# زمانی ئۆدیا

| ئۆدیا |
| --- |
| ଓଡ଼ିଆ |
| ووشەی "ئۆدیا" بە شێوە نووسینی ئۆدیای |
| خوێندنەوە | داڕێژە:IPA-or |
| قسەی پێدەکرێ لە | ھیندستان |
| ناوچە | ئۆدیشا |
| ڕەگەز | ئۆدیاییەکان |
| ژمارەی ئاخێوەران | ٣٥ ملیۆن  (٢٠١١–٢٠١٩) وەک زمانی دووەم: ٤ million |
| بنەماڵەی زمان | ھیندو-ئەوروپی* ھیندو-ئێرانی
	+ ھیندو-ئاری
		- ڕۆژئاوایی
			* **ئۆدیا**
 |
| شێوەزارەکان | باکووری، باشووری، باکووری ڕۆژئاوایی، ڕۆژئاوایی، دێسیا، لەگەڵ کۆمەڵە خێڵەکییەکان

 |
| سیستەمی نووسین | شێوە نووسینی ئۆدیا ھێڵکاری ئۆدیا شێوە نووسینی کالینگا (لە کۆندا) |
| ڕەوشی فەرمیبوون |
| زمانی فەرمییە لە |  ھیندستان
* ئۆدیشا
* جارخاند (additional)
* ڕۆژئاوای بەنگال (additional)
 |
| سامان دەدرێتەوە بەدەستی | Odisha Sahitya Akademi, Government of Odisha |
| کۆدەکانی زمان |
| ISO 639-1 | `or` |
| ISO 639-2 | `ori` |
| ISO 639-3 | `ori` – Macrolanguage Individual codes: ory – ئۆدیا spv – سامبالپوری ort – ئادیڤاسی ئۆدیا (کۆتیا) dso – دێسیا (duplicate of [ort]) |
| ██ Odia majority or plurality
██ Significant Odia minority |
| داڕێژە:Infobox language/ھیندستان |
| **ئەم پەڕەیە ھێماکانی فۆنەتیکی IPA بە یوونیکۆدی تێدایە.** بەبێ پشتیوانیی نیشاندانی یوونیکۆد، لەوانەیە لە جێگەی کاراکتەرەکانی یوونیکۆد، نیشانەی پرسیار، چوارگۆشەکان یان ھێماکانی تر ببینی. |

| بەشێک لە ئەلفبێییەکان |
| --- |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
| زمانە دانپێدانراوە دەستوورییەکانی ھیندستان |
| پۆلەکان |
| ٢٢ زمانە فەرمییەکەی کۆماری ھیند |
|
ئاسامی
 **·**
بەنگالی
 **·**
بۆدۆ
 **·**
دۆگری
 **·**
گوجەراتی

ھیندی
 **·**
کانادا
 **·**
کەشمیری
 **·**
کۆنکانی
 **·**
مایسیلی

مالەیالم
 **·**
ماراتی
 **·**
مەیتەیی (مانیپوری)
 **·**
نیپاڵی

ئۆدیا
 **·**
پەنجابی
 **·**
سانسکریت
 **·**
سانتالی
 **·**
سیندی

تامیل
 **·**
تێلووگوو
 **·**
ئۆردوو |
| Related |
|
خشتەی خوولی ھەشتەمی دەستووری ھیندستان

کۆمسیۆنی زمانە فەرمییەکان

زمانە کلاسیکییەکانی '''ھیندستان'''

لیستی زمانەکان بەپێی ڕێژەی قسەکەری ڕەسەن لە ھیندستان |
|  دەروازەی ئاسیا
 دەروازەی ھیندستان  دەروازەی زمان  دەروازەی سیاسەت |

**ئۆدیا** /əˈdiːə/ ( ଓଡ଼ିଆ , ISO : *Oṛiā*, گۆکردن [oˈɽia] ( </img>  ; پێشتر بە **ئۆریا** ناسرابوو /ɒˈriːə/ ) زمانێکی ھیندۆ-ئارییە و لە ویلایەتی ئۆدیشای ھیندستان قسەی پێدەکرێت، زمانی فەرمی لە ئۆدیشا (پێشتر بە ئۆریسا ناسرابوو)، کە قسەکەرانی ڕەسەن ٪٨٢ی دانیشتووانەکەی پێکدەھێنن، و ھەروەھا لە بەشێک لە ڕۆژئاوای بەنگال، جارخاند، ئەندرە پرادێش و... چاتیسگار زمانی ئۆدیا یەکێکە لە زمانە فەرمییەکانی ھیندستان؛ زمانی فەرمی ئۆدیشا و دووەم زمانی فەرمی جارخاندە، ھەروەھا زمانەکە لەلایەن دانیشتوانێکی بەرچاوەوە کە نزیکەی ٧٠٠ ھەزار کەسە لە ناوچەی چاتیسگار قسەی پێدەکرێت.

 تابلۆی سێ زمانە لە فڕۆکەخانەی بوبانێسوار کە دەقی بە زمانەکانی ئۆدیا و ھیندی و ئینگلیزی نوسراوە.
زمانی ئۆدیا شەشەم زمانی ھیندییە کە وەک زمانێکی کلاسیک دەستنیشان کراوە لەسەر بنەمای ئەوەی کە مێژوویەکی ئەدەبی دوور و درێژی ھەیە و قەرزێکی زۆری لە زمانەکانی دیکە نەکردووە سەرەتاییترین نووسراوی ناسراو لە ئۆدیادا دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ١٠ی زایینی.

## مێژوو

زمانی ئۆدیا زمانێکی ھیندۆ-ئاریانی ڕۆژھەڵاتیە و سەر بە بنەماڵەی زمانی ھیندۆ-ئارییەکانە و لە ئۆدرا پراکریتەوە سەرچاوەی گرتووە کە لە پراکریتی ماگادی کە زیاتر لە ١٥٠٠ ساڵ لەمەوپێش لە ڕۆژھەڵاتی ھیندستان قسەی پێدەکرا، و زمانی سەرەکییە کە لە دەقە سەرەتاییەکانی جاین و بوداییەکان بەکارھاتووە، پێدەچێت ئۆدیا تاڕادەیەک کاریگەرییەکی کەمی لە فارسی و عەرەبی ھەبووبێت، بە بەراورد بە زمانە سەرەکییەکانی دیکەی ھیندۆ-ئاریایی.

 زمانە سەرەتاییەکانی ڕۆژھەڵاتی مەگادان ; دابەشبوون و ڕەچەڵەکی پرۆتۆ-ئۆدرا (ئۆدرا پراکریت)، باپیرەی زمانی ئۆدیای مۆدێرن، لە پرۆتۆ-ماگادان (ماگادی پراکریت)
 نووسراوی ئوراجام لە ئۆدیای کۆن، میساقی شاھانەی شانشینی گەنگای ڕۆژھەڵات (١٠٥١ی زایینی)
## دابەشبوونی جوگرافی

### ھیندستان

زمانی ئۆدیا بە شێوەیەکی سەرەکی لە ویلایەتی ئۆدیشا قسەی پێدەکرێت، بەڵام دانیشتوانی بەرچاوی زمانی ئۆدیا لە ویلایەتەکانی دراوسێدا ھەن، وەک ئەندرە پرادێش ، مادیا پرادێش ، جارخاند ، ڕۆژئاوای بەنگال و چاتیسگار .

### وڵاتانی دەرەوە

ڕەوەندی ئۆدیا لە چەندین وڵاتی جیھاندا بوونیان ھەیە و ژمارەی قسەکەرانی ئۆدیا لە سەرانسەری جیھاندا دەگاتە ٥٠ ملیۆن کەس،    ڕێژەیەکی بەرچاویان ھەیە لە وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا وەک تایلەند و ئیندۆنیزیا، بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن ساداباکانەوە ھێنراوە، بازرگانانی کۆن لە ئۆدیشا کە زمانەکەیان لەگەڵ کولتوورەکەدا ھەڵگرتووە لە کاتی بازرگانی کۆندا ، و لە وڵاتانی ڕۆژئاوای وەک ئەمریکا و کەنەدا و ئوسترالیا و ئینگلتەرا، زمانەکە لە وڵاتانی بۆرما و مالیزیا و فیجی و مۆریس و سریلانکا و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستیشدا بڵاوبووەتەوە وەک زمانێکی زگماکی لەلایەن کۆمەڵگەی بۆناز لە باکووری ڕۆژھەڵاتی بەنگلادیش قسەی پێدەکرێت.

## سیستەمی نووسین

 ھێڵکارییەکی ورد کە پەرەسەندنی ڕێنووسی ئۆدیا نیشان دەدات کە لە مۆزەخانەی شاری ڕاتناگیری لە ئۆدیشا نمایش کراوە
زمانی ئۆدیا شێوە نووسینی ئۆدیایی (بە ڕێنووسی کالینگاش ناسراوە) بەکاردەھێنێت، ڕێنووسێکی براھمییە کە بە پلەی یەکەم بۆ نووسینی زمانی ئۆدیا و ئەوانی دیکەی وەک سانسکریت و چەند زمانێکی بچووکی ناوچەیی بەکاردێت، ھێڵکارییەکە لە ماوەی نزیکەی ١٠٠٠ ساڵدا پەرەی سەندووە و سەرەتاییترین شوێنەواری بۆ ساڵی ١٠٥١ی زایینی دەگەڕێتەوە.

### شێوە نووسینی ئۆدیا

**بزوێنەکان** ସ୍ୱର ବର୍ଣ୍ଣ| ଅ | ଆ | ଇ | ଈ | ଉ | ଊ | ଋ | ୠ | ଌ | ୡ | ଏ | ଐ | ଓ | ଔ |

**بزوێنەکان** ବ୍ୟଞ୍ଜନ ବର୍ଣ୍ଣ| କ | ଖ | ଗ | ଘ | ଙ |
| ଚ | ଛ | ଜ | ଝ | ଞ |
| ଟ | ଠ | ଡ | ଢ | ଣ |
| ତ | ଥ | ଦ | ଧ | ନ |
| ପ | ଫ | ବ | ଭ | ମ |
| ଯ | ର | ଳ | ୱ |
| ଶ | ଷ | ସ | ହ |
| ୟ | ଲ | ଡ଼ | ଢ଼ | କ୍ଷ |

**سەروژێر**| ା | ି | ୀ | ୁ | ୂ | ୃ | ୄ | ୢ | ୣ | େ | ୈ | ୋ | ୌ |

**نیشانەکان، ھێماکانی خاڵبەندی**| ଂ | ଃ | ଁ | ୍ | ଼ | । | ॥ | ଽ | ଓଁ | ୰ |

**ژمارەکان** ସଂଖ୍ୟା| ୦ | ୧ | ୨ | ୩ | ୪ | ୫ | ୬ | ୭ | ୮ | ୯ |

## بەرنامەکان

وەرگێڕی گۆگڵ لە ساڵی ٢٠٢٠ یەکەم وەرگێڕی خۆکاری بۆ زمانی ئۆدیا ناساند دواتریش مایکرۆسۆفت لە کۆتایی ھەمان ساڵەدا ئۆدیای لە وەرگێڕی سەرھێڵی خۆیدا جێگیر کرد.

## ئەمانەش ببینە

* ڕێنووسەکانی براھمی
* لاکشمی پورانا
* لیستی زمانەکان بەپێی ژمارەی قسەکەرانی زگماکی لە ھیندستان

## تێبینی

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* زمانی ئۆدیا لە کێرلی
* Odia Wikipedia
* Praharaj, G.C. Purnachandra Odia Bhashakosha ٥ی ئابی ٢٠٢٠ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. (Odia-English dictionary). Cuttack: Utkal Sahitya Press, 1931–1940.
* A Comprehensive English-Oriya Dictionary (1916–1922)

داڕێژە:Odia languageداڕێژە:Languages of India

* دەروازەی زمان
* دەروازەی ھیندستان

ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگەکانی `<ref>` بۆ گرووپێک بەناوی «kurdish-alpha» ھەن، بەڵام ھیچ تاگێکی ھاوتای `<references group="kurdish-alpha"/>` نەدۆزرایەوە