ١٩ھەم، پێڕاگوێزە چارۆکەدارەکان ھۆکاری سەرەکیی بازرگانی و گواستنەوەی دەریایی بوون؛ گەڕان بەناو دەریا و ئۆقیانووسەکاندا بۆ ھەر مەودایەک بێجگە لە کورتترین مەوداکان پشتی بە چارۆکە دەبەست. ھێزی دەریایی لەم ماوەیەدا بە پلەی جیاواز پشتی بە چارۆکە دەبەست، بەپێی تەکنەلۆژیا بەردەستەکان، کە لە کەشتییە جەنگییە چارۆکەدارە پڕچەککراوەکانی سەردەمی چارۆکەدا گەیشتە لووتکە. چارۆکە لە کۆتایییەکانی سەدەی ١٩ھەمدا بە ھێواشی بە ھەڵم جێگەی گیرایەوە وەک ڕێگەیەک بۆ جووڵەپێکردنی کەشتییەکان، چونکە تەکنەلۆژیای ھەڵم وردە وردە لە ڕێگەی چەندین قۆناغی گەشەپێدانەوە باشتر بوو. ھەڵم ڕێگەی بە خزمەتگوزارییە خشتەبۆداڕێژراوەکان دا کە بە تێکڕای خێراییی بەرزتر لە پێڕاگوێزە چارۆکەدارەکان کار بکەن. باشتربوونی گەورە لە ئابووریی سووتەمەنیدا ڕێگەی بە ھەڵم دا کە بە شێوەیەکی پێشکەوتوو پێش چارۆکە بکەوێتەوە، لە کۆتاییدا لە ھەموو بارودۆخە بازرگانییەکاندا، و قازانجێکی باشتری لە سەرمایە بۆ وەبەرھێنەرانی خاوەن کەشتی دابین کرد.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ئۆڵۆمپیاد
* دەروازەی وەرزش
# سیکیم

ڕەنگی سوور شوێنی جوگرافیای سیکیم لەسەر نەخشەی ھیندستان.
**سیکیم** ویلایەتێکە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ھیندستان. لە باکوور و بباکووری ڕۆژھەڵات ھاوسنوورە لەگەڵ ھەرێمی ئۆتۆنۆمی تیبت لە چین، لە ڕۆژھەڵاتیش ھاوسنوورە لەگەڵ وڵاتی بوتان، لە ڕۆژاوا ھاوسنوورە لەگەڵ نیپال، ھەروەھا لە باشوور ھاوسنوورە لەگەڵ ویلایەتی بەنگالی ڕۆژاوا لە ھیند. سیکیم کەمترین دانیشتووانی و دووەم بچووکترین ویلایەتە لە ھیندستان. ویلایەتەکە بەشێکە لە بەشی ڕۆژھەڵاتی زنجیرە چیاکانی ھیمالایا. شاری گانگتۆک بە پایتەختی سیکیم دادەنرێت. پارکی نیشتمانیی کانگچیندزۆنگا نزیکەی ٣٥٪ ویلایەتەکە پێکدێنێت و پارکەکە لە لیستی میراتی جیھانیی یوونێسکۆدا ھەیە.

ھیندووئیزم و بوودیزم زۆرترین شوێنکەوتوویان ھەیە لە سیکیم.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ھیندستان
* دەروازەی ئاسیا
* دەروازەی جوگرافیا
# سینەمای باداگا

| سینەمای باداگا |
| --- |
| لقی | سینەمای ھیندستان |
| زمان | Badaga |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**سینەمای باداگا** (بە ئینگلیزی: Badaga cinema) بریتییە لە چەشنێکی فیلم. سینەمای باداگا ئاماژەیە بۆ ئەو فیلمانەی کە بە زمانی باداگا دروست کراون، کە زمانێکی دراڤیدییە و لە باشووری ھیندستان قسەی پێ دەکرێت. ئەم جۆرە سینەمایە گرنگی بە کلتوور و ژیانی گەلی باداگا دەدات.

## سەرچاوەکان
# سینەمای چەتیسگەری

| سینەمای چەتیسگەری |
| --- |
| لقی | سینەمای ھیندستان |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**سینەمای چەتیسگەری** (بە ئینگلیزی: Chhattisgarhi cinema) سینەمای ناوچەی چەتیسگەرە لە ھیندستان. ئەم سینەمایە بە زمانی چەتیسگەری بەرھەم دێت.

## سەرچاوەکان
# سینەمای کۆنکانی

| سینەمای کۆنکانی |
| --- |
| لقی | سینەمای ھیندستان |
| زمان | زمانی کۆنکانی |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**سینەمای کۆنکانی** (بە ئینگلیزی: Konkani cinema) سینەمای زمانی کۆنکانییە کە لە ناوچەی کۆنکان لە ھیندستان بەرھەم دێت.

## سەرچاوەکان
# سینەمای مانیپوور

**سینەمای مانیپور** (بە ئینگلیزی: Cinema of Manipur) لە ویلایەتی مانیپور لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ھیندستان گەشەی کردووە. ئەم سینەمایە فیلم بە زمانی مەیتەی بەرھەم دەھێنێت. فیلمەکانی مانیپور زۆربەی کات باس لە کێشە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانی ناوچەکە دەکەن و ھەوڵ دەدەن کەلتووری تایبەتی مانیپور نیشان بدەن.

## سەرچاوەکان
# سینەمای نیپال

**سینەمای نیپال** (بە ئینگلیزی: Cinema of Nepal) ھەروەھا بە کۆلیوود ناسراوە، مێژوویەکی کورتی ھەیە؛ بەڵام ئەم پیشەسازییە جێگەی تایبەتی خۆی لە میراتی کولتووری نیپاڵدا بەدەستھێناوە و بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن Nepali Chalchitra ئاماژەی پێدەکرێت، واتە فیلم بە زمانی نیپاڵی. جوگرافیای نیپاڵ ھەمیشە جێگەی سەرنجی دروستکەرانی فیلمی بەڵگەنامەیی و کۆمپانیا بیانییەکانی بەرھەمھێنانی فیلم بووە. لە ١٤ی ئەیلوولی ١٩٥١ فیلمێک بۆ یەکەمجار لە نیپاڵ بڵاوکرایەوە. ئەم فیلمە کە بە زمانی نیپاڵی بوو، لە بەنگالی ھیندستان دروست کراوە و ناوی Satya Harishchandra بووە؛ بەڵام لە ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٤ یەکەم فیلم کە لە نیپاڵ بەرھەم ھێنرا بە ناوی ئاما (دایک) بە وەبەرھێنانی حکوومەت بڵاوکرایەوە. فیلمەکە لەلایەن ھیرا سینگ خاتری دروست کراوە و شیڤا شەنکار ماندار و بوڤان چاند ڕۆڵی سەرەکی تێدا گێڕاوە کە بە یەکەم ئەکتەرەکانی پیشەسازی فیلمی نیپاڵ ناسراون.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی فیلم
* دەروازەی دەیەی ١٩٥٠
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
* دەروازەی نیپال
* دەروازەی مێژوو
# سینەمای جیھان

**سینەمای جیھان** (بە ئینگلیزی: World Cinema) زاراوەیەکە کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە وڵاتانی زمانی ئینگلیزی-بێژ بەکاردێت و ئاماژەیە بۆ فیلم و پیشەسازی فیلمی وڵاتانی نائینگلیزی-بێژ؛ بۆیە بە فیلمی بیانیش ناودەبردرێت، بەڵام ھەردوو زاراوەی «سینەمای جیھانی» و «فیلمی بیانی» دەتوانرێت لە ھەر وڵاتێکدا بەکاربھێنرێت بۆ ئاماژەدان بە فیلمەکانی تر جگە لە فیلمی خۆیان، بەبێ گوێدانە زمانەکەیان.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «World cinema»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٩ی ئازاری ٢٠٢٣.

* دەروازەی وڵاتەکان
* دەروازەی فیلم
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
* دەروازەی زمان
* دەروازەی کۆمەڵگا
* دەروازەی ھۆڵیوود
* دەروازەی بۆڵیوود
# سینەمای ماداگاسکار

| سینەمای ماداگاسکار |
| --- |
| بابەتی لاوەکی | سینەما |
| وڵات | ماداگاسکار |
| جێ | ماداگاسکار |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**سینەمای ماداگاسکار** (بە ئینگلیزی: Cinema of Madagascar) سینەمای مەدەغەشقەر بە شێوەیەکی سەرەکی لە پایتەختی وڵاتەکە، ئەنتاناناریڤۆ، چڕبووەتەوە. ئەم پیشەسازییە بەھۆی کێشە ئابووری و ژێرخانییەکانەوە بەرەنگاری چەندین ئاستەنگ بووەتەوە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی فیلم
# سینەمای زامبیا

| سینەمای زامبیا |
| --- |
| وڵات | زامبیا |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**سینەمای زامبیا** (بە ئینگلیزی: Cinema of Zambia) بەرەو پێشەوە دەچێت، بەڵام ھێشتا بە ڕێژەیەکی کەم. فیلمسازان ھەوڵ دەدەن چیرۆکە ناوخۆیییەکان بگێڕنەوە و کێشە کۆمەڵایەتییەکان نیشان بدەن. بەرھەمھێنانی فیلم بەھۆی کەمیی سەرمایە سنووردارە.

## سەرچاوەکان
# سینەمای کەیپ ڤێردی

| سینەمای کەیپ ڤێردی |
| --- |
| بابەتی لاوەکی | سینەما |
| وڵات | کەیپڤەرد |
| جێ | کەیپڤەرد |
| پۆتانی شوێن | ١٥°١٨′٠″N ٢٣°٤٢′٠″W |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**سینەمای کەیپ ڤێردی** (بە ئینگلیزی: Cinema of Cape Verde) بچووکە بەڵام گەشە دەکات. فیلمەکان زۆرجار باس لە کولتوور و مێژووی دوورگەکان دەکەن. بەرھەمھێنانی ھاوبەش لەگەڵ پۆرتوگال و وڵاتانی تری ئەفریقی باو و گرنگە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی فیلم
# سینەمای تۆگۆ

| سینەمای تۆگۆ |
| --- |
| بابەتی لاوەکی | سینەما |
| وڵات | تۆگۆ |
| جێ | تۆگۆ |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**سینەمای تۆگۆ** (بە ئینگلیزی: Cinema of Togo) بچووکە بەڵام بەرەو پێشەوە دەچێت. فیلمسازانی تۆگۆیی ھەوڵ دەدەن چیرۆکە ناوخۆیییەکان بگێڕنەوە و کێشە کۆمەڵایەتی و کولتوورییەکان نیشان بدەن. بەرھەمھێنانی فیلم زۆربەی جار کەم تێچووە و لە دەرەوەی وڵات کەمتر دەبینرێت.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی فیلم
# سینەمای نامیبیا

| سینەمای نامیبیا |
| --- |
| بابەتی لاوەکی | سینەما |
| وڵات | نامیبیا |
| جێ | نامیبیا |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**سینەمای نامیبیا** (بە ئینگلیزی: Cinema of Namibia) بچووکە بەڵام بەرەو پێشەوە دەچێت. دیمەنە سروشتییە جوانەکانی وڵات سەرنجی بەرھەمھێنەرانی بیانی ڕاکێشاوە. فیلمەکانی ناوخۆ زۆرجار باس لە مێژووی وڵات، کێشە کۆمەڵایەتییەکان و ژیانی خەڵکی ناوچە دوورەدەستەکان دەکەن. کۆمیسیۆنی فیلمی نامیبیا ھەوڵ دەدات پیشەسازی فیلمی ناوخۆیی پەرە پێ بدات.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی فیلم
# سینەمای ھۆنگ کۆنگ

| سینەمای ھۆنگ کۆنگ |
| --- |
|  |
| لقی | Chinese-language cinema، Art of Hong Kong |
| بابەتی لاوەکی | سینەما |
| جێ | ھۆنگ کۆنگ |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**سینەمای ھۆنگ کۆنگ** (بە ئینگلیزی: Cinema of Hong Kong)یەکێکە لە سەنتەرەکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ئاسیا. بەرھەمھێنانی فیلمە ھونەرەکانی شەڕکردن و فیلمە کۆمیدییەکان لە تایبەتمەندییەکانی سینەمای ھۆنگ کۆنگە. وۆنگ کار-وای و جۆن وۆ لە دەرھێنەرە ناسراوەکانی ھۆنگ کۆنگن.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی چین
* دەروازەی فیلم
# سینەمای مالیزیا

| سینەمای مالیزیا |
| --- |
|  |
| بابەتی لاوەکی | سینەما |
| وڵات | مالیزیا |
| جێ | مالیزیا |
| پێڕست | list of Malaysian films of the 2000s، list of Malaysian films of 2007 |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**سینەمای مالیزیا** (بە ئینگلیزی: Cinema of Malaysia) سینەمای مالیزیا مێژوویەکی درێژی ھەیە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای سەدەی بیستەم. ئەم پیشەسازییە چەندین قۆناغی گەشەکردنی بەخۆیەوە بینیوە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی فیلم
# سینەمای جۆرجیا

| سینەمای جۆرجیا |
| --- |
| بابەتی لاوەکی | سینەما |
| وڵات | گورجستان |
| جێ | گورجستان |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**سینەمای جۆرجیا** (بە ئینگلیزی: Cinema of Georgia) لە ساڵی ١٩٠٨ دەستی پێکرد. لە سەردەمی سۆڤیەت، سینەمای جۆرجیا بەشێک بوو لە سینەمای سۆڤیەت. دوای سەربەخۆیی لە ساڵی ١٩٩١، سینەمای جۆرجیا بەردەوام بووە لە بەرھەمھێنانی فیلمی ھونەری.

## سەرچاوەکان
# سینەمای ئیمارات

| سینەمای ئیمارات |
| --- |
| بابەتی لاوەکی | سینەما |
| وڵات | میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان |
| جێ | میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**سینەمای ئیمارات** (بە ئینگلیزی: Cinema of the United Arab Emirates) بە بەراورد لەگەڵ وڵاتانی دیکەی ناوچەکە نوێترە. لە ساڵانی ٢٠٠٠ەوە، بەرھەمھێنانی فیلم لە ئیمارات گەشەی بەرچاوی کردووە. فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی دوبەی ڕۆڵێکی گرنگی لە پەرەپێدانی سینەمای ئیماراتدا ھەبووە. نەجوا نەججار و عەلی ف. مستەفا لە دەرھێنەرە ناسراوەکانی ئیماراتن.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی فیلم
# سینەمای مەجارستان

| سینەمای مەجارستان |
| --- |
| بابەتی لاوەکی | سینەما |
| وڵات | مەجارستان |
| جێ | مەجارستان |
| پێڕست | list of Hungarian films 1948–1989، list of Hungarian films between 1990 and 1999 |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**سینەمای ھەنگاریا** یان **سینەمای مەجارستان**(بە ئینگلیزی: Cinema of Hungary) مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای سەدەی بیستەم. لە سەردەمی کۆمۆنیزم، سەرەڕای سانسۆر، بەرھەمھێنانی فیلم بەردەوام بوو. بێلا تار و میکلۆس یانچۆ لە دەرھێنەرە ناسراوەکانی ھەنگاریان.

## سەرچاوەکان
# سینەمای لیتوانیا

| سینەمای لیتوانیا |
| --- |
| بابەتی لاوەکی | سینەما |
| وڵات | لیتوانیا |
| جێ | لیتوانیا |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**سینەمای لیتوانیا** (بە ئینگلیزی: Cinema of Lithuania) سینەمای وڵاتی لیتوانیایە. ئەم سینەمایە لە سەردەمی سۆڤیەتەوە دەستی پێکردووە و لە دوای سەربەخۆیی وڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٠، گەشەیەکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە. فیلمەکانی زۆرجار سروشتی جوان و مێژووی دەوڵەمەندی لیتوانیا پیشان دەدەن.

## سەرچاوەکان
# سینەمای کرواتیا

| سینەمای کرواتیا |
| --- |
| بابەتی لاوەکی | سینەما |
| وڵات | کرواتیا |
| جێ | کرواتیا |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**سینەمای کرواتیا** (بە ئینگلیزی: Cinema of Croatia) مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی یوگۆسلاڤیا. دوای سەربەخۆیی کرواتیا لە ساڵی ١٩٩١، سینەمای کرواتی ناسنامەی تایبەتی خۆی پەرەپێدا. فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی پۆلا یەکێکە لە گرنگترین ڕووداوە سینەمایییەکانی وڵات.

## سەرچاوەکان
# سینەمای ئیسپانیا

**سینەمای ئیسپانیا** (بە ئینگلیزی: Cinema of Spain) ئاماژەیە بۆ کۆی ئەو بەرھەمە سینەماکاریانەی کە لە ئیسپانیا یان لەلایەن سینەماکارانی ئیسپانی لە دەرەوەی ئیسپانیا دروستکراون. ئەمڕۆ سینەمای ئیسپانی پلەیەکی بەرچاوی لە جیھاندا ھەیە، ئەمەش دەرئەنجامی کارە داھێنەرەکان و پێشکەوتنە تەکنیکییەکانییە. لە مێژووی دوور و درێژی سینەمای ئیسپانیادا، لویس بوونویێل یەکەم سینەماکاری ئیسپانییە کە ناوبانگێکی جیھانی بەدەستھێناوە، دواتر پێدرۆ ئەلمۆدۆڤار لە ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا. لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە ئەو زیانە ئابوورییەی کە بە جەستەی سینەمای ئیسپانیا گەیاندراوە، وای کردووە ئیسپانیا زیاتر سەرنجی لەسەر بەرھەمھێنانی ھاوبەش بێت. لە ساڵی ٢٠١٣دا بەرزبوونەوەی باجی بەھای زیادکراو لەسەر نرخی بلیتی سینەماکانی ئیسپانیا بووە ھۆی ئەوەی نرخی بلیتەکان بە ڕێژەی ٢١٪ باز بدات.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ئیسپانیا
* دەروازەی فیلم
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
# سینەمای پۆرتۆ ڕیکۆ

**سینەمای پۆرتۆریکۆ** (بە ئینگلیزی: Cinema of Puerto Rico) لە سەرەتای سەدەی بیستەمەوە دەستی پێکردووە. ئەم سینەمایە فیلم بە زمانەکانی ئیسپانی و ئینگلیزی بەرھەم دەھێنێت. فیلمەکانی پۆرتۆریکۆ زۆربەی کات باس لە کەلتووری دوورگەکە، پەیوەندی لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و کێشە کۆمەڵایەتییەکان دەکەن. سینەمای پۆرتۆریکۆ کاریگەری لە ھەردوو سینەمای لاتینی و ھۆلیوود وەرگرتووە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی فیلم
# سینەمای کۆلۆمبیا

**سینەمای کۆلۆمبیا** (بە ئینگلیزی: Columbia Cinema) ئاماژەیە بۆ پیشەسازی فیلم لە کۆلۆمبیا. سینەما کۆڵۆمبیا لە ساڵی ١٨٩٧ دەستی پێکرد و سەرەتا فیلمی بێدەنگ و ئەنیمەیشن و ھەندێکجاریش بەرھەمی نێودەوڵەتی لەخۆگرتبوو. پشتگیری حکوومەت، لەوانەش پشتگیرییەکانی لە ساڵانی حەفتاکان بۆ پەرەپێدانی کۆمپانیای پەرەپێدانی سینەماکاری دەوڵەتی، یارمەتی بەرھەمھێنانی ھەندێک فیلمی داوە، بەڵام ھەوڵدان بۆ بەردەوامبوونی خۆی لە ڕووی دارایییەوە قبوڵکراو نەبوو. لە ساڵی ١٩٩٧ کۆنگرەی کۆڵۆمبیا یاسای ٣٩٧، مادەی ٤٦ی دەرکرد کە بە یاسای گشتی ڕۆشنبیری ناسراوە، بە ئامانجی پاڵپشتیکردن لە گەشەپێدانی پیشەسازی سینەمای کۆڵۆمبیا، ھەروەھا سندوقێکی پشتیوانی و ڕیکلامی بە ناوی Corporación PROIMAGENES en Movimiento دروست کرد. ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٠٣ کۆنگرێس یاسای سینەمای دەرکرد، کە یارمەتیدەر بوو بۆ دووبارە بنیاتنانەوەی پیشەسازی فیلم لە کۆڵۆمبیا. مێژووی سینەمای کۆڵۆمبیا لە ساڵی ١٨٩٧ دەستی پێکرد، کاتێک یەکەم سینەماتۆگراف گەیشتە ئەو وڵاتە، دوای دوو ساڵ لە داھێنانی سینەما لەلایەن برایانی لومێر (ئابۆ و لویس) لە پاریس ھاتە ناو سینەما. سەرەتا داھێنانە نوێیەکە ھاتە ناو بەندەری کۆڵۆن (لە پەنەمای ئێستا کە ئەوکات بەشێک بوو لە کۆڵۆمبیا)، پاشان بارانکویلا و بووکارامانگا و دواجار بۆگۆتا. لە مانگی ئابی ھەمان ساڵدا، بۆ یەکەمجار فیلمێکی شانۆیی لە شانۆیەکدا نمایشکرا.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی فیلم
* دەروازەی کۆلۆمبیا
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
* دەروازەی مێژوو
# سینەمای عەرەبی

فێستیڤاڵی فیلم لە دوبەی، ساڵی ٢٠٠٩
**سینەمای عەرەب** (بە ئینگلیزی: Arab Cinema) ئاماژەیە بۆ پیشەسازی فیلم لە جیھانی عەرەبیدا؛ بەڵام ھێشتا وەسفێکی ورد بۆ سینەمای عەرەبی نییە. سینەمای عەرەبی فیلمی وڵاتان و کولتوورە جیاوازەکانی جیھانی عەرەبی دەگرێتەوە و ھەربۆیە یەک فۆرم و پێکھاتە و شێوازێکی نییە. جگە لەوەش زۆربەی وڵاتانی عەرەبی لە دوای جەنگی جیھانیی یەکەم و جەنگی جیھانیی دووەم یان دابەشبوون یان سەربەخۆ بوون؛ بۆیە ھەر لەسەرەتاوە سینەمای عەرەبی زیاتر لاسایی سینەمای ڕۆژاوا بووە. ھەرچەندە ئەم پیشەسازییە لە ساڵانی حەفتاکانەوە گۆڕانکاری بەسەردا ھاتووە. لە ڕووی مێژوویییەوە سینەمای عەرەبی زیاتر ئەو فیلمانە دەگرێتەوە کە لە میسر، لوبنان، سووریا، عێراق، کوەیت، جەزائیر، مەغریب و توونس دروستکراون؛ بەڵام سینەمای میسری پێشەنگێکە لە نێو وڵاتانی عەرەبی لە بواری مێژوو و باکگراوند و جەستەی سینەمایی.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی فیلم
* دەروازەی زمانی عەرەبی
* دەروازەی وڵاتەکان
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
* دەروازەی ئەفریقا
* دەروازەی ئاسیا
* دەروازەی زمان
* دەروازەی ھونەرەکان
* دەروازەی نووسین
# جارکەند

**جارکەند** یان **جارخەند** (بە ھیندی: *झारखंड*، بە ئینگلیزی: *Jharkhand*)، ویلایەتێکە لە ڕۆژھەڵاتی وڵاتی ھیندستان. ئەم ویلایەتە لە ١٥ی تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠٠٠ لە بەشە باشوورییەکەی ویلایەتی بیھار جیاکرایەوە. ڕووبەرەکەی ٧٤٬٦٧٧ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و شاری پیشەسازیی **ڕانچی** پایتەختی ئەم ویلایەتەیە.

## جوگرافیا و ھاوسنووری

جارکەند لە ڕووی جوگرافییەوە پێگەیەکی گرنگی لە ڕۆژھەڵاتی ھیندستاندا ھەیە و لەگەڵ چەندین ویلایەتی تردا ھاوسنوورە:

* لە باکوورەوە لەگەڵ ویلایەتی بیھار.
* لە ڕۆژاواوە لەگەڵ ویلایەتەکانی ئۆتار پرادیش و چاتیسگار.
* لە باشوورەوە لەگەڵ ویلایەتی ئۆریسا (ئۆدیشا).
* لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ویلایەتی بەنگالی ڕۆژاوا.

## ئەمانەش ببینە

* ھیندستان
* گۆوا

* دەروازەی ئاسیا
* دەروازەی ھیندستان
* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی دەیەی ٢٠٠٠
# پۆلیس

پۆلیسێکی ئەڵمانی لە ھامبورگ
پۆلیسێکی کوردی شیعە لە شنگال
**پۆلیس** ڕێکخراوەیەکی دەوڵەتییە بۆ ئاگاداری کردن لە سەلامەتی، تەندروستی و دارایییەکانی خەڵک و پێشگری کردن لە تاوان و ئاڵۆزیی مەدەنی. ئەم ناوە لە وشەی یۆنانی «πόλις» بە مانای شار وەرگیراوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ھێمای دەروازەدەروازەی پۆلیس
* دەروازەی یاسا
* دەروازەی دادپەروەری لە تاوان
* دەروازەی کۆمەڵگا
# یادداشتەکانی ئاناندھاپورام

| یادداشتەکانی ئاناندھاپورام |
| --- |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**یادداشتەکانی ئاناندھاپورام**، فیلمێکی درامای ھیندییە. لە بەرواری ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ لە ھیندستان بڵاوکراوەتەوە، و کاری دەرھێنانی لەلایەن لال جوس بۆ کراوە.

## سەرچاوەکان
# کاریۆکی

کاراوکی
**کاریۆکی** جۆرە یارییەکە کە لە ژاپۆن دروستکرا. کە گۆرانیبێژی تازەکار گۆرانی دەڵێت لەگەڵ میوزیکێکی تۆمارکراو و بەبەکارھێنانی مایکێک. زۆرینەیجار گۆرانییە باوەکانی کۆمەڵگا بەکاردێت و لەسەر شاشەیەک دەقی گۆرانییەکە نیشاندەدرێت؛ و لەکاتی نووسرانی دەقی گۆرانییەکە ئەوا ڕەنگی نووسینەکە لەگەڵ کاتی میوزیکەکە دەگۆڕێت، ئەمەش بۆ ئەوەی گۆرانیبێژەکە بزانێت کە لەو ساتەدا کامە وشە دەرببڕێت و ھاوتای میوزیکەکە بێت. لە چین و کەمبۆدیا بەئامێری کاریۆکی دەڵێن کەی تیڤی (KTV). قازانجی جیھانی کاراوکی بە ١٠ ملیار دۆلار دەخەملێنرێت.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* دەروازەی مۆسیقا
* دەروازەی کۆمەڵگا
* دەروازەی ھونەرەکان
* دەروازەی فلیپین
* دەروازەی ژاپۆن
* دەروازەی کۆریای باشوور