# پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە ژاپۆن

پەتای جیهانیی کۆڤید-١٩ لە وڵاتی قەتەر بەشێکە لە پەتای جیهانیی نەخۆشی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩ (COVID-19) کە هۆکارەکەی نەخۆشی سەختی کۆئەندامی هەناسەی ڤایرۆسی کۆرۆنا ٢ (SARS-CoV-2). لە ڕێكەوتی ١٥ کانوونی دووەمی ٢٠٢٠دا حکومەتی یابانی یەکەمین بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکەی هاوڵاتییەك دا پشتڕاستکردەوە کە لە وهانی وڵاتی چین گەڕابۆوە.

دوابەدوای ئەم تووشبوونە لە نێوان ١١-٢٣ی ئازار چەند تووشبوویەکەی دیکە پشتڕاستکرانەوە کە هەڵگرەکانی ڤایرۆسەکە گەشتیار و کەسانی گەراوە بوون لە ئەوروپا و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە. بەپێی (پەیمانگای نەتەوەیی بۆ نەخۆشییە گواستراوەکان – یابان National Institute of Infectious Diseases (Japan) )  زۆرینەی ڤایرۆسەکانی لە یابان بڵاودەبنەوە سەرچاوەکەی دەگەرێتەوە بۆ جۆری ئەوروپییەکان و لە مانگی ئازار بە دواوە ئەو جۆرە ڤایرۆسەی وهان لە کەم بوونەوەدایە. هەتا ٥ی تشرینی یەکەم ژمارەی بارە تووشبووە پشتڕاستکراوەکان لە وڵاتی یابان زیاتر بووە لە ژمارەی تووشبووە پشتڕاستکراوەکان لە وڵاتی چین.

حکومەتی یابانی هەستاوە بە گرتنەبەری چەندین ڕێکاری جۆراوجۆر بۆ کەم کردنەوەی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە. لە ٣٠ کانوونی دووەم دا سەرۆك وەزیران (شینزۆ ئابی) هەستا بە دامەزراندنی (یەکەی ئامادەی نەتەوەیی یابانی دژە ڤایرۆسی کۆرۆنا - Japan Anti-Coronavirus National Task Force ) کە بەرپرسیاربوون لە تەواوی ڕێكار و کاردانەوەکانی حکومەت دەربارەی پەتا جیهانییەکە. لە ٢٧ی شوبات دا سەرۆك وەزیران داوای داخستنی کاتیی تەواوی قوتابخانە سەرەتایی، ناوەندیی و ئامادەییەکانی کرد هەتا سەرەتای مانگی نیسان. لەگەڵ بڵاوبوونەوەی زیاتری پەتا جیهانییەکە، ئەنجامدانی ئۆلۆمپی هاوینەی ٢٠٢٠ جێی مەترسی بوو بۆیە حکومەتی یابانی توانی لەڕێی دانوستانەوە لەگەڵ ئەنجومەنی ئۆلۆمپی نێودەوڵەتی بگەنە بڕیاری دواخستنی تا ساڵی ٢٠٢١.

## ڕێکارە پزیشکییەکان

یەکە ئامادە پزیشکییەکەی ڕاوێژی دەدا بە حکومەت هەستابوون بە جێبەجێ کردنی سێ رێکار بۆ گەمارۆدان و کەم کردنەوەی بڵاوبوونەوەی کۆڤید-١٩ ئەوانیش ئەمانە بوون: (١) زوو دەستنیشانکردن و زوو وەڵامدانەوەی کۆمەڵە تووشبووەکان لەڕێی بەدواداچوونی بەرکەوتەکانەوە، (٢) زوو دەستنیشاکردنی نەخۆشیی نەخۆشەکان و باشترکردنی خزمەتگوزاری چاودێری پزیشکی چڕ و دابینکردنی یارمەتی تەندروستی تایبەت بۆ نەخۆشە سەختەکان، (٣) گۆرینی و باشترکردنی هەڵسوکەتی هاوڵاتیان.

لە ماوەی قۆناغەکانی سەرەتایی بڵاوبوونەوەکەدا شارەزایانی پزیشکی پێشنیارییان دەکرد بۆ حکومەت کە ئەنجامدانی پشکنینی کۆڤید-١٩ تەنها بۆ ئەو کەسانە ئەنجام بدرێت کە بەرکەوتەیان هەبوو لەگەڵ کەسی تووشبوو لەگەڵ ئەو کەسانەی خاوەنی ئەم نیشانانەن، یەکەم: هەبوونی (نیشانەکانی سەرمابوون و هەبوونی تایەك بە لایەنی کەمەوە پلەی ٣٧.٥ پلەی سەدی) بۆ ماوەی چوار رۆژ. دووەم: هیلاکییەکی زۆر و سەختی هەناسەدان. هەروەها (کەسانی بەساڵاچوو، ژنانی دوو گیان و ئەو کەسانی خاوەنی نەخۆشی درێژخایەنن) نیشانەکانی سەرمابوونیان تێدا دەرکەوتووە بۆ ماوەی دوو رۆژ دەتوانن پشکنینی ڤایرۆسی کۆرۆنایان بۆ ئەنجام بدرێت. بەهۆی بوونی ژمارەیەکی زۆر لە ئامێری ( Computed Tomography Scan - CT Scanner ) لە وڵاتەکەدا کە بۆ هەر یەك ملیۆن هاوڵاتی ١١١.٤٩ ئامێر بوونی هەیە کە ڕێخۆشکەر بووە بتوانن ئەو کەسانەی گوومانی هەوکردنی سییەکانیان لێ دەکرێت بەشێوەیەکی خێرا دەستنیشانیان بکەن و چارەسەری پێویستیان بۆ دابین بکەن پێش ئەنجامدانی پشکنینی کۆڤید-١٩ بۆیان.

لە ١ی نیسان دا شارەزایانی پزیشکی داوایان لە حکومەت کرد کە هەستێت بە دابین کردنی تەختی خەوی زیاتر لە نەخۆشخانەکان و ئەو کەسانەی خاوەنی نیشانەی کەم یان بێ نیشانەن بگوازرێنەوە بۆ ناوندەکانی دیکە بەمەبەستی زیاتر سەرنج خستنە سەر چارەسەری نەخۆشە سەختەکان.

## لێکەوتە کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکان

شینزۆ ئابیی سەرۆك وەزیران گووتی "ڤایرۆسی کۆرۆنا کاریگەرییەکی گەورەی کردۆتە سەر کەرتی گەشتیاریی، ئابووری و کۆمەڵگە." و یابانی خستۆتە باری پاشەکشەی ئابوورییەوە. لە سەرتاسەری وڵاتەکەدا دەمامکی دەموچاو بەرەو نەمان دەڕوات و دەمامکە کۆگاکراوە نوێیەکانیش بەزووی کاردەبن. هەروەها فشارێکی زۆر خراوەتەوە سەر خزمەتگوزارییە تەندروستییەکان لەڕێی زیادبوونی داواکاری لەسەر پشکنینە پزیشکییەکان  رۆژ لە دوای رۆژیش هاوڵاتینای چینی ڕووبەڕووی جیاکارییەکی زیاتر دەبنەوە.

بوارەکانی گەشتی هەوایی، کڕین و فرۆشتن و گەشتیاری فرۆشەکانیان بەڕێژەیەکی بەرچاو کەمی کردووە و هەندێك لە کۆمپانیاکانی دروستکردن سکاڵاکاربوون دەربارەی پچڕانی کەرەستەی کارگە چینییەکان و هێڵەکانی دابینکردن. بەهۆی ئەوەی لە %٤٠ گەشتیارانی وڵاتەکە هاوڵاتی بەڕەچەڵەك چینین، سەرۆك وەزیران بیری کردۆتەوە لە بەکارهێنانی سەرمایەی فریاگوزاری بەمەبەستی کەم کردنەوەی کاریگەریی بڵاوبوونەوەی پەتا جیهانییەکە لەسەر کەرتی گەشتیاری وڵاتەکەی.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ژاپۆن
* دەروازەی پزیشکی
* دەروازەی دەیەی ٢٠٢٠