Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# لۆس ئانجلەسی گەورە

| لۆس ئانجلەسی گەورە |
| --- |
|  |
| وڵات | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| دابەشکاریی کارگێڕی | کالیفۆڕنیا |
| ناوچەی کاتی | ناوچەی کاتیی ئۆقیانووسی ئارام |
| پێداچوونی ناوچەیی | Los Angeles–Long Beach combined statistical area |
| پۆتانی شوێن | ٣٤°٠′٠″N ١١٨°٠′٠″W |
| دانیشتووان | ١٨٬٦٤٤٬٦٨٠ |
| ئابووری بابەت | economy of the Greater Los Angeles Area |
|  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**لۆس ئانجلەسی گەورە** (بە ئینگلیزی: Greater Los Angeles) قەرەباڵغترین ناوچەی شارنشینە لە ویلایەتی کالیفۆڕنیای ئەمریکا، کە پێنج ناوچە لە باشووری کالیفۆڕنیا لەخۆ دەگرێت، لە ناوچەی ڤێنتوراوە لە ڕۆژاواوە تا ناوچەی سان بێرناردینۆ و ناوچەی ڕیڤەرساید لە ڕۆژھەڵات، لەگەڵ شاری لۆس ئانجلەس و ناوچەی ناوچەی لۆس ئانجلەس لە ناوەندیدا، و ناوچەی ئۆرێنج لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە. ناوچە ئامارییە یەکگرتووەکانی لۆس ئەنجلێس-لۆنگ بیچ (CSA) ٣٣٬٩٥٤ میلی چوارگۆشە (٨٧٬٩٤٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە) دەگرێتەوە، کە دەیکات بە گەورەترین ناوچەی شارنشینی وڵاتە یەکگرتووەکان لە ڕووی ڕووبەرەوە. ناوچە شارنشینە پەیوەستەکە ٢٬٢٨١ میلی چوارگۆشەیە (٥٬٩١٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە)، لەکاتێکدا پاشماوەکەی زۆربەی لە شاخ و بیابان پێکھاتووە. بە دانیشتووانێکی مەزەندەکراوی زیاتر لە ١٨٫٣ ملیۆن کەس (بەپێی فەرمانگەی سەرژمێری ئەمریکا، ٢٠٢٣)، دووەم گەورەترین ناوچەی شارنشینە لە وڵاتەکەدا، دوای نیویۆرک، ھەروەھا یەکێکە لە گەورەترین مێگاسیتییەکانی جیھان.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی کالیفۆڕنیا
* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
# نیو ئینگلاند

| نیو ئینگلاند |
| --- |
| ناو بە زمانی فەرمی | New England |
| بەشداربووە لە | King William's War |
| ناونراوە لەدوای | ئینگلتەرا |
| ناسناوی خەڵک | New Englander، Yankee |
| وڵات | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| دابەشکاریی کارگێڕی | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| ناوچەی کاتی | ناوچەی کاتی ڕۆژھەڵات |
| پۆتانی شوێن | ٤٤°١٢′٢٠″N ٧٠°١٨′٢٣″W |
| Coordinates of geographic center | ٤٣°٦′٠″N ٧١°٣٦′٠″W |
| Coordinates of easternmost point | ٤٤°٤٨′٥٥″N ٦٦°٥٦′٥٩″W |
| Coordinates of northernmost point | ٤٧°٢٧′٣٥″N ٦٩°١٣′٢٩″W |
| Coordinates of southernmost point | ٤٠°٥٨′٥٧″N ٧٣°٣٧′٢٤″W |
| Coordinates of westernmost point | ٤١°٦′٢″N ٧٣°٤٣′٣٩″W |
| بەرزترین خاڵ | Mount Washington |
| دانیشتووان | ١٤٬٨٤٥٬٠٦٣ |
| ھاوسنوورە لەگەڵ | Mid-Atlantic |
| ڕووبەر | ١٨٦٬٤٤٧ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
| وەسفی ئاڵا | flag of New England |
| ئابووری بابەت | economy of New England |
| دیمۆگرافیای بابەت | demographics of New England |
| پێڕست | Extreme points of New England |
|  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**نیو ئینگلاند**، ناوچەیەکە لە شەش ویلایەت پێکھاتووە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان: کۆنێتیکت، مەین، ماساچووسیتس، نیوھەمپشیر، ڕۆد ئایلەند و ڤێرمۆنت. لە ڕۆژاواوە سنووری لەگەڵ ویلایەتی نیویۆرک ھەیە و لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ھەرێمی نیوبرەنزویکی کەنەدی و لە باکووریشەوە لەگەڵ ھەرێمی کیوبێکی کەنەدی سنووری ھەیە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی جوگرافیا
# گوستاڤیا

| گوستاڤیا |
| --- |
| بە فەرەنسی: Gustavia |
|  |
| دامەزران | ١ی کانوونی دووەمی ١٧٨٥ |
| ناو بە زمانی فەرمی | Gustavia |
| ناونراوە لەدوای | Gustav III of Sweden |
| وڵات | فەڕەنسا |
| پایتەختی | سەینت بارتێلێمی |
| دابەشکاریی کارگێڕی | سەینت بارتێلێمی |
| پۆتانی شوێن | ١٧°٥٣′٥٥″N ٦٢°٥٠′٥٧″W |
| دانیشتووان | ٩٬١٣١ |
| کۆدی پۆستە | 97133 |
|  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**گوستاڤیا** شارۆچکەی سەرەکی و پایتەختی دوورگەی سەینت بارتێلێمییە. لە بنەڕەتدا ناوی لۆ کارێناژ بوو، وەک ڕێزێک بۆ پاشا گوستاڤی سێیەمی سوێد ناوەکەی گۆڕدرا.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی فەڕەنسا
* دەروازەی ئەندازیاری
# ئایسلەند

| Icelandئایسلەند |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |

 |
| **سروود:** |
|   |
| **پایتەخت** | ڕەیکژافیک ﻿ / ﻿ |
| گەورەترین | پایتەخت |
| زمانە فەرمییەکان | ئایسلەندی |
| **گرووپە ڕەگەزییەکان**  | ٩٣٪ ئایسلەندی، ٧٪ ڕەگەزی تر. |
| دەوڵەت | یەکەی ویلایەت |
|  -  | سەرۆک وڵات | ئۆلاگور ڕاگنار گریمسۆن |
|  -  | جێگری سەرۆک | جۆھاننا سیگوراردۆتتیر |
| دامەزران |
|  -  | ڕیفراندۆمی کۆماری ئایسلاند | ١٧ی حوزەیرانی ١٩٤٤  |
| ڕووبەر |
|  -  |  | ١٠٣٠٠١ کیلۆمەتری چوارگۆشە (١٠٧) **ھەڵەی دەربڕین: پیتێکی نەناسراو ھەیە "١"** مایلی چوارگۆشە  |
| ژمارەی دانیشتوان |
|  -  | بەراوردی ٢٠١١ | ٣١٨٤٥٢ (١٧٥) |
|  -  | چڕی | ٣٠١ کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە (٢٣٢) **ھەڵەی دەربڕین: پیتێکی نەناسراو ھەیە "٣"**کەس لە مایلی چوارگۆشە |
| دراو | کرۆنی ئایسلەندی (`ISK`)  |
| ناوچەی کاتی | GMT (UTC+٠) |
| لای لێخوڕین | ڕاست |
| پاوانی ئینتەرنێت | .is |

**کۆماری ئایسلەند** (بە ئایسلەندی: Ísland یان Lýðveldið Ísland) وڵاتێکی دوورگەیی «ئەورووپییە» لە باکووری زەریای ئەتڵەسی لە پەراوێزی ناوەڕاستی ئەتڵەسی. ژمارەی دانیشتووانی ٣٢٠ ھەزار کەسە و ڕووبەرەکەی ١٠٣ ھەزار کیلۆمەتر دووجایە پایتەختەکەی [ڕیکیاڤیکە] و گەورەترین شاری ئەو وڵاتەیە، بەو پێیەی کە خۆی و ناوچەکانی باشووری ڕۆژاوای وڵاتەکەی زیاتر لە دوو لەسەر سێی دانیشتووانی ئەو وڵاتەیە. ئایسلەندا وڵاتێکی چالاکە لە ڕووی گڕکان و جیۆلۆجییەوە. زەوییە سەرەکییەکە لە فەلاتێک پێکھاتووە کە بە کێڵگەی خۆڵ و شاخ و سەھۆڵبەندان تایبەتمەندە، لەکاتێکدا زۆرێک لە سەھۆڵبەندانەکان لە ڕێگەی ناوچە نزمەکانەوە دەڕژێنە ناو دەریاکانەوە. چەمی کەنداو کەشوھەوای ئایسلەندا مامناوەند دەکات، ئەمەش وای کردووە کە مامناوەند بێت و گونجاو بێت بۆ ژیان سەرەڕای ئەوەی لەسەر سنوورەکانی بازنەی [جەمسەری باکوور] ھەڵکەوتووە.

## جوگرافیا

نەخشەی گشتیی تۆپۆگرافی
ئایسلەندا دەکەوێتە شوێنی یەکگرتنی زەریای ئاتلانتیکی باکوور و زەریای جەمسەری باکوور. دوورگەی سەرەکی بە تەواوی لە باشووری بازنەی جەمسەری باکوورەوەیە، بە دوورگە بچووکەکەی ئایسلەندی گریمسی لە کەناری باکووری دوورگەی سەرەکیدا تێدەپەڕێت. ئەم وڵاتە دەکەوێتە نێوان ھێڵی پانی ٦٣ بۆ ٦٨ پلە باکوور و درێژی ٢٥ و ١٣ پلە ڕۆژاوا.

ئایسلەندا لە کیشوەری ئەورووپا نزیکترە وەک لە وشکانی ئەمریکای باکوور، ھەرچەندە نزیکترینە لە گرینلاند (٢٩٠ کم؛ ١٥٥ میل دەریایی) کە دوورگەیەکی ئەمریکای باکوورە. ئایسلەندا بە گشتی لە ئەورووپادا بە ھۆکاری جوگرافی، مێژوویی، سیاسی، کولتووری، زمانەوانی و پراکتیکی دانراوە.

## دانیشتووان

بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی ئایسلەند ٣٣٣٬١٣٥ کەس بووە کە بە یەکێک لە کەم حەشیمەتترین وڵاتانی جیھان لە قەڵەم دەدرێت. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٥٫٧ ساڵە. ھەروەھا ٩٤ لەسەدی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.

## ئەمانەش ببینە

* مۆزەخانەی جیھانی ڤایکینگ
* سنووری نەمسا-ئەڵمانیا

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ئەورووپا
* دەروازەی سیاسەت
* دەروازەی وڵاتەکان
* دەروازەی پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان
* دەروازەی ئایسلەند
# دوورگەکانی ئەشمۆر و کارتیەر

| دوورگەکانی ئەشمۆر و کارتیەر
Territory of Ashmore and Cartier Islands |
| --- |
| خاکەکانی دەرەوەی |
| وێنەی دوورگەکان لە ئاسمانەوە |
|  |
| دوورگەکانی ئەشمۆر و کارتیەر |
| وڵات |  ئوسترالیا |
| دوورگە | - |
| کۆمەڵە - دوورگە | - |
| شوێن | ئۆقیانووسی ئارام |
| دەسەڵات |
|  • بەڕێوەبەر | وەزارەتی گواستنەوەی ئوسترالیا |
| ڕووبەر |
|  • سەرجەم | ١٩٩٫٤٥ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٧٧٫٠١ میلی چوارگۆشە) |
| ژمارەی دانیشتووان (٢٢٠٧) |
|  • سەرجەم | ٠ |
|  • چڕی | ٠٫٠ کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە (٠٫٠ کەس لە میلی چوارگۆشە) |
| ناوچەی کاتی | UTC٨+ (UTC) |

**دوورگەکانی ئاشمۆر و کارتیەر** بە ئینگلیزی: Ashmore and Cartier Islands دوو کۆمەڵە دوورگەی بچووک و نزمن کە لە ناوچەی گەرمەسێری ئوقیانووسی هیندی هەڵکەوتوون، ئەو دوورگانە لە باشووری ئیندۆنیزیا و باکووری ئوسترالیان و بەشێکن لە خاکەکانی دەرەوەی ئوسترالیا

## جوگرافیا

سنووری کۆمەڵە دوورگەکانی ئاشمۆر (لە ڕۆژاوا) و کارتیەر (لە ڕۆژهەڵات) بە گشتی ١٩٩،٤٥ km2 کە لە نێو شیلانە دەریاییەکان دایە.
لەو پانتاییە نزیک بە ١١٤،٤٠٠ km2 بریتیە لە وشکی . ئەو خاکە تا ساڵی ٢٠٠٧ لە لایەن کانبێرا و لە ڕێگای وەزارەتی دادی وڵاتی ئوسترالیا بەڕێوەدەبرا، بەڵام لەو ساڵەوە درایە وەزارەتی گواستنەوەو گەیاندن.

## ژینگەزانی

ئەم دوورگانە لە ساڵی ١٩٨٣ وەکوو ناوچەی پارێزراوی دەریایی هەژمار دەکرێن، جۆراوجۆری گیانلەبەران لەو دوورگەیە دا گەلێک زۆرە. هەروەها لە لای ڕۆژاوای ئەم دوورگانە و لە دەریای تیمۆر و ئارافۆرا دا ١٤ جۆری جیاوازی ماری دەریایی و زیاتر لەهەر شوێنێکی تر بەدی کراوە. جگە لەوەش هەبوونی هەڵدێر و کەندی شیلانی و ژیانی گیانلەبەرە ئاوژییەکان گرینگی ئەم ناوچەی زیاد کردووە. ڕێککەوتنامەی نێوان وڵاتی ئیندۆنێزی و ئوسترالیا بوو بە هۆکارێک تا ماسیگرەکانی ئیندۆنیزیا ئاستەنگێکی زیاتریان لەم ناوچانە دا هەبێت.

## ئابووری و کۆچبەری

هیچ چالاکیەکی ئابووری لەم دوورگانە دا بوونی نیە. دوورگەی ئاشمۆر نزیکترین بەشی خاکی ئوسترالیایە لە ئیندۆنیزیا بوو کە حەشارگەیەکی پەسەندکراو بوو بۆ پەنابەران و پەناخوازان کە لە لایان قاچاخچیەکان دەبردرانە ئوسترالیا. کاتێک دەچوونە ناو ئەم دوورگانە بە بیانووی ئەوەی کە گەیشتوونەتە خاکی ئوسترالیا و مافی پەنابەریان داوا دەکرد. ئەمە بەرە بەرە بوو بە هۆکارێک بۆ خراپ بوونی ناوی ناوچەکە، لە کاتێک دا کە کۆمەڵێک پەنابەری سیاسی هەلاتنە ئەم دوورگانە بابەتەکە گرینگتر بوو.

## پێشانگای وێنە

* ناوچەی دوورگەی ئاشمۆر
* ناوچەی دوورگەی هیبێرنیا
* ناوچەی دوورگەی کارتیەر

## سەرچاوە

* ویکی ئینگلیزی Ashmore and Cartier Islands

* دەروازەی ئۆقیانووسیا
* دەروازەی جوگرافیا
# پیلبێرا

|  |
| --- |
| پیلبێرا |
| Region |
|  هەرێمی پیلبێرا  |
| وڵات | ئوسترالیا |
| ویلایەت | ئوسترالیای ڕۆژاوا |
|  |
| پانتایی | ٥٠٢٬٠٠٠ km2 (١٩٣٬٨٢٣ sq mi) |
|  |
| دانیشتوان | ٤٨,٦١٠ (*۲۰۱۰*) |
|  |

**پیلبێرا** (بە ئینگلیزی: Pilbara) یەکێکە لە (٩) نۆ هەرێمەکەی ویلایەتی ئوسترالیای ڕۆژاوا. پیلبێرا هەرێمێکی گەورە، وشک و کەم دانیشتووە لە باکووری ویلایەتەکە دا، کە ناسراوە بە خەڵکی خۆجێیی ئوسترالیا، دیمەنی جوان، خاکی سوور و عەنباری کانزایی زۆر بە تایبەتی ئاسن.

هەرێمی پیلبێرا
لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٠ دا دانیشتوانی ئەم هەرێمە ٤٨،٣١٠ کەس بووە. پانتاییەکە ٥٠٢،٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە.

## کەشوھەوا

گەردەلوولی گەرمەسێری ٢٧ی ئازاری ٢٠٠٤

| زانیاریی کەشوھەوا بۆ «پۆرت هێدلاند (کەنارەکان)» |
| --- |
| مانگی زایینی | ١ | ٢ | ٣ | ٤ | ٥ | ٦ | ٧ | ٨ | ٩ | ١٠ | ١١ | ١٢ | ساڵ |
| بەرزترین پلەی تۆمارکراو | ٤٩٫٠ | ٤٨٫٢ | ٤٥٫٩ | ٤٢٫٤ | ٣٨٫٨ | ٣٥٫٥ | ٣٤٫٤ | ٣٦٫٨ | ٤٢٫٢ | ٤٦٫٩ | ٤٧٫٤ | ٤٧٫٩ | ٤٩٫٠ |
| نێونجی بەرزترین پلە | ٣٦٫٤ | ٣٦٫٢ | ٣٦٫٧ | ٣٥٫٢ | ٣٠٫٦ | ٢٧٫٦ | ٢٧٫١ | ٢٩٫٢ | ٣٢٫٣ | ٣٤٫٨ | ٣٦٫٢ | ٣٦٫٦ | ٣٣٫٢ |
| نێونجی کەمترین پلە | ٢٥٫٦ | ٢٥٫٥ | ٢٤٫٥ | ٢١٫٤ | ١٧٫٢ | ١٤٫١ | ١٢٫٣ | ١٣٫١ | ١٥٫٤ | ١٨٫٤ | ٢١٫٣ | ٢٤٫٠ | ١٩٫٤ |
| کەمترین پلەی تۆمارکراو | ١٨٫١ | ١٦٫٣ | ١٥٫٨ | ١٢٫٢ | ٧٫٠ | ٤٫٧ | ٣٫٢ | ٣٫٧ | ٧٫٧ | ١١٫١ | ١٢٫٤ | ١٦٫٦ | ٣٫٢ |
| نێونجی باران بارین میلیمەتر | ٦٢٫٢ | ٩٤٫٨ | ٥٠٫١ | ٢٢٫٤ | ٢٧٫٠ | ٢٠٫٧ | ١١٫١ | ٤٫٩ | ١٫٣ | ٠٫٩ | ٢٫٧ | ١٧٫٩ | ٣١٤٫٤ |
| سەرچاوە: Bureau of Meteorology |

| زانیاریی کەشوھەوا بۆ «نیومان(خۆجێیی)» |
| --- |
| مانگی زایینی | ١ | ٢ | ٣ | ٤ | ٥ | ٦ | ٧ | ٨ | ٩ | ١٠ | ١١ | ١٢ | ساڵ |
| بەرزترین پلەی تۆمارکراو | ٤٧٫٠ | ٤٦٫٠ | ٤٣٫٣ | ٤٠٫٤ | ٣٥٫٢ | ٣٣٫٠ | ٣١٫٠ | ٣٤٫١ | ٣٨٫٠ | ٤٢٫٩ | ٤٣٫٩ | ٤٥٫٠ | ٤٧٫٠ |
| نێونجی بەرزترین پلە | ٣٩٫٥ | ٣٧٫٢ | ٣٥٫٨ | ٣١٫٦ | ٢٧٫٣ | ٢٢٫٩ | ٢٣٫٠ | ٢٥٫٨ | ٣٠٫٥ | ٣٥٫٠ | ٣٧٫٤ | ٣٨٫٩ | ٣٢٫١ |
| نێونجی کەمترین پلە | ٢٥٫٣ | ٢٤٫٤ | ٢٢٫٤ | ١٨٫٤ | ١٣٫٠ | ٩٫٦ | ٨٫١ | ١٠٫١ | ١٣٫٧ | ١٧٫٩ | ٢١٫٤ | ٢٣٫٩ | ١٧٫٣ |
| کەمترین پلەی تۆمارکراو | ١٦٫١ | ١٧٫٠ | ٩٫٠ | ٦٫٠ | ١٫٠ | −١٫١ | −٢٫٠ | −٢٫٠ | ١٫٠ | ٦٫٠ | ١١٫٨ | ١٥٫٢ | −٢٫٠ |
| نێونجی بارین میلیمەتر | ٥٧٫٢ | ٧٨٫٩ | ٤١٫٧ | ١٨٫٤ | ١٨٫٥ | ١٤٫٦ | ١٥٫١ | ٧٫٧ | ٣٫٤ | ٤٫٧ | ١٠٫٥ | ٣٧٫٤ | ٣١٢٫٠ |
| سەرچاوە:  |

## سەرچاوە

* ، «en:Pilbara»، ویکی ئینگلیزی.

* دەروازەی جوگرافیا
# یاری فرە یاریزانی بە شێوەی ئۆنڵاین

**یاری فرە یاریزانی بە شێوەی ئۆنڵاین** (بە ئینگلیزی: Massively multiplayer online game) ئەو یاریە ڤیدیۆیەیە کە یاریزانەکان پێکەوە لە ئینتەرنێت یاری دەکەن. ئەم یارییانە جیاوازن لە یارییە ڤیدیۆییە سەرهێڵەکانی تر چونکە یاریزان زۆرن لە هەمان کاتدا یاری لەگەڵ یەکتر دەکەن.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Massively multiplayer online game»، ویکیپیدیای ئینگلیزی سادە. سەردان لە ٩ی ئازاری ٢٠٢٢.

* دەروازەی کایەی ڤیدیۆیی
* دەروازەی ئینتەرنێت
# کایەی بچووک

یارییەکی بچووکی «بیچستیکبۆڵ» لەناو کایەی *ئە شۆرت ھایک*
**یاریی بچووک** (بە ئینگلیزی: minigame، ھەروەھا بە *mini game* و *mini-game*یش دەنووسرێت، ھەندێک جار پێی دەوترێت *subgame* یان *microgame*)یارییەکی کورتە کە زۆرجار لەناو کایەیەکی ڤیدیۆییی دیکەدا بوونی ھەیە. یاریی بچووک شێوازی یاریکردنی جیاوازی ھەیە و زۆربەی کات سادەتر و بچووکترە لەو یارییەی کە تێیدایە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی کایەی ڤیدیۆیی
# ڕاین

ڕووبارەکە لەسەر نەخشە
**ڕاین** (بە ئەڵمانی: Rhein) ڕووبارێکە لە ئەورووپا کە بە نێوان سویسرا، ئەڵمانیا، لیختنشتاین و ھۆڵەندا تێپەڕ دەبێت، ئەم ڕووبارە بە گرینگترین ڕووبار لە مێژووی ئەورووپا و یەکێک لە ڕووبارە درێژەکانی کیشوەرەکە دادەنرێت.

بە هۆی بەناوبانگی، ڕووباری ڕاین لە نێوی ئەدەبیاتی کوردی دا جێگەی خۆی کردووەتەوە بۆ وێنە مامۆستا هەژار لە دیوانی بۆ کوردستان و لە ژێر ناوی فرمێسکی هەژارێک بەم شێوە دەنووسێت

لەسەر چۆمی ڕاین لە ڕۆژگارێ جارێ

تکا ئەشکی ئاوارە کوردێ، هەژارێ

بەسەریا خوڕی: کوێندەریی ئەی تکەی سوێر

ئەتۆ و ئێرە چی دەنکە فرمێسکی بێ خێر؟

وتی: ئاوی چاوی کوڕی کوردستانم

لە دەجلە و فوراتڕایە ناو و نیشانم

لە زێڕینەڕوود و تەتاهۆ سەلامێ

لە بەژنت لە چلچەشمە پێمە پەیامێ

لەسەرخۆ بە ئەی ڕاینی شۆخ و شیرین

شتێک بووین ئەمەش گەرچی ئێستا ئەسیرین

هەچەند دیل و بێچارەشە نیشتمانم

ببەخشە لە جێی تۆی بە خۆشتر دەزانم

چ کەڵوە و چ سیروان و ئاوێژەڕۆیە

بە دیمەن هەمووی شۆخ و شەنگتر لە تۆیە

ئەگەر لادەچێ ئەم تەمەی نەگبەتیمان

بە خاوەن دەبێ کێو و چۆم و زەویمان

لە دڕکی نەیاران بژارێکی دەکرێ

هەزارانی وەک تۆ لە شاباشی دەدرێ

بەڵێ ئاوی چاوم لە دڵ هەڵکزاوم

لەڕێی سەربەخۆبوونی کوردان ڕژاوم

وتی ڕاین: ئەی تیشک و هێزی دڵی من

وەرە باوەشم بتبەمە بەحری بێ بن

بە هاوار و دادت موحیت بشڵەژێنە

لە چەپگەردی گەردوون بەشی کورد بسێنە

## بنەچەی ناوەکەی

ناوی ڕووبارەکە لە لە وشەی (سیلیتی: Renos)ەوە داتاشراوە کە بە مانای "تێپەڕین یان ڕۆیشتن" دێت.

* دەروازەی ئەڵمانیا
* دەروازەی ئەورووپا
* دەروازەی سویس
* دەروازەی فەڕەنسا
# خاناتی کریمە

| خاناتی کریمە تەختی کریمە و دەشتی قپچاق Taht-i Qırım ve Deşt-i Qıpçaq |
| --- |
| دەوڵەتی ئۆتۆنۆمی لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی، خانات |
| ١٤٤١–١٧٨٣ |
|
Flag

Coat of arms (سەدەی ١٧-١٨) |
|  سنووری فراوانبوونی خاناتی کریمە (تەختی کریمە و دەشت-ی کیپچاک) لەسەر زەویەکانی ئولوسی جۆچی تا ساڵی ١٥٢٣. |
| ناوەند | * چووفوت کالە
* ستاری کریم
* باخچی سەرای
 |
| ناوی ھاووڵاتی | Crimean |
| مێژوو |  |
| حکوومەت |  |
| جۆر | پاشایەتی ھەڵبژێردراو |
| **خان** |   |
|  |
| • ١٤٤١–١٤٦٦  | مەلیک حاجی کرای (یەکەم) |
| • ١٧٧٧–١٧٨٣  | شاھین کرای (کۆتا) |
|  |
|  |
| مێژوو |   |
|  |
| • دامەزراندن  | ١٤٤١ |
| • لکاندنی خاناتی کریمە لەلایەن ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا  | ١٧٨٣ |
|  |
|  |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **پێشوو** | **دواتر** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | ھۆردی زێڕین |
|  | میرنشینی تیۆدۆرۆ |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی |  |

 |

 |
| ئەمڕۆ بەشێک لە | * مۆلدۆڤا
* ڕووسیا
* ئوکراینا
 |

**خاناتی کریمە**، خۆی بە تەختی **کریمە و دەشت-ی قیپچاق** پێناسە کردووە، و لە مێژوونووسی و جوگرافیای کۆن و کۆنی ئەوروپیدا کە بە تارتاری بچووک ناسراوە، دەوڵەتێکی تاتاری کریمە بووە کە لە ساڵی ١٤٤١ تا ١٧٨٣ بوونی ھەبووە، تەمەنی درێژترین خاناتەکانی تورکیا بووە کە شوێنی ئیمپراتۆریەتی ھۆردی زێڕین گرتەوە. لە ساڵی ١٤٤١ لەلایەن مەلیک حاجی کرای دامەزراوە، وەک میراتگری ڕاستەوخۆی ھۆردی زێڕین و دەشت قیپچاق دادەنرا.

لە ساڵی ١٧٨٣دا بە پێشێلکردنی پەیماننامەی کوچوک کاینارکای ساڵی ١٧٧٤ (کە گەرەنتی دەستوەرنەدانی ھەردوو ڕووسیا و ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی لە کاروباری خاناتی کریمەدا کردبوو)، ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا خاناتەکەی خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە. لە نێو زلھێزەکانی ئەورووپادا، تەنھا فەڕەنسا بە ناڕەزایەتییەکی ئاشکرا لە دژی ئەم کردەوەیە ھاتە دەنگ، ئەمەش بەھۆی ھاوپەیمانێتییە درێژخایەنەکەی فەڕەنسا و عوسمانی.

لە سەدەی ١٣ و ١٤دا، ھۆزەکانی تاتار کە پێشڕەوییان دەکرد بۆ ناوەوەی ڕووسیا و چەمی کیپچاک (دەشت-ی کیپچاک) ژیانی کۆچەریی خۆیان جێھێشت و لە کریمیا نیشتەجێ بوون. پێشبڕکێی باڵادەستی لەم ناوچەیەدا کە لە دوای ڕووخانی ھۆردی زێڕین دەستی پێکرد، لەلایەن مەلیک حاجی کرایەوە سەرکەوت کە لە نەوەی تۆکا تەمور کوڕی بچووکی کوچی بوو کە یەکێک بوو لە کوڕەکانی چەنگیزخان و سەرکردایەتی تاتارەکانی دەکرد.

لە سەرەتای سەدەی پازدەھەمدا لە لیتوانیا لەدایک بووە، کاتێک کۆمەڵێک تاتار لەژێر دەسەڵاتی شا ڤیتۆڵددا پەنایان بۆ لیتوانیا بردووە. دوای گەورەبوونی بە ھاوکاری عەشیرەتی "شیرین" ھەژموونی لە کریمیا دامەزراند. لە ساڵی ١٤٤١ بە ناوی خۆیەوە دراوی دروست کردووە، بۆیە ساڵی ١٤٤١ وەک بەرواری دامەزراندنی خانات وەرگیراوە.

کاتێک کوڕەکانی حاجی کرای بۆ ماوەیەکی زۆر شەڕیان لەگەڵ یەکتر کرد بۆ بەدەستھێنانی تەختی پاشایەتی، ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی یارمەتی یەکێک لە کوڕەکانی حاجی کرای بە ناوی مێنگلی کرای دا لە شەڕەکەیدا دژی براکانی بۆ ئەوەی شەڕەکە زیاتر نەخایەنێت و دڵنیابێت لەوەی کە دۆستێکی عوسمانی لەسەر تەختی کریمە بێت، ھەروەھا یارمەتیی دا بۆ بەدەستھێنانی نازناوی "پارێزەری دوو کیشوەر یان خانی دوو دەریا" وەک خانی کریمە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی ئوکراینا
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی
* دەروازەی وڵاتەکان
* دەروازەی ڕووسیا

* دەروازەی تورکیا
* دەروازەی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی
* دەروازەی یۆنان
* دەروازەی وڵاتەکان
# زمانی ئازەربایجانی

| ئازەربایجانی |
| --- |
| Azərbaycan dili (ئەلفوبێی لاتین) تۆرکجه (ئەلفوبێی عەرەبی) |
| خوێندنەوە | داڕێژە:IPA-az |
| قسەی پێدەکرێ لە |  ئازەربایجان  ئێران  ڕووسیا  تورکیا  عێراق  گورجستان |
| ناوچە | ئازەربایجان، قەوقاز |
| ڕەگەز | ئازەربایجانی |
| ژمارەی ئاخێوەران | ٢٣ میلیۆن  (٢٠١٨) |
| بنەماڵەی زمان | تورکی
* ئوغوز
	+ ئوغوزی ڕۆژئاوا
		- **ئازەربایجانی**
 |
| سیستەمی نووسین | * لە ئازەربایجان: لاتین (ئەلفوبێی ئازەربایجانی)
* لە ڕووسیا: ئەلفوبێی سیرلیک
* لە ئێران: ئەلفوبێی عەرەبی
* لە گورجیا: ئەلفوبێی گورجی
 |
| ڕەوشی فەرمیبوون |
| زمانی فەرمییە لە |  ئازەربایجان  داغستان (ڕووسیا) |
| سامان دەدرێتەوە بەدەستی | Azerbaijan National Academy of Sciences |
| کۆدەکانی زمان |
| ISO 639-1 | `az` |
| ISO 639-2 | `aze` |
| ISO 639-3 | `aze` – Macrolanguage Individual codes: azj – North Azerbaijani azb – South Azerbaijani slq – Salchuq qxq – Qashqai |
| Linguasphere | `part of 44-AAB-a` |
| ئەم شوێنانەی کە لەوێ زمانی ئازەربایجانی بەکاردەھێنرێت ██  ئەم شوێنانەی کە ئازەربایجانییەکان لە زۆرینە دان ██  ئەم شوێنانەی کە ئازەربایجانییەکان لە کەمینە دان |
| **ئەم پەڕەیە ھێماکانی فۆنەتیکی IPA بە یوونیکۆدی تێدایە.** بەبێ پشتیوانیی نیشاندانی یوونیکۆد، لەوانەیە لە جێگەی کاراکتەرەکانی یوونیکۆد، نیشانەی پرسیار، چوارگۆشەکان یان ھێماکانی تر ببینی. |

**زمانی ئازەربایجانی** یان **زمانی ئازەری**، زمانێکە لە بنەماڵەی زمانە تورکییەکان کە لە کۆماری ئازەربایجان و باکووری ڕۆژاوای ئێراندا قسەی پێدەکرێت.

## تێبینییەکان

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ئازەربایجان
* دەروازەی زمان
* دەروازەی ئەرمەنستان
* دەروازەی ئەفغانستان
* دەروازەی ئەڵمانیا
* دەروازەی ئوکراینا
* دەروازەی ئێران
* دەروازەی عێراق
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی تورکیا
* دەروازەی ڕووسیا
* دەروازەی سووریا
# ڕەوەندی مۆڵدۆڤا

ڕەوەندی مۆڵدۆڤی لە جیھاندا لە ساڵی ٢٠٢٢ەوە (ئەو کەسانە دەگرێتەوە کە ڕەگەزنامەی مۆڵدۆڤییان ھەیە یان ڕەچەڵەکیان لە مۆڵدۆڤا):

██ مۆڵدۆڤا██ +١٠٠٬٠٠٠
██ +١٠٬٠٠٠
██ +١٬٠٠٠
**ڕەوەندی مۆڵدۆڤا** مۆڵدۆڤاییەکان، ھاووڵاتیانی دەرەوەی وڵات یان ئەو کەسانەی کە ڕەچەڵەکیان لەو وڵاتەیە، بەبێ گوێدانە ڕەچەڵەکی نەتەوەیییان. زۆر کەمیان لە ناوچەکانی تری جیھان نیشتەجێ بوون، بەڵام ژمارەیەکی بەرچاویان لە ھەندێک وڵاتدا ھەیە، زۆربەیان لە دوڵەتانی دوای سۆڤیەت، ئیتاڵیا، ئیسپانیا، ڕۆمانیا، پۆرتوگال، یۆنان، کەنەدا، و ئەمریکا.

## سەرچاوەکان
# ئیمپایەر

لۆگۆی سەرەکی کۆوارەکە
ئیمپایەر (بە ئینگلیزی: Empire) گۆڤارێکی سینەمایی بەریتانییە و مانگانە لەلایەن گرووپی میدیایی باوەرەوە بڵاودەکرێتەوە. یەکەم ژمارەی لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٨٩دا بڵاوکرایەوە.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Empire (magazine)»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٤.

* دەروازەی شانشینی یەکگرتوو
* دەروازەی فیلم
# ژینگەی شیاوی تێکدان

تەقینەوەیەک کە ھەندێک دیوار لە کایەی *نوکلییەر سرۆن*دا تێک دەدات
لە کایە ڤیدیۆیییەکاندا، **ژینگە شیاوی تێکدانەکان** یان **زەوییە شیاوی شێواندنەکان** ئەو ژینگانەن کە دەکرێت لەلایەن یاریزانەوە تێک بدرێن. ئەمە لەوانەیە ئاماژە بێت بە ھەر بەشێکی ژینگەکە، لەوانەش زەوی، باڵەخانەکان و پێکھاتە دەستکردەکانی تر. کایەیەک لەوانەیە ژینگەی شیاوی تێکدانی تێدابێت بۆ نیشاندانی توانای گرافیکیی خۆی، جەختکردنەوە لەسەر بەھێزیی توانا پێدراوەکانی کارەکتەری یاریزان، و/یان داوا لە یاریزان بکات کە بەکاریان بھێنێت بۆ شیکارکردنی کێشەکان یان دۆزینەوەی ڕێڕەو و/یان نھێنیی نوێ.

نموونە سەرەتاییەکان بریتین لە کایە تەقەکەرییەکانی تایتۆ وەک *گەن فایت* (١٩٧٥) و *سپەیس ئینڤەیدەرز* (١٩٧٨)، کە تێیان دا یاریزانان دەیانتوانی خۆیان لەپشت ئۆبجێکتە شیاوی تێکدانەکانەوە بشارنەوە. نموونەیەکی سەرەتاییی ژینگەیەکی بەتەواوی شیاوی تێکدان لە کایەی *دیگ دەگ*ی نامکۆ لە ساڵی ١٩٨٢دا دەبینرێت، کە تێیدا تەواوی ھەموو قۆناغێک شیاوی تێکدانە، ھەرچەندە دوژمنەکان بە شێوەیەکی گشتی تەنھا دەتوانن بە تێکەڵەیەک لە ڕێڕەوی پێشوەختە دروستکراو و ئەو ڕێگایانەی کە لەلایەن یاریزانەوە دروست کراون، دوای یاریزان بکەون. کایەیەکی ھاوشێوە کە لە ھەمان ساڵدا بڵاوکرایەوە، *مستەر دوو!* بوو لەلایەن یونیڤێرساڵەوە. لە زۆربەی ئەو کایانەی کە زەویی شیاوی تێکدانیان تێدایە، زیاتر باوە کە تەنھا بەشێک لە ژینگەکە شیاوی تێکدان بێت بۆ ڕێگریکردن لەوەی یاریزانان ڕێگەی خۆیان ڕاستەوخۆ بەرەو ئامانجەکە ببڕنەوە.

زەوییەکی تێکدراو لە کایەی *وارمەکس* کە لەسەر شێوازی *وۆرمز*ە
نموونەیەکی سەرەتاییی کایەیەکی تەقەکەر کە ژینگەی بەتەواوی شیاوی تێکدانی تێدابوو *کاگیریناکی تاتاکای* بوو، کە تەقەکەرێکی سەرەتاییی ڕابکە و تەقە بکە بوو لەلایەن ھیرۆشی ئیشیکاواوە بۆ کۆمپیوتەری شارپ ئێکس ١ گەشەی پێ درا و لەلایەن ئینێکسەوە لە ساڵی ١٩٨٣ بڵاوکرایەوە. زنجیرەی *وۆرمز*یش، کە لە ساڵی ١٩٩٥ دەستی پێکرد، زەویی تێدایە کە دەکرێت بەتەواوی لەناوببرێت.

سەرەتاییترین نموونەی تەقەکەری کەسی یەکەم لەوانەیە *جێن وار* بێت، کە لە ساڵی ١٩٩٥ بۆ سێگا ساتورن بڵاوکرایەوە، و دروستکەرێکی نەخشەی زەویی سێ ڕەھەندیی تێدابوو کە ڕێگەی بە ژینگەی بەتەواوی شیاوی تێکدان دەدا. لەگەڵ ئەوەشدا، مەیلی دروستکردنی شتومەک و تایبەتمەندیی ژینگەیی زیاتر کە لەلایەن یاریزانەوە شیاوی تێکدان بن، دەگەڕێتەوە بۆ بەرمیلە تەقینەوەیییەکانی ناو *دووم* (١٩٩٣). کایەکانی وەک *بلەد ٢: زە چۆزن* (١٩٩٨)یش ژمارەیەکی زۆری ئۆبجێکتی شیاوی تێکدانیان تێدابوو؛ لەو کایەیەدا ژوورێکی پڕ لە شتومەک دەکرێت بگۆڕدرێت بۆ ژوورێکی بەتاڵ کە تەنھا پاشماوەی تێدابێت.

## سەرچاوەەکان
# یوبی سۆفت کەنێکت

**یوبی سۆفت کەنێکت** (بە ئینگلیزی: Ubisoft Connect) نەرمەکاڵایەکی دابەشکردنی دیجیتاڵییە، بەڕێوەبردنی مافە دیجیتاڵییەکان، تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و پلاتفۆرمی فرە یاریزانە کە لەلایەن کۆمپانیای یوبی سۆفتەوە پەرەی پێدراوە بۆ پێشکەشکردنی ئەزموونێکی ھاوشێوەی دەستکەوتەکان/تاڵانییەکان کە لەلایەن کۆمپانیاکانی تری یارییەکانەوە پێشکەش دەکرێن. ئەم خزمەتگوزارییە درێژکراوە و دووبارە مارکەی خزمەتگوزاری UPlayی پێشووی کۆمپانیای یوبی سۆفتە کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٩ ناسێندرا، لە کاتێکدا دووبارە مارکەی یوبی سۆفت کەنێکت لە ساڵی ٢٠٢٠ ئەنجامدرا. ئەم خزمەتگوزارییە لە ڕێگەی پلاتفۆرمە جیاوازەکانەوە پێشکەش دەکرێت. یوبی سۆفت کەنێکت بە پلەی یەکەم بۆ فرۆشتن و یاریکردنی یارییە گەشەپێدەرەکانی لایەنی یەکەمی Ubisoft بەکاردێت، ھەرچەندە یارییەکانی گەشەپێدەری لایەنی سێیەمیش لە فرۆشگای Ubisoft دەفرۆشرێن، بەڵام پلاتفۆرمی Ubisoft Connect بەکارناھێنن.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی کۆمپیوتەر
* دەروازەی کۆمپانیا
* دەروازەی کایەی ڤیدیۆیی
# لایەنزگەیت فیلمز

| لایەنزگەیت فیلمز |
| --- |
|  |
| دامەزران | ١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٨ |
| دامەزرێنەر | Frank Giustra |
| وڵات | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| خاوەن | لاینزگەیت |
| بەشێکە لە کۆمپانیای | لاینزگەیت |
| خاوەنی | لایەنزگەیت پریمەر |
| شوێنی بارەگاکان | سانتا مۆنیکا، کالیفۆرنیا |
| بەرھەمەکان و ماددەکان | فیلم |
| وێبگە |  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**لایەنزگەیت فیلمز** (بە ئینگلیزی: Lionsgate Films) کۆمپانیایەکی پێشەنگی بەرھەمھێنان و دابەشکردنی فیلمی ئەمریکییە و بنکەکەی لە شاری سانتا مۆنیکا لە ویلایەتی کالیفۆرنیای ئەمریکایە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی فیلم
* دەروازەی کۆمپانیا
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی ئابووری
* دەروازەی ھۆڵیوود
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
* ھێمای دەروازەدەروازەی ئەنیمەیشن
* دەروازەی کالیفۆڕنیا
# کافێ بازاڕ

کافێ بازاڕ| ناوی خۆماڵی | کافە بازار |
| چەشن | تایبەت |
| دامەزرا | ٦ ی نیسانی ٢٠١١ |
| دامەزرێنەر | حیسام ئارمەندەھی، ڕەزا محەمەدی |
| بارەگا | ئێران |
| Total equity | €٣٨٠ ملیۆن |
| وێبگە | cafebazaar.ir |

**کافێ بازاڕ** (بە فارسی: کافە بازار) بریتییە لە کۆگایەکی تایبەت بە بەرنامەکانی سیستەمی کارپێکەری ئەندرۆید دامەزراوە لە نیسانی ٢٠١١ لەلایەن ڕەزا محمەدی و حوسام ئارمەندەھی، لە نیسانی ٢٠١٩ دا دامەزرێنەری کافێ بازاڕ ڕای گەیاند کە کۆگاکە ٤٠ ملیۆن بەکارھێنەری تێپەڕاندووە. کافێ بازاڕ بەرنامە و یارییەکانی بەتایبەت بڵاو دەکاتەوە بۆ ئەو کەسانەی بە زمانی فارسی قسە دەکەن

## ئەمانەش ببینە

* گۆگڵ پلەی
* ئاپ ستۆر (ئای ئۆ ئێس)
* جیھانی بلاکبێری
* پەیوەندییەکان لە ئێران

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی

* دەروازەی ئێران
* دەروازەی ئەندرۆید
* دەروازەی تەکنۆلۆژیا