Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# دەیڤد بویی

| دەیڤد بویی  |
| --- |
| دەیڤد بویی لە ٢٠٠٢ |
| لەدایکبوون | دەیڤد ڕۆبێرت جۆنز  (١٩٤٧-01-0٨) ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٤٧ بریکستن, لەندەن, ئینگلتەرا |
| مەرگ | ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦(٢٠١٦-٠١-١٠) (٦٩ ساڵ ژیاوە) مانھاتن، نیویۆرک، ئەمریکا. |
| ھۆکاری مەرگ | شێرپەنجە |
| پیشە | * گۆرانیبێژ
* نووسەری شیعری گۆرانی
* میوزیسیان
* بەھەمھێنەری تۆمارکردن
* ئەکتەر
* ھونەرمەند
 |
| چالاکبوون | ١٩٦٢–٢٠١٦ |
| ھاوسەر | * ئەنگی بۆوی (ھاوسەرگیری ١٩٧٠؛ جیابوونەوە ١٠٨٠)
* ئیمان (ھاوسەرگیری ١٩٩٢؛ ٢٠١٦)
 |
| مناڵ(ەکان) | دەنجان جۆنز (١٩٧١) ئەلێکسەندەریە زەھرە جۆنز (٢٠٠٠) |
| **پیشەی مۆسیقی** |
| چەشنەکان | * ئارت ڕۆک
* گلام ڕۆک
* پۆپ
* میوزیکە ئیلیکترۆنییەکان
* ئێکسپریمێنتال میوزیک
 |
| ئامێرەکان | * ڤۆکالس
* گیتار
 |
|
Musical artistداڕێژە:SHORTDESC:Musical artist |

**دەیڤد بویی** ناوی تەواوی **دەیڤد ڕۆبێرت جۆنیز** (٨ی کانوونی دووەمی ١٩٤٧ – ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦) گۆرانیبێژێکی ڕۆک و ھونەرمەند و ئەکتەرێکی ئینگلیز بوو. دەیڤد لەدایکبووی لەندەن بوو بەڵام لە مانھاتن لە نیویۆرک بەھۆی شێرپەنجە گیانی لەدەستدا.

## سەرچاوەکان

* ویکی ئینگلیزی، دوایین گۆڕانکارییەکانی ١١ی ئابی ٢٠١٧

* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی مۆسیقا
* دەروازەی ئینگلتەرا
* دەروازەی شانشینی یەکگرتوو
* دەروازەی ھونەرەکان
* ھێمای دەروازەدەروازەی ئەکتەران
* دەروازەی لەندەن
* ھێمای دەروازەدەروازەی دەیەی ٢٠١٠
* دەروازەی فیلم
# ئیفلیجیی مناڵان

کچێکی تووشبوو بە شەپڵەی منداڵان
**ئیفلیجیی منداڵان** یان **پۆلیۆ** (بە ئینگلیزی: Poliomyelitis یان Polio) نەخۆشیەکی ڤایرۆسییە کە کۆئەندامی ھەرس و کۆئەندامی دەماری دەخاتە ژێر کاریگەری خۆیەوە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی پزیشکی
* دەروازەی پەرستاری
# فێرناندۆ ئارابال

| فێرناندۆ ئارابال Fernando Arrabal |
| --- |
| لەدایکبوون | ١٩٣٢ |
| پیشە | شاعیر ڕۆماننووس دراماتورژ |
| نەتەوە | فەڕەنسی |

فێرناندۆ ئارابال لە ٢٠١٢
**فێرناندۆ ئارابال** (بە فەڕەنسی: *Fernando Arrabal*) شاعیر و ڕۆماننووس و دراماتورژی سەدەی بیستەمی خەڵکی فەڕەنسایە، ڕۆمانەکانی بۆ چەندین زمان وەرگێڕدراون، ساڵی ٢٠١٠ فێرناندۆ ئارابال لە یەکەم فیلمی مێژووی "دوای پانیکۆ" ڕۆڵی گێڕاوە، ساڵی ١٩٥١ لە کارگەیەکی وەرەقەیی ئیسپانی کاری کردووە، پاشان ساڵی ١٩٥٢ چووە مەدرید و لەوێ یاسایی خوێند.

## ئەمەش ببینە

* پێرستی نووسەران بە زمانی فەڕەنسی

## سەرچاوەکان

* «Auteurs contemporains : rassembler le discours critique» (بە ئینگلیزی). لە ٨ی ئابی ٢٠١٣ ھێنراوە.

* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی فەڕەنسا
* دەروازەی وێژە
* دەروازەی وێژەی فەڕەنسی
* دەروازەی ئیسپانیا
* دەروازەی ڕۆمانەکان
* دەروازەی فیلم
* دەروازەی شەتڕەنج
* دەروازەی شیعر
* دەروازەی شانۆ
# یۆسێف ھایدن

| یۆسێف ھایدن |
| --- |
| Portrait of Joseph Haydn by Thomas Hardy, 1792 |
| Joseph Haydn  |
| لەدایکبوون | ٣١ی ئازاری ١٧٣٢  ڕۆهروو (ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز)  |
| مەرگ | ٣١ی ئایاری ١٨٠٩  (٧٧ ساڵ ژیاوە) ڤیێنا (ئیمپراتۆریەتیی نەمسا)  |
| گۆڕ | Bergkirche  |
| پەروەردە | دکتۆری مۆسیقا  |
| پیشە | ئاوازدانەر، ڕابەر (مۆسیقا)، مۆسیقاناس، پیانۆژەن، independent publisher  |
| کارەکان | Symphony No. 100، Symphony No. 101، سروودی ئەڵمانیا  See Hoboken-Verzeichnis، list of compositions by Joseph Haydn  |
| شێواز | مۆسیقای کلاسیک  |
| ھاوسەر | Anna Haydn  |
| باوان | * Mathias Haydn
 |
| خێزان | Michael Haydn، Johann Evangelist Haydn  |
| خەڵاتەکان | * honorary citizen of Vienna (١٨٠٤)
 |
| واژوو |
|  |
| پلە | نوێنەری ئۆرکێسترا  |

**یۆسێف ھایدن** (٣١ی ئازاری ١٧٣٢ لە نەمسا - ٣١ی ئایاری ١٨٠٩ لە نەمسا) مۆسیقاژەنێکی نەمسایی و خاوەن ناوبانگێکی زۆر بوو. ھایدن لە بنەماڵەیەکی دەوڵەمەند لە گوندی «ڕوواو» لە دایک ببوو.

## سەرەتای منداڵی

لە تەمەنی شەش ساڵییەوە یەکێک لە خزمەتکارەکانی باوکی بەخێوی کردووە و لە خوێندگا گرنگی پێ دراوە و فێری مۆسیقا بووە.
خۆی لە بواری مۆسیقادا کەسێکی بەھرەمەند و بەتوانا بووە.
لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا پەیوندیی کردووە بە تیپی سروودەکان لە یەکێک لە کڵێسەکان، لەوێدا فێری دانانی شێواز و ڕێکخستنی ئاوازەکان بووە. کاتێک بووە بە شازدە ساڵ، کڵێسای بەجێ ھێشتووە و چەند ساڵێکی بە ھەژاری بەسەر بردووە.

## چوون بۆ لەندەن

ساڵی ١٧٦١ سەردانی شاری لەندەنی کردووە و بیست ئاھەنگی مۆسیقی گەورەی ئەنجام داوە، کە بەتەواوی ئینگلستانی ھەژاندووە، تا ئاستێک کە زانکۆی ئۆکسفۆرد ڕاستەوخۆ بڕوانامەی دکتۆرای لە مۆسیقادا پێ بەخشیوە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی مۆسیقا
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی ژن

داڕێژە:یەکەم قوتابخانەی ڤییەننایی
# ڕۆبن ھوود

پەیکەری ڕۆبن ھوود لەشاری نۆتنگھام
**ڕۆبن ھوود** پاڵەوانێکی دەرچوو لە یاسایە لە فۆلکلۆری ئینگلیزیدا، بەپێی ئەفسانەکان ئەو کەسێکی لێھاتوو بووە لە ھونەری تیرھاویشتن و شمشمێربازیدا. ئەو ھەمیشە جلێکی سەوز دەپۆشێت و دروشمیشی بریتییە لە «دزین لە دەوڵەمەند و دانیان بە ھەژاران» ە بە ھاوبەشی لەگەڵ گروپێک لە پیاوانی خۆی بەناوی (مێری مان). ڕۆبن ھوود لە سەدەکانی ناویندا زۆر بەناوبانگ بووە تاکو ئێستاشی لەگەڵدابێت کە بۆ وانەکانی زانکۆ و فیلم و زنجیرەکانی تەلەڤیزیۆن چیرۆکەکانی سوودی لێوەردەگیرێت.

* دەروازەی شانشینی یەکگرتوو
* دەروازەی وێژە
* دەروازەی ژیاننامە
# سایکۆپاتی

ئەوانەی دەکەونە زیندان ئەم جۆرە کەسایەتییەیان ھەیە
**سایکۆپاتی** (بە ئینگلیزی: Psychopathy) جۆرێکە لە کەسایەتی مرۆڤ زیاتر بەو کەسانە دەوترێت کە ھەست و ویژدان و بەزەییان بەرامبەر کەسانی دیکە نییە، داب ونەریت و بەھا کۆمەڵایەتییەکان و یاساکانیان بۆ گرینگ نییە لەھەمانکاتدا توندوتیژن و توانایی گفتوگۆیان نییە و زیاتر پەنادەبنە بەر شەڕکردن و کەسانێکی بەرژەوەند خوازن. لە ٥٠٪ ئەوانەی دەکەونە زیندان ئەم جۆرە کەسایەتییەیان ھەیە
سایکۆپات ھەوڵدەدات بە ھەرشێوەیەک بێت فریوت بدات تا متمانەی پێ بکەیت بە نمونە لە تەنگانەدا وەک فریادرەس خۆی پیشان دەدات لە بوارێکدا بەھاناتەوە دیێت ئەمەش لە پێناو ئەوەی کە لە دواتردا خراپ سودت لێ وەربگرێت یان بتوانێت بە ئاسانی زەربێکت لێبدات ٠ سایکۆپات لە شاردنەوەی کەسایەتی ڕاستەقینەی خۆیان سەرکەوتوون بەڵام لەگەل ئەوەشدا ھەندێکیان ناسینەوەیان ئاستەم نییە.

بەشێک لە نیشانەکانی ئەم جۆرە کەسایەتییە:

1. ناتوانن ھەست بە ئازاری کەسی بەرامبەر بکەن
2. ھەست ساردن
3. بەدوای کێشە و گرفتەوەیە
4. لاوازن لە کۆنترۆلکردنی ھەستەکانیان بۆنمونە کاتێک شتیکیان بە دڵ نابێت ڕاستەوخۆ دەریدەبڕن بێ ئەوەی گوێ بدەن بە شوێنەکە واتا لە کۆبوونەوە بن یان ئاھەنگ یان ھەر شوێنێکی دیکە

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «اعتلال نفسي»، ویکیپیدیای عەرەبی. سەردان لە ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠.

* دەروازەی دەروونناسی
* دەروازەی پزیشکی
# گڵۆپی شیری

چەند جۆرێکی گڵۆپی شیری
**گڵۆپی شیری یا فلۆرسێنس** (بە ئینگلیزی: Fluorescent lamp) بریتیە لە گڵۆپێک کە بۆ ڕوناک کردنەوە بەکار دێت. ئەم گڵۆپانە لە گازی ئاڕگۆن و نیۆن بە پەستانێکی کەم پڕ کراوون، لەگەڵ بڕێکی کەم لە شلەی جیوە. بە ھۆی ترانسفۆرمەرێکەوە، ڤۆڵتیەیەکی بەرز دەخرێتە ھەردوو سەری گڵۆپەکان و بە ھۆیەوە گازی ئاڕگۆن و نیۆن داغ دەبن و دەبنە ھۆی بەھەڵم بوونی شلەی جیوە. دواجار گەردیلەکانی جیوە دەگۆڕێن بۆ ئایۆن. کاتێک ئایۆناتی جیوە دەگەڕێنەوە بۆ سەر شێوەی یەکەمیان، تیشکێکی سەرووەنەوشەیی دەردەدەن. ئەم تیشکە دواجار بەر ئەم مادە فلۆریسانسەی (فسفۆڕ) دەکەوێت کە دیوی ژورەوەی گڵۆپەکانی پێ داپۆشراوە، وە تیشکی سەرووەنەوشەیی دەگۆڕێت بۆ ڕوناکی بینراو.

**بەراووردێکی نسبی بۆ گڵۆپە فلۆریسانسەکان**| توانا (وات) | دەرچوون (لومان) | درێژی گڵۆپ (سانتی‌مەتر) | عومری گڵۆپ (کاژێر) |
| --- | --- | --- | --- |
| ١٨ | ١٠٠٠ | ٦٠ | ١٠٠٠٠ |
| ٣٦ | ٢٦٠٠ | ١٢٠ | ١٠٠٠٠ |
| ٤٠ | ٢٨٠٠ | ١٢٠ | ١٠٠٠٠ |

## خەراپەکانی ئەم گڵۆپە

* کاتێک گڵۆپەکە بشکێت و گازەکانی ناوەوەی دربچن، زیان دەگێنن بە ژینگەی دەوروبەریان.

## سەرچاوەکان
# کانزاس ستی چیفس

| کانزاس ستی چیفس |
| --- |
| بە ئینگلیزی: Kansas City Chiefs |
| بەشێکە لە | AFC West |
| دامەزران | ١ی کانوونی دووەمی ١٩٦٠ |
| وەرزش | تۆپی پێی ئەمریکی |
| وڵات | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| خول | خولی ڕەگبیی ئەمریکی |
| یاریگا | یاریگای ئارۆهێد، Municipal Stadium، Cotton Bowl |
| شوێنی بارەگاکان | کانزاس ستی، میزوری، داڵاس |
| بەختدار | K. C. Wolf |
| وێبگە |  |
| براوەی | Super Bowl IV، Super Bowl LIV، Super Bowl LVII، Super Bowl LVIII |
| Category for members of a team | Category:Kansas City Chiefs players |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

یانەی **کانزاس سیتی چیفس** تیپێکی پیشەگەری تۆپی پێی ئەمریکییە و بنکەکەی لە شاری کانساس سیتی لە ویلایەتی میزۆرییە. چیفس وەک ئەندامێکی خولی ڕۆژاوای کۆنفرانسی تۆپی پێی ئەمریکا (AFC) لە خولی تۆپی پێی نیشتمانی (NFL) بەشداری دەکات.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی وەرزش
# لۆس ئانجلەس دۆجەرز

| لۆس ئانجلەس دۆجەرز |
| --- |
| بە ئینگلیزی: Los Angeles Dodgers |
| دامەزران | ١ی کانوونی دووەمی ١٨٨٤ |
| کەسێکی دیار | Jackie Robinson |
| وەرزش | بەیسبۆڵ |
| ناونراوە لەدوای | trolley dodger |
| دامەزرێنەر | Charles H. Byrne |
| General manager | Brandon Gomes |
| وڵات | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| دابەشکاریی کارگێڕی | لۆس ئانجلەس |
| ڕاهێنەر | Dave Roberts |
| خول | بەیسبۆڵی خولی گەورە، خولی نیشتمانیی ئینگلتەرا |
| یاریگا | Dodger Stadium |
| شوێنی دامەزران | بڕۆکلین |
| خاوەن | Mark Walter |
| خاوەنی | Dodger Stadium، Ebbets Field، Oklahoma City Comets، Proposed domed Brooklyn Dodgers stadium |
| شوێنی بارەگاکان | لۆس ئانجلەس |
| خەڵاتەکان | ئەستێرە لەسەر ڕێڕەوی ناوبانگ لە ھۆلیوود |
| وێبگە |  |
| ھاشتاگ | Dodgers |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**لۆس ئانجلەس دۆجەرز** تیمێکی بەیسبۆڵی پیشەیی ئەمریکییە کە بنکەکەی لە لۆس ئانجلەسە. دۆجەرز لە خولی گەورەی بەیسبۆڵدا وەک ئەندامێکی کۆمەڵەی خولی نیشتمانی لە بەشی ڕۆژاوا کێبڕکێ دەکات. تیمەکە لە ساڵی ١٨٨٣ لە برووکلین، نیویۆرک دامەزراوە و لە ساڵی ١٨٩٠دا وەک برووکلین بریجگرومز چووە ناو خولی نیشتمانی و چەند ناوێکی تری بەکارھێنا پێش ئەوەی لە ساڵی ١٩٣٢دا ناوی برووکلین دۆجەرز بێت.

لە چلەکانەوە تا ناوەڕاستی پەنجاکان، دۆجەرز کێبڕکێیەکی توندی لەگەڵ نیویۆرک یانکیز پەرەپێدا کاتێک ھەردوو تیمەکە حەوت جار لە جامی جیھاندا ڕووبەڕووی یەک بوونەوە، دۆجەرز پێنج یەکەمیان دۆڕاند پێش ئەوەی بیانبەزێنێت و یەکەم نازناوی فرانچایزەکەی لە ساڵی ١٩٥٥دا بەدەست بھێنێت. دۆجەرز مێژووی تۆمار کرد بە شکاندنی ھێڵی ڕەنگی بەیسبۆڵ لە ساڵی ١٩٤٧ بە دەرکەوتنی جاکی ڕۆبینسۆن، یەکەم ئەفریقی-ئەمریکی کە لە خولە گەورەکاندا یاری کرد لەوەتەی ١٨٨٤. وێستگەیەکی گرنگی تر لە ساڵی ١٩٥٦دا بەدەستھات کاتێک دۆن نیوکۆمب بوو بە یەکەم یاریزان کە ھەردوو خەڵاتی سای یەنگ و باشترین یاریزانی خولی نیشتمانی لە ھەمان وەرزدا بردەوە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی کالیفۆڕنیا
# مانھاتن

| مانھاتن |
| --- |
| بە ئینگلیزی: Manhattan |
|  |
| دامەزران | ١ی کانوونی دووەمی ١٦٢٤ |
| ناو بە زمانی فەرمی | Manhattan |
| خوێندنەوەی ئای پی ئەی | mænˈhætən |
| ناونراوە لەدوای | Manhattan |
| ناسناوی خەڵک | manhattaniti، manhattanite |
| وڵات | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| پایتەخت | بێ نرخ |
| دابەشکاریی کارگێڕی | نیوویۆرک |
| ناوچەی کاتی | ناوچەی کاتی ڕۆژھەڵات، UTC−05:00، UTC−04:00 |
| پۆتانی شوێن | ٤٠°٤٣′٤٢″N ٧٣°٥٩′٣٩″W |
| بەرزترین خاڵ | Manhattan High Point |
| سەرۆک | Gale Brewer |
| دانیشتووان | ١٬٦٩٤٬٢٥١ |
| بەرزی لە ئاستی دەریا | ٨٥ مەتر |
| خاکی ھاوشێوە | New York County |
| ڕووداوە بەرچاوەکان | ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول |
| ڕووبەر | ٨٧٫٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
| Post town | New York |
| وێبگە |  |
| وەسفی ئاڵا | flag of Manhattan |
| دیمۆگرافیای بابەت | demographics of Manhattan |
| کۆدی تەلەفۆن | 212، 646، 917 |
| بینین لە پۆلدا | Category:Views from Manhattan, New York City، Category:Views from automobiles in Manhattan, New York City |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**مانھاتن** (بە ئینگلیزی: Manhattan) یەکێکە لە پێنج ناوچەکەی شاری نیویۆرک و ناوەندی ئابووری و کارگێڕییەکەی و لە ڕووی مێژوویییەوە شوێنی دروستبوونییەتی. مانھاتن لە یەکەمی تشرینی دووەمی ساڵی ١٦٨٣ دامەزراوە و سنوورەکانی ھەمان سنوورەکانی شاری نیویۆرک لە ویلایەتی نیویۆرک. لە ڕووی چڕیی دانیشتووانەوە، مانھاتن چڕترین خاڵە لە ئەمریکا و لە ھەر کیلۆمەتر چوارگۆشەیەکدا ٢٥ ھەزار و ٨٤٦ کەس ھەیە. نەتەوە یەکگرتووەکان و بۆرسەی نیویۆرک لەم ناوچەیەدا ھەڵکەوتوون. ئەم بەشە زۆربەی دوورگەی مانھاتن لەخۆدەگرێت کە بە ڕووباری ھادسۆن و ڕووباری ڕۆژھەڵات و ڕووباری ھارلم سنووردارە، کە چەند دوورگەیەکی بچووکی تەنیشتە؛ و گەڕەکی بچووکی ماربڵ ھیڵز لە برۆنکس بەستراوەتەوە بە ویشکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاەوە، کە بەھۆی ڕووباری ھارلمەوە لە باقی مانھاتن جیاکراوەتەوە.

مانھاتن ڕەگ و ڕیشەی خۆی دەگەڕێتەوە بۆ ناوەندێکی بازرگانی کە لە ساڵی ١٦٢٤ لە مانھاتنی خوارەوە لەلایەن کۆلۆنیالیستەکانی کۆماری ھۆڵەندا دامەزراوە. ناوی ئەم پۆستە نیو ئەمستردام بووە لە ساڵی ١٦٢٦. لە ڕووی مێژوویییەوە، مانھاتن لەلایەن کۆلۆنیالیستە ھۆڵەندییەکانەوە لە ساڵی ١٦٢٦ لە ئەمریکییە ڕەسەنەکان کڕدرا بە ٦٠ گیلدەر کە نزیکەی ١٠٥٩ دۆلارە. ئەم زەوییە و ناوچەکانی دەوروبەری لە ساڵی ١٦٦٤دا کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئینگلتەرا و دوای ئەوەی شا چارڵزی دووەمی ئینگلتەرا زەوییەکەی بە براکەی، دوکی یۆرک بەخشی، ناوی گۆڕدرا بۆ نیویۆرک. نیویۆرک کە دەکەوێتە شاری مانھاتنی ئێستا، لە ساڵی ١٧٨٥ تا ١٧٩٠ وەک پایتەختی ئەمریکا بەکارھاتووە. پەیکەری ئازادی کە ڕەنگە گرنگترین ھێمای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بێت و لە ساڵی ١٨٨٦ بۆ پێشوازیکردن لە تازەھاتووان و کۆچبەران دروست کراوە، ھەروەھا دەکەوێتە شاری مانھاتن. پەیکەری ئازادی پێشوازی لە ملیۆنان کۆچبەر کرد کە لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا بە کەشتی ھاتبوونە ئەمریکا و ھێمایەکی گشتگیرە بۆ ئەمریکا و ئایدیاڵەکانی ئازادی و ئاشتی. مانھاتن لە کاتی یەکخستنی شاری نیویۆرک لە ساڵی ١٨٩٨ بوو بە شارۆچکەیەک.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی کۆمەڵگا
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی جوگرافیا
* ھێمای دەروازەدەروازەی ویلایەتی نیویۆرک
# شانۆی بڕۆدوەی

**شانۆی برادۆی** کە زۆرجار کورتکراوەتەوە بە **بڕۆدوەی**، ئاماژەیە بۆ ئەو نمایشانەی کە لە یەکێک لە ٤٠ شانۆی پیشەیی کە ٥٠٠ کورسی یان زیاتری تێدایە لە ناوچەی شانۆی شەقامی بڕۆدوەی لە مانھاتن لە نیویۆرک ئەنجام دەدرێن. زۆر کەس شانۆی بڕۆدوەی لەگەڵ شانۆی وێست ئێندی لەندەن بە شوێنی باشترین نمایشی بازرگانی لە وڵاتانی ئینگلیزی زمان دەزانن.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Broadway theatre»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣.

* دەروازەی فیلم
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
* دەروازەی کۆمەڵگا
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی ھۆڵیوود
* دەروازەی بۆڵیوود
* دەروازەی شانۆ
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی چاند
* دەروازەی مۆسیقا
# مایکڵ کید

| مایکڵ کید |
| --- |
|  |
| لەدایکبوون | ١٢ی ئابی ١٩١٥ بڕۆکلین، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| مردن | ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧(٢٠٠٧-١٢-٢٣) (٩٢ ساڵ ژیاوە) لۆس ئانجلەس، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| ناوی کاتی لەدایکبوون | Milton Greenwald |
| ھۆی مەرگ | شێرپەنجە |
| شوێنی ناشتن | Hollywood Forever Cemetery |
| زمانی زگماکی | زمانی ئینگلیزی |
| زمانەکانی ئاخاوتن | زمانی ئینگلیزی |
| زمانی نووسین | زمانی ئینگلیزی |
| بواری کار | سەما، کۆریۆگرافی، نواندن |
| پەروەردە | City College of New York، School of American Ballet، New Utrecht High School |
| دەستپێکی چالاکی | ١٩٣٧ |
| خەڵاتەکان | Tony Award for Best Choreography، American Choreography Awards، خەڵاتی شانازیی ئەکادیمیا |
| پاڵێوراوە بۆ | Tony Award for Best Direction of a Musical، Tony Award for Best Direction of a Musical، Tony Award for Best Direction of a Musical |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**مایکڵ کید** (بە ئینگلیزی: Michael Kidd؛ ١٢ی ئابی ١٩١٥ لە بڕۆکلین – ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ لە لۆس ئانجلەس) ئەکتەرێکی ئەمریکی بوو. لە ١٩٣٧ دەستی بە چالاکی کردووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* مایکڵ کید لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان

* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی ھۆڵیوود
* دەروازەی فیلم
* ھێمای دەروازەدەروازەی ئەکتەران
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی ھونەرەکان
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
* دەروازەی شانۆ
# پەڕەپان

**پەڕەپان** (ئینگلیزی: Broadsheet) گەورەترین قەبارەی ڕۆژنامەیە و بە گشتی بە قەبارەکەیدا ئەناسرێتەوە (زۆرجار ٥٦سم پانن). زاراوەکە خۆی لە شێوازەکانی بڵاوکردنەوەوە ھاتوە کە بە گشتی تەنھا پەڕەیەکە. ئەوترێ کەوا یەکەم ڕۆژنامەی پەڕەپان ڕۆژنامەیەکی ھۆڵەندی بوە لە ساڵی ١٦١٨دا.

## پەڕەپانەکانی شانشینی یەکگرتوو

لە شانشینی یەکگرتوو، جگە لە گاردیان و ئیندیپێندێنت کە پێشتر پەڕەپان بوون، دوو ڕۆژنامەی پەڕەپان ڕۆژانە بڵاو ئەکرێنەوە و دوانیش ڕۆژانی یەکشەممە (کۆتایی ھەفتە):

* دەیلی تەلەگراف و سەندەی تەلەگراف
* فاینانشاڵ تایمز
* سەندەی تایمز

## سەرچاوەکان
# جێرمی کلارکسۆن

جێرمی کلارکسۆن
**جێرمی چارڵز ڕۆبێرت کلارکسۆن** (لەدایکبووی ١١ی نیسانی ١٩٦٠) نووسەر، ڕۆژنامەنووس و پێشکەشکاری تەلەڤیزیۆنی ئینگلیزە و بە ھۆی بەرنامەکەی لە تەلەڤیزیۆن بە ناوی "Top Gear" لە کەناڵی بی بی سیی بریتانی ناسراوە کە بە یارمەتی لەگەڵ ڕیچارد ھامۆند و جەیمز مەی پێشکێشی دەکات. بەر لەم بەرنامەیەش جێرمی لە چەندین بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی دی پێشەکشاری کردووە. جێرمی ھەفتانە ستوونی ھەیە لە ڕۆژنامە بریتانییەکان وەک "The Sunday Times" و "The Sun".

## سەرچاوە

* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی ڕۆژنامەوانی
* دەروازەی شانشینی یەکگرتوو
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
* دەروازەی ئۆتۆمۆبیل
# ڕێکخراوی نێونەتەوەیی

نووسینگەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ژنێڤ (سویسرا)، کە ئەو شارەیە زۆرترین ژمارەی ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکانی جیھانی تێدایە
**ڕێکخراوی نێونەتەوەیی**، کە ھەروەھا وەک **دامەزراوەی نێونەتەوەیی** یان **ڕێکخراوی نێوان-حکوومی** (ئای جی ئۆ) دەناسرێت، کۆمەڵەیەکە لە دەوڵەتان کە بەپێی پەیماننامەیەک یان جۆرێکی تری ئامرازێک دامەزراوە کە لەلایەن یاسای نێودەوڵەتییەوە بەڕێوە دەبرێت بۆ شوێنکەوتنی ئامانجە ھاوبەشەکانی دەوڵەتانی ئەندامی. ئای جی ئۆ خاوەنی کەسایەتیی یاسایی خۆیەتی کە جیاوازە لە دەوڵەتانی ئەندامی و دەتوانێت ڕێککەوتنامەی پابەندکەری یاسایی لەگەڵ ئای جی ئۆکانی تر یان لەگەڵ دەوڵەتانی تردا ببەستێت. نەتەوە یەکگرتووەکان (یو ئێن)، ئەنجومەنی ئەورووپا، یەکێتیی ئەفریقا، ڕێکخراوی دەوڵەتە ئەمریکییەکان (ئۆ ئەی ئێس)، ڕێکخراوی پەیمانی ئەتڵەسی باکوور (ناتۆ)، مێرکۆسۆر، و بریکس نموونەی ئای جی ئۆکانن. ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکان لە پلەی یەکەمدا لە دەوڵەتانی ئەندام پێکدێن، بەڵام لەوانەیە قەوارەکانی تریش لەخۆ بگرن، وەک ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکانی تر، کۆمپانیاکان، و ڕێکخراوە ناحکوومییەکان. سەرەڕای ئەوەش، قەوارەکان لەوانەیە پێگەی چاودێریان ھەبێت. لەژێر یاسای نێودەوڵەتیدا، ھەرچەندە پەیماننامەکان بە شێوەیەکی گشتی لە نێوان دەوڵەتاندان، ڕێکخراوە نێوان-حکوومییەکان ھەروەھا توانای بەستنی پەیماننامەیان ھەیە. تێڕوانینە کلاسیکییەکە ئەوە بوو کە تەنھا دەوڵەتان بابەتەکانی یاسای نێودەوڵەتین، بەڵام لەگەڵ دامەزراندنی نەتەوە یەکگرتووەکان، ئەو تێڕوانینە فراوانتر بوو بۆ ئەوەی ڕێکخراوە نێوان-حکوومییەکانیش بگرێتەوە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی سیاسەت
* دەروازەی پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان
# دوورپەیوەندی

نموونەیەک لە تەلەفۆنە سەرەتایییەکان لە مۆزەخانەیەک لە پاریس
**دوورپەیوەندی** (بە ئینگلیزی: Telecommunication) بریتیە لە گواستنەوەی سیگناڵەکانە لە ئەمسەر بۆ ئەوسەری مەودایەک بە مەبەستی گەیاندنی زانیاری. تێلێگراف و تەلەفۆن ناودارترین ئامێرەکانی دوورپەیوەندین لە جیھانی ئەمڕۆ دا. لە ڕابردوودا دووکەڵ، دەوڵ، تیشکی خۆر، و ... بەکاردەھێنران. دوورپەیوەندی بەشێکی گرنگی ئابووریی جیھانە و داھاتی دەستکەوتوو لە پیشەسازیی دوورپەیوەندی لە ساڵی ٢٠٠٦ نزیکەی ١،٢ تریلیۆن دۆلار بووە، لە ساڵی ٢٠١٦دا ئەم ڕێژەیە ٥٫٦ تریلیۆن دۆلار بووە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی تەکنۆلۆژیا
# ھۆکوسای

وێنەی پۆرترەیتی هۆکوسای
**ھۆکوسای** (بە ئینگلیزی: Hokusai) ماوەی ژیانی (٣١ی تشرینی یەکەمی ١٧٦٠ تا ١٠ی ئایاری ١٨٤٩) ، ھۆکوسای ھونەرمەند و وێنەکێشی ژاپۆنیە

## باشترین تابلۆ

* The Great Wave off Kanagawa
* Thirty-six Views of Mount Fuji
* Travellers Crossing the Oi River
* Hodogaya on the Tokaido
* The Dragon of Smoke Escaping from Mt Fuji
* Carp Leaping up a Cascade
* The Strong Oi Pouring Sake
# ئینستاگرام

ئینستاگرام|  |
|  |
| پیشەسازی | نەرمامێری مۆبایل |
| دامەزرا | ٢٠١٠ (2010) |
| دامەزرێنەر | کوین سیسترۆم،مایک کریگێر |
| بارەگا | سان فرانسیسکۆ،کالیفۆرنیا، ویلایەتە یەکگرتووەکان |
| بەرھەمەکان | ئینستاگرام |
| خاوەن | مێتا پلاتفۆرمز |
| ژمارەی کارمەندان | ١٤ (ھەتا ڕێکەوتی تەممووزی ٢٠١٢) |
| بەشێکە لە | فەیسبووک |
| وێبگە | instagram.com |

 **ئینستاگرام** تۆڕێکی کۆمەڵایەتی بڵاو کردنەوەی وێنە و ڤیدیۆیە کە لە تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠١٠ز دامەزراوە.لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠١٢ز مێتا پلاتفۆرمز ئینستاگرامی بە یەک ملیار دۆلار کریەوە.ئینستاگرام پەرەسەندنێکی زۆری هەیە تەنانەت دەوترێ پەرەسەندنەکەی گەیشتووەتەوە ئەپی فەیسبوک.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ماڵپەڕی سەرەکی

* دەروازەی ئینتەرنێت
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی تەکنۆلۆژیا
* دەروازەی کۆمپانیا
* دەروازەی کالیفۆڕنیا
# پۆدکاست

گوێگرتن لە پۆدکاستی «سێریەل» لەڕێگای مۆبایلەوە.
**پۆدکاست** (بە ئینگلیزی: Podcast) شێواز یان ڕێگایەکە بۆ بڵاوکردنەوەی زنجیرە بەرنامەیەکی تۆمارکراوی دەنگی، کە ڕێگە بە بەکارھێنەران دەدات دایبەزێنن یان لەسەر تۆڕی ئینتەرنێت بەئاسانی گوێی لێبگرن. بەشێوەیەکی گشتی، لە پۆدکاستەکان قسەر لەسەر بابەتێکی دیاریکراو دەکرێت بەتایبەت لەو باسانەی کە لە ڕۆژگاری کاتی پۆدکاستەکە ڕوودەدەن.

زۆرێک لە پۆدکاستەکان خاوەن بەستەر یان وێبگەی تایبەت بەخۆیانن کە زانیاری دەربارەی ئەڵقەکان دەنووسن، لەگەڵ کورتەیەک لەسەر ژیانی میوان و پێشکەشکارەکان، ھەروەھا شوێنی پێشنیار ناردن و دانانی بۆچوون بۆ گوێگران دەکەنەوە.

تێچوو و کڕینی پۆدکاستەکان کەمە، زۆربەی پۆدکاستەکانیش بەخۆڕایی بەردەست دەکرێن، بەشێک لە پۆدکاستەکان بەپارەن. لەھەمان کاتدا، دەشێت لە ناوەڕۆکی پۆدکاستەکان ناوەڕۆکی پڕووپاگەندەی بازرگانی و ڕێکلام بوونی ھەبێت، ئەمەش بۆ سوودوەرگرتنێکی ماددییە بۆ گرووپی پۆدکاستەکە.

پاڵنەری جۆراوجۆر لەپشت هاندانی خەڵک هەیە تاکوو پۆکاست بکەن. بەرهەمهێنەری پۆدکاست، کە زۆربەی کات خودی پێشکەشکارەکەیە، لەوانەیە بیەوێت زانیاری، بۆچوون و هەستە تایبەتییەکانی خۆی لەڕێگای پۆدکاستەوە دەرببڕێت، ئەمەش لەپێناو گەیشتنی بە خەڵکێکی زۆر و درووستکردنی کاریگەری.

## ناو

وشەی پۆدکاست لە ئەنجامی لێکدانی هەر دوو وشەی ئایپۆد و وەشاندن (برۆدکاست) درووستبووە. وشەی پۆدکاست (Podcasting) بۆیەکەمینجار لەلایەن ڕۆژنامەنووسی گاردیان و ستونووسی بی بی سی، بێن هامەرسلی پێشنیارکرا. ئەمەش ئەوکاتەبوو کە ناوبراو وتارێکی لە شووباتی ٢٠٠٤ لە گاردیان بڵاوکردەوە. لەسەرەتادا پۆدکاست بۆ خوێندنەوەی دەنگی بلۆگ و نووسراوەکانی وێب بەکاردەهات. دواتر کۆمپانیای ئەپڵ لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٥، بەرنامەی پۆدکاستی بۆ ئایپۆد و ئایتونز زیادکرد.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Podcast»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ١٨ی نیسانی ٢٠٢٠.

* دەروازەی کۆمپیوتەر
* دەروازەی ئینتەرنێت
* دەروازەی ڕادیۆ
* ھێمای دەروازەدەروازەی زانستی کۆمپیوتەر
# کازوویۆ سێجیما

|  |
| --- |
| **کازوویۆ سێجیما** |
|  |
| زانیارییەکانی کەسایەتی |
| ناوی تەواو | کازوویۆ سێجیما |
| ڕێکەوتی لەدایکبوون | ١٩٥٦ |
| شوێنی لەدایکبوون | پارێزگای ئیباراکی، ژاپۆن |
| ھاوڵاتیبوون |  ژاپۆنی |
| چالاکی |
| خەڵاتەکان | خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر(٢٠١٠) |

**کازوویۆ سێجیما** (بە ئینگلیسی: Kazuyo Sejima، بە ژاپۆنی:妹島 和世)، (لەدایکبووی ساڵی ١٩٥٦)، تەلارسازێکی ژاپۆنییە.

کازوویۆ سێجیما ساڵی ٢٠١٠ توانی خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر مسۆگەڕ بکات.

## سەرچاوەکان

* «ویکیپیدیای ئینگلیسی». لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١١ ھێنراوە.

* دەروازەی نژیاروانی
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی ژاپۆن
* دەروازەی ژن
# ئینتێل

لۆگۆی ئینتێل
**بەشدارگەی ئینتێل** (بە ئینگلیزی: Intel Corporation) کۆمپانیایەکی ئەمریکایییە کە لە بواری تەکنۆلۆژیا کار دەکا و بەگوێرەی داھات گەورەترین سازکەری تەڵەزمی نیمچەگەیێنەرە لە جیھاندا. ئینتێل داھێنەری زنجیرە وردەپێواژۆکارەکانی (میکرۆپرۆسێسۆر) ئیکس٨٦ -ە، ئەو پێواژۆکارانەی لە زۆربەی کۆمپیوتەرە کەسییەکاندا دەدۆزرێنەوە. ساڵی ١٩٦٨ دامەزراوە و بنکەکەی لە سانتاکلارای کالیفۆرنیادایە.

* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی کالیفۆڕنیا
* دەروازەی تەکنۆلۆژیا
* دەروازەی کۆمپیوتەر
* دەروازەی کۆمپانیا
* ھێمای دەروازەدەروازەی زانستی کۆمپیوتەر
# وارن سپێکتەر

| وارن سپێکتەر |
| --- |
|  |
| لەدایکبوون |  (١٩٥٥-١٠-٠٢) ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٥ مەیامی، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| ھاوسەر | Caroline Spector |
| پیشە | ڕۆماننووس، زانای کۆمپیوتەر، video game designer، role-playing game designer، video game director |
| پەروەردە | زانکۆی تێکساس لە ئۆستن، Northwestern University |
| دانیشتووی | ئۆستن، تێکساس، مانھاتن |
| شوێنی کار | ئۆستن، تێکساس |
| خەڵاتەکان | Game Developers Choice Award - Lifetime Achievement |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**وارن ئیڤان سپێکتەر** (بە ئینگلیزی: Warren Evan Spector؛ لەدایکبووی ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٥) دیزاینەری ڕۆڵگێڕان و یاری ڤیدیۆیی ئەمریکییە، دەرھێنەر، نووسەر، بەرھەمھێنەر و دیزاینەری بەرھەمھێنانە.

ئەو بە دروستکردنی کایەکانی سیمولەیتەری نقومکەر ناسراوە، کە کۆمەڵێک ھەڵبژاردەی بەرفراوان دەدەن بە یاریزانان لە چۆنیەتیی پێشڤەچووندا. دەرئەنجامی ئەو ھەڵبژاردانەش دواتر لە جیھانی کایە سیمولەیتکراوەکەدا لە ئاستەکان یان ئەرکەکانی دواتردا نیشان دەدرێن. ئەو زیاتر بە کایە ڤیدیۆیییە پەسەندکراوەکەی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە بە ناوی *«دێئەس ئێکس»* ناسراوە کە فەلسەفەی ھەڵبژاردن و دەرئەنجام بەرجەستە دەکات لە ھەمان کاتدا توخمەکانی چەشنەکانی تەقەکەری کەسی یەکەم، ڕۆڵگێڕان، و کایەی سەرکێشی تێکەڵ دەکات. جگە لە *«دێئەس ئێکس»*، سپێکتۆر بە کارەکانی ناسراوە لەو کاتەی لەلایەن لوکینگ گڵاس ستۆدیۆزەوە دامەزرابوو، کە لەوێدا بەشدار بوو لە دروستکردنی چەندین ناونیشانی پەسەندکراو لەوانە *«ئەڵتیما ئەندەروۆرڵد»*، *«ئەڵتیما ئەندەروۆرڵد ٢»*، *«سیستم شۆک»*، و *«سیف: پڕۆژە تاریکەکە»*. ئەو لەلایەن ئەدەرساید ئینتەرتەینمەنتەوە دامەزراوە، کە لەوێ بەشێک بووە لە تیمی پەرەپێدان بۆ *«سیستم شۆک ٣»*یە وەستاوەکە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی کایەی ڤیدیۆیی
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا