# دەستپێک

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
ئەو ئینسایکڵۆپیدیا ئازادەی کە ھەموو کەسێک دەتوانێت دەستکاریی بکات.
ھەنووکە ٨١٬٨٥٥ وتار بە کوردیی ناوەندی (سۆرانی) ھەن. | پێڕستی وتارەکان • ڕێکخستنەکان

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  ھونەر  زانست  مێژوو  ژیاننامە |  چاند  جوگرافیا  ماتماتیک  کتێب |  تەکنۆلۆژیا  مۆسیقا  وەرزش  کۆمەڵگا |
| ھەموو دەروازەکان |

 |
|
لەبارەی ویکیپیدیا
 • سیاسەت و ڕێساکان
 • فێرکاریی خێرا
 • فێرکاری بە وێنە
 • پرسیارە دووپاتکراوەکان
 • ڕێنماییی خێرا
١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (زایینی)؛ بەرامبەر بە ٢٨ی جۆزەردانی ٢٧٢٦ (کوردی) |

 وتاری ھەڵبژێردراوی ھەفتە

جامی جیھانیی فیفا گرنگترین ڕووداوی وەرزشییە کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی جیھانەوە سەرپەرشتی دەکرێت. لە ساڵی ١٩٣٠یەوە ھەر چوار ساڵێک بەڕێوەدەچێت. جگە لە ساڵاکانی ١٩٤٢ و ١٩٤٦ ھەڵوەشایەوە بەھۆی ڕووداوەکانی جەنگی جیھانیی دووەم. لە ساڵی ١٩٩٨ ژمارەی وڵاتە بەشداربووەکان بۆ ٣٢ ھەڵبژاردە بەرزکرایەوە لە ھەشت کۆمەڵەدا پۆل دەکرێن، بۆماوەی یەک مانگ لە یاریگاکانی وڵاتی خانەخوێ ڕکابەری دەکەن لە پێناو بەدەست ھێنانی ئەم نازناوە، ھەڵبژاردەکان لە ڕێگای سیستەمی پاڵاوتنەوە لە ماوەی سێ ساڵدا سەردەکەون بۆ بەشدایکردن لە جامی جیھانیی فیفا. لە بیست و یەک خولی پێشووی ئەم پاڵەوانییەتییە ھەشت ھەڵبژاردەی جیاواز نازناوی جامی جیھانیی فیفایان بردووەتەوە. ھەڵبژاردەی بەڕازیل بەشداری لە سەرجەم خولەکان کردووە، واتە بەشداربوونی لە ھیچ خولێکی پاڵەوانییەتییەکە لەدەست نەداوە، لەھەمان کاتدا زۆرترین جار نازناوەکەی بەدەست ھێناوە ئەمەش لە ساڵەکانی: ١٩٥٨، ١٩٦٢، ١٩٧٠، ١٩٩٤، ٢٠٠٢ بوون. ھەروەھا ھەڵبژاردەی ئیتالیا لە ساڵەکانی: ١٩٣٤، ١٩٣٨، ١٩٨٢، ٢٠٠٦. لەگەڵ ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا لە ساڵەکانی :١٩٥٤، ١٩٧٤، ١٩٩٠، ٢٠١٤ چوار جار نازناوەکەیان بەدەست ھێناوە وهەڵبژاردەی ئەرژەنتین سێ جار و ھەریەک لە ھەڵبژاردەکانی فەرەنسا، ئۆرگوای دوو جار بوونە پاڵەوان ھەروەھا ھەڵبژاردەکانی ئینگلتەرا و ئیسپانیا یەک جار بوونەتە پاڵاوانی ئەم جامە. ھەڵبژاردەی ئیتالیا یەکەم ھەڵبژاردەبوو کە توانی دووجار لەسەر یەک ئەم نازناوە بباتەوە لە ساڵەکانی ١٩٣٤ و ١٩٣٨، دوای ئەو ھەڵبژاردەی بەڕازیل دێت ١٩٥٨ و ١٩٦٢. جامی جیھانیی فیفا یەکێکە لە گەورەترین ڕووداوە وەرزشییەکانی جیھان. لە یاری کۆتایی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦ کە لە ئەڵمانیا بەڕێوەچوو، بە نزیکەی ٧١٥ میلۆن کەس سەیری یارییەکەیان کرد. پاڵەوانی ئێستا ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین کە لە دوایین خولی ئەم پاڵەوانییەتییە لە ٢٠٢٢ کە لە قەتەر بەڕێوەچوو نازناوەکەی بەدەست ھێنا، بڕیارە پاڵەوانێتی داھاتوو بە میوانداری ھاوبەشی سێ وڵاتی کەنەدا، مەکسیک و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٢٦ بەڕێوەدەچێت. (**تەواوی وتار...**)

وتاری ھەڵبژێردراو چییە؟ • ئەرشیڤ • وتاری پێشوو

 لە ھەواڵەکاندا

ئیلۆن مەسک لە ساڵی ٢٠٢٥
* ١٢ی حوزەیران – ئیلۆن مەسک *(لە وێنەکەدا)* دوای ئەوەی کۆمپانیاکەی سپەیس ئێکس گەورەترین پێشکەشکردنی سەرەتاییی پشکەکانی ئەنجام دا، بووە یەکەمین ترلیۆنێر لە جیھاندا و **سامانەکەی** یەک ترلیۆن دۆلاری ئەمریکیی تێپەڕاند.
* ١١ی حوزەیران – **جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦** بە یاریی نێوان ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێی مەکسیک و ئەفریقای باشوور لە گرووپی ئەیدا دەستی پێکرد.
* ٨ی حوزەیران – **بوومەلەرزەیەک بە گوڕی ٧٫٨ پلە** کەناراوەکانی باشووری مینداناوی لە فلیپین ھەژاند، کە بووە ھۆی کوژرانی لانیکەم ٤٧ کەس.
* ٨ی حوزەیران – **ھەڵکەوت عەزیز**، ڕۆژنامەوان و ھەواڵنێری کورد لە تەمەنی ٣٧ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.
* ١٤ی ئایار – عەلی زەیدی وەک سەرۆک وەزیرانی عێراق دەستبەکار بوو و ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق متمانەی بە **کابینەکەی** بەخشی.

**بەردەوامە**:
* جامی جیھانیی فیفا
* شەڕی ئێران (شەڕی لوبنان)
* ململانێی سوودان
* ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا

**دوایین مردنەکان**:
* ڕۆنی شێڵ
* ئەنتۆنی گویدێرا
* ھاوارد ستۆرم
* گریز چاپمان
* چارڵز سیۆفی
* تۆم کەین

پەڕەی سەرەکی • ئەرشیڤ...

 ئەمڕۆ لە مێژوودا...
* ١٩٩١ – دوای ئەوەی شێخ مەحموودی حەفید لە دەربەندی بازیان بریندار بوو، حکوومەتەکەی شێخ مەحموود بەیاننامەیەکی بەو بۆنەیەوە بڵاوکردەوە.
* ١٩٦٢ – شاعیری بەناوبانگی کورد، ئەسیری لە شاری کەرکووک کۆچی دوایی کرد و تەرمەکەی لە گۆڕستانی تەکیەی نەقشبەندی بە خاک سپێردرا.
* ١٩٩٣ – کۆنگرەی دامەزراندنی حیزبی کۆمۆنیستی کوردستانی عێراق دەستی پێکرد، کە ماوەی ١٢ ڕۆژان لە شاری سلێمانی بەڕێوەچوو.

 ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (زایینی)؛ بەرامبەر بە ٢٨ی جۆزەردانی ٢٧٢٦ (کوردی)

→دوێنێ
ئەرشیڤ
سبەینێ←

 ئایا زانیوتە...

* … کە ھەتا پێش **دەرکردنی ئێران لە کۆمیسیۆنی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ دۆخی ژنان** لە ساڵی ٢٠٢٢، ھیچ وڵاتێک لەو کۆمیسیۆنە دەرنەکرابوو؟

 ناساندنی ویکیپیدیا
**ویکیپیدیا** ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێک دێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی ناوەرۆکی ویکیپیدیا ئازادە. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. لەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری ناوەندی (سۆرانی) لە زمانی کوردی (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، کە لە ٢٠٠٩وە لە ویکیپیدیای کورمانجی لەبەر چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە جیا بووەتەوە و ئێستا ٨١٬٨٥٥ وتار و ١٩٣ بەشداربووی چالاکی ھەیە.
ویکیپیدیای کورمانجی • ویکیپیدیای زازاکی

 بەشداری لە ویکیپیدیا
**ویکیپیدیای کوردی** شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی، و بۆ کۆکردنەوەی زانیارییەکان لەبارەی زانستە سروشتییەکان و کۆمەڵایەتییەکان بە زمانی کوردی لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی پاش ئاشنابوون لەگەڵ ویکیپیدیا سەرەتا دەبێت بتوانیت کوردی بەباشی بنووسیت و بەباشی تایپی بکەیت. خولی فێرکاری ببینە و لە پەڕەی خۆڵەپەتانێ ئەوەی فێر دەبیت تاقیی بکەوە. ویکیپیدیا ژمارەیەکی زۆر وتاری ھەیە بەڵام بۆ ھەر بابەتێک دەبێت تەنیا یەک وتار ھەبێت. بە دەستکاریکردن و چاککردنەوەی ھەڵەکانی وتارەکان ببە بەکارھێنەرێکی چالاک و پاشان بە جادووگەری وتارەکان خۆت لە سەرەتاوە وتار بنووسە. پرسیارەکانت لە پرسگا بنووسە تا بەکارھێنەرانی شارەزا وەڵامت بدەنەوە.
پەڕەکانی ڕێنوێنی • فێرکاری بە وێنە • پرسیارە دووپاتکراوەکان

 کۆمەڵگای ویکیپیدیا
تا ئێستا ٧٥٬٩٤٠ ھەژمار لە ویکیپیدیای کوردیی سۆرانی دروستکراون کە ١٩٣ بەکارھێنەریان لە سی ڕۆژی ڕابردوو بەشدارییان ھەبووە. ھەموو بەکارھێنەرێک لێرە خۆبەخشانە بەشداری دەکات و تەنیا لە سیاسەتەکان پەیڕەوی دەکرێ نەک لە ھیچ تاکە کەسێک. بۆ باشترکردنی وتارەکان بەکارھێنەران ھەردەم قسەوباس و خاڵەکانی خۆیان لە پەڕەکانی وتووێژی تایبەتدا دەردەبڕن. ویکیپیدیای کوردی پێشوازی لە بیروڕاکان و وتووێژەکانی ھەموو بەکارھێنەرێک دەکات سەبارەت بە ھەموو بەشەکانی.
دەروازەی بەکارھێنەران • دیوەخان

 دەتەوێت وتارێک بنووسیت؟
ھەنووکە لە ویکیپیدیای کوردیی ناوەندیدا **٨١٬٨٥٥** وتار ھەن، ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە ئەو وتارەی دەتەوێت بینووسیت ئەگەری ھەبوونی ھەیە. پەڕەی گەڕان بەکار بھێنە بۆ ئەوەی بزانیت کە ئەو وتارەی دەتەوێت بینووسیت ھەیە لە ویکیپیدیا یان نا، لەوانەیە لەژێر ناوێکی تر ھەبێت. ئەگەر وتارەکە ھەبوو ئەوا پێویست ناکات پەڕەیەکی نوێ دروست بکەیتەوە لەبارەی ھەمان بابەتەوە، چونکە دەسڕدرێتەوە؛ بەڵام ئازادیت لە چاکسازیکردن لەو وتارە ھەرچۆنێک بێت. ئەگەریش نەبوو، ناوی وتاری خوازراو لەم سندووقەی خوارەوە بنووسە و دروستی بکە. بیرت نەچێت کە بە ئاگایییەوە دوای ڕێنمایییەکان بکەویت و سیاسەتەکان لەسەر نووسینی وتار و شێوازەکانی بخوێنیتەوە. وتاری بێبایەخ دەسڕدرێتەوە.

وتارێک دروست بکە
جادووگەری وتارەکان

 وێنەی ھەڵبژێردراوی ھەفتە

کاتێک خۆر لە بنکەی ئاسمانیی نێڵیس لە نیڤادا بەرەو ئاوابوون دەچێت، موقەدەم نێک ڕەتگەرز لە پاسەوانی نیشتمانیی ئاسمانیی ئۆریگۆن، سەر بە سەکۆدرۆنی جەنگیی ١٢٣ و باڵی جەنگیی ١٤٢، فڕۆکە ئێف-١٥ ئیگڵەکەی بۆ گەشتێکی ئاسمانیی کۆتاییی ڕۆژ ئامادە دەکات، ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧. زیاتر لە ١٢٠ کارمەندی پاسەوانی ئاسمانیی ئۆریگۆن پاڵپشتیی خولی ڕاھێنەری چەک دەکەن لە ماوەی ئەرکە سێ ھەفتەیییەکەیاندا. (وێنەی پاسەوانی نیشتمانیی ئاسمانیی ئەمریکا لەلایەن ماستەر سێرجێنت جۆن ھوگێڵ)

 بەشەکانی تری ویکیپیدیا
* **مێزی زانیاری:** بۆ پرسیار لە بەکارھێنەرانی دیکە سەبارەت بە بابەتە جۆراوجۆرەکانی زانست و زانیاری
* **پرسگا:** بۆ پرسیار سەبارەت بە بەکارھێنانی ویکیپیدیا
* **دەروازەی کۆمەڵگا:** بۆ ڕاگەیاندنی پرۆژەکان، چاوانەکان و ڕاپرسییەکانی ویکیپیدیا
* **دیوەخان:** بۆ وتووێژ لەسەر کێشە تەکنیکییەکان، سیاسەتەکان و چالاکییەکانی ویکیپیدیا
* **ھەواڵەکانی ماڵپەڕ:** بۆ تۆمارکردنی مێژووی گۆڕانکارییە سەرەکییەکان و ناونیشانی بڵاوکراوە دەرەکییەکان سەبارت بە ویکیپیدیا
* **داخوازی بەرامبەری کوردی**: بۆ داواکردنی واتای وشەکانی زمانەکانی تر بە کوردی

 پرۆژە خوشکەکانی ویکیپیدیا

ویکیپیدیا لەلایەن دەستکاریکەرانی خۆبەخشەوە نووسراوە و لەلایەن دامەزراوەی ویکیمیدیا ڕاژە کراوە، کە دامەزراوەیەکی قازانج نەویستە و پڕۆژەگەلێکی تری خۆبەخشانەش ڕاژە دەکات وەک:

* کۆمنز
خەزێنەی ئازادی میدیا
* میدیاویکی
پەرەپێدانی نەرمامێری ویکی
* مێتاویکی
ڕێکخستنی پرۆژەکانی ویکیمیدیا
* ویکیکتێب
کتێبی خوێندن و ڕێنمایینامەی ئازاد
* ویکیدراوە
بنکەی زانیاریی ئازاد
* ویکیفانکشنز
پێڕستی فانکشنەکانی کۆمپیوتەر
* ویکیوتە
کۆکەرەوەی وتەکان
* ویکیسەرچاوە
کتێبخانەی ناوەڕۆک ئازاد
* ویکیجۆر
تۆماری جۆری ئاژەڵەکان
* ویکیزانکۆ
سەرچاوەی ئازادی فێربوون
* ویکیگەشت
ڕێنوێنی گەشتی ئازاد
* ویکیفەرھەنگ
فەرھەنگ و زاراوەنامە

 * پێڕستی ویکیپیدیاکان
* ئامارەکانی ویکیپیدیای کوردی
*